Afife Jale

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Afife Jale
Afife Jale 1.jpg
Doğum Afife
1902
İstanbul
Ölüm 24 Temmuz 1941 (39 yaşında)
İstanbul
Milliyet Türk
Meslek Oyuncu
Etkin yıllar 1923-1941
Evlilik(ler) Selahattin Pınar

Afife Jale (1902, Kadıköy, İstanbul - 24 Temmuz 1941, İstanbul), Türk tiyatrosunda sahneye çıkan ilk kadın oyuncudur. 3 Nisan 1919 tarihinde, Hüseyin Suat'ın Yamalar adlı oyununda, Emel rolü ile ilk kez sahneye çıktı. Asıl ismi Afife olan sanatçı, bu oyunda «Jale» takma ismini kullanmış ve daha sonraları Afife Jale adıyla anılmaya başlanmıştır.[1]

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Erken yaşamı ve ilk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

1902 yılında İstanbul'un Kadıköy semtinde dünyaya geldi. Babası Hidayet Bey, annesi Methiye Hanım, kardeşleri Behiye Hanım ve Salâh Bey'dir. İstanbul Kız Sanayi Mektebi'nde eğitim görmüş,[2] Darülbedayi'nin 10 Kasım 1918'de tiyatro kursları için açtığı sınavı kazandı. Müslüman kadınların sahneye çıkmasının halen geleneksel olarak yasaktı ancak Darülbedayi, Müslüman kadınların sadece kadınlara özel gösterilerde oynayacakları gerekçesiyle Müslüman kadınları bünyesine almıştı. Afife Hanım, kabul edilen beş Müslüman kadından biri idi. Diğer hanımlardan üçü kursu bıraktı; Refika Hanım suflör olarak Darülbedayi kadrosunda yer aldı. Afife Hanım ise mülazim artistlik (stajyer oyuncu) kadrosuna girdi. 1920 yılına kadar oyunların provalarına katıldı, fakat sahneye çıkamadı.[2]

1919 yılının 13 Nisan gecesi Kadıköy'deki Apollon Sineması'nda ilk gösterimi yapılacak olan, Hüseyin Suat'ın Yamalar adlı oyununda, Emel rolünü oynayan Eliza Binemeciyan'ın Paris'e gidişi üzerine onun yerine «Jale» takma adı ile sahneye çıktı. Böylece sahneye çıkan ilk Türk kadını olarak tarihe geçti. O günden sonra Afife Jale olarak anılan Afife Hanım, ertesi hafta Tatlı Sır oyunu ile sahneye çıktı ve o gece polis tarafından tutuklanmak istendi. Kınar Hanım'ın yardımıyla kaçtı. Üçüncü piyesi olan Odalık oynanırken tiyatro polis tarafından basıldı ve tutuklanmamak için kaçmak zorunda kaldı. Babası Hidayet Bey, tiyatro oyuncusu olmasına karşı idi. Afife Hanım, ayrılmak zorunda kaldı.[1] Dahiliye nezaretinin Müslüman kadınların kesinlikle sahneye çıkamayacaklarına dair bildirisi Darülbedayi Yönetim Kurulu’na ulaştırılınca işten çıkarıldı.

Yaşadığı sıkıntılar nedeniyle şiddetli baş ağrıları çeken Afife Hanım, doktorunun morfinle tedavi yoluna gitmesi üzerine morfin bağımlısı oldu.[1] Birkaç yıl sonra Burhanettin Tepsi Kumpanyası ile Anadolu'da turneye çıktı; daha sonra da Fikret Şadi'nin Milli Sahne'siyle çeşitli kentlerde temsiller verdi. 1923 yılında Türkiye'de cumhuriyetin ilan edilmesinden sonra yeni rejim Türk kadınlarının sahneye çıkması önündeki yasal engeller kaldırmış, tersine kadınların sahneye çıkmasına destek olmuştu. Ancak morfin bağımlılığı nedeniyle sanatçının sağlığı bozuldu ve tiyatroyu bırakmak zorunda kaldı.

Özel hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

1928 yılında gittiği bir Hafız Burhan konserinde ona tamburuyla eşlik eden Selahattin Pınar ile tanıştı ve 1929 yılında evlendi. Selahattin Pınar, Nereden Sevdim O Zalim Kadını, Anladım Sevmeyeceksin Beni Sen Nazlı Çiçek gibi birçok şarkıyı onun için bestelediği düşünülür. Ancak Afife Hanım'ın morfin bağımlılığı evliliklerini olumsuz etkilediği için 1935 yılında boşandılar.

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Uyuşturucu bağımlılığından kurtulamayan Afife Jale, son yıllarını Darülbedayi' deki dostlarının yardımıyla yatırıldığı Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi' nde geçirdi. Hastanenin morfimanlar koğuşuna 24 Temmuz 1941'de vefat etti. Mezarı Kazlıçeşme Kabristanındadır.[3]

Anısını yaşatan projeler[değiştir | kaynağı değiştir]

1997 yılından beri sanatçının anısında Yapı Kredi tarafından Afife Tiyatro Ödülleri düzenlenmektedir. Hayatı Şahin Kaygun'un yönettiği 1987 yapımı Afife Jale[4] ve Ceyda Aslı Kılıçkıran'ın yönettği 2008 yapımı Kilit filmine[5] konu olmuştur. Selahattin Pınar ile ilişkisi Can Dündar tarafından çekilen 2003 yapımı Yüzyılın Aşkları: Afife ve Selahattin adlı belgesele konu oldu.

Bestesi Turgay Erdener'e, koreografisi Beyhan Murphy'e ait Afife Jale Bale Süiti (1998) ve Selva Erdener'in Afife adlı müzik albümü sanatçının anısını yaşatan eserlerdendir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c "Afife Jale kimdir?". afife.org. 3 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20120403165550/http://www.afife.org/afife_jale_kimdir.aspx. Erişim tarihi: 21 Şubat 2012. 
  2. ^ a b Meral Akkent,. "Afife Jale". İstanbul Kadın Müzesi. http://www.istanbulkadinmuzesi.org/afife-jale. Erişim tarihi: 12-08-2015. 
  3. ^ Ayşe Emel Mesci (27-04-2015). "Beni de Alın Ne Olur". Cumhuriyet. http://www.cumhuriyet.com.tr/koseyazisi/263155/Beni_de_alin_ne_olur....html. 
  4. ^ "Afife Jale (1987)". Sinematurk.com. http://www.sinematurk.com/film/1458-afife-jale/. Erişim tarihi: 12-08-2015. 
  5. ^ Çiğdem Öztürk (09-10-2007). "Müjde Ar Afife Jale’yi Arıyor". Radikal. http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=235169.