Abdulmelik el-Esmaî
Abdulmelik el-Esmaî | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Doğum | أبو سعيد عبد الملك ابن قريب الأصمعي الباهلي 740 Basra, Irak | ||||||
| Ölüm | 828 Basra | ||||||
| Milliyet | Halifelik | ||||||
| Diğer ad(lar)ı | Abu Saeed ʿAbd al-Malik b. Quraib al-Aṣmaʿī Al-bahili | ||||||
| Tanınma nedeni | el-Asmaiyyât, Fuḥûletü’ş-şuʿarâʾ, Kitâbü’n-Nebât, Kitâbü’l-Ḫayl, el-İştiḳāḳ | ||||||
| Kariyeri | |||||||
| Etkilendikleri | Al-Khalil ibn Ahmad al-Farahidi, Ebû Amr bin Alâ | ||||||
| |||||||
Abdulmelik el-Esmaî (Arapça: أبو سعيد عبد الملك ابن قريب الأصمعي, ʿEbû Sa'îd Abdulmelîk ibn Ķarîb al-Eṣmâʿī ; 740 Basra - 828), Arap zooloji ve filoloji bilginidir.[1] Tam adı Ebû Sa'îd Abdülmelîk bin Kureyb el-Esmâ'î el-Bâhilî'dir. Dedesinin ismine nispetle "Esmâ'î" olarak anılmıştır.[2] Küçük yaşlardan itibaren iyi bir eğitim almış ve dönemin önde gelen ilim merkezlerinden biri olan Basra Okulu'nda öğrenim görmüştür. Burada, Ebû Amr bin Alâ, İsa Bin Ömer ve Halil Bin Ahmed gibi ünlü âlimlerden dil eğitimi almıştır. Kendi çağının en ileri bilimlerini öğrenmiş ve farklı dillerde bilgi edinmiştir. Arap dili ve şiiri üzerine araştırmalar yapmak amacıyla bedeviler arasında uzun süre yaşamış, onlarla birlikte seyahat etmiş ve güçlü hafızası sayesinde dil öğrenme konusunda büyük bir avantaj elde etmiştir.[3]
Basra okulundan Ebû Ubeyde ve Sîbeveyhi'nin çağdaşı ve rakibiydi.[4][5]
Yaklaşık 13. yüzyılda yaşamış biyografi yazarı İbn Hallikān, el-Esmaʿī'yi "Arap dilinin tam bir ustası" ve "sözlü tarihin ve dilin nadir ifadelerinin en seçkin aktarıcısı" olarak adlandırır. Anlatımı, çok sayıda maceranın toplanmış anekdotlarını içerir.
Ölümü
[değiştir | kaynağı değiştir]Asmaî, 828 yılında doğduğu şehir olan Basra'da vefat etmiştir. Bazı kaynaklar, vefat tarihini 831 olarak da belirtmektedir.
Asmaî, Arap dili ve edebiyatına yaptığı katkılarla tanınan önemli bir alimdir. Eserleri, Arap dilinin inceliklerini anlamak ve Arap kültürünü derinlemesine incelemek isteyenler için temel kaynaklar arasında yer alır.
Eserleri
[değiştir | kaynağı değiştir]- El-Asmaʿiyyât.[6]
- Kitâbü'l-Ḫayl
- Kitâbü'n-Nebât.
- Fuḥûletü'ş-şuʿarâʾ
- El-İştiḳāḳ
- Kitâbü'd-Dârât
- Kitâbü'l-Eżdâd
- Kitâbü'l-Farḳ
- Kitâbü Ḫalḳi'l-insân
- Kitâbü'l-İbil
- Kitâbü'n-Naḫl ve'l-kerm
- Kitâbü'ş-Şâʾ
- Kitâbü'l-Vuḥûş
- Kitâbü'l-Müterâdif Târîḫu'l-ʿArab ḳable'l-İslâm
- Kitâbü Nüʿûti'n-nisâʾ
- Kitâbü'l-Evḳāt
- Kitâbü's-Silâḥ[7]
Erken Arap Edebiyatına Katkı
[değiştir | kaynağı değiştir]El-Esmaî, Banu el-Abbâs dönemine kadar Arap kabilelerinin İslâm öncesi ve İslâm şairlerini düzenleyen ve okuyan bir grup âlim arasındaydı
Binlerce beyit rajaz şiirini ezberledi ve Arap şairler külliyatının önemli bir bölümünü düzenledi, ancak kendi şiirlerinden çok az üretti. 'Nadir biçimleri' (nawādir - نوادر ) ihmal ettiği ve özetlerinde özen göstermediği için eleştirilere maruz kaldı.
Editörlü Şairlerin Listesi
[değiştir | kaynağı değiştir]- El-Nābighah el-Zübyānī (kendisi de özetlemiştir)
- Al-Ḥuṭay'ah
- Al-Nābighah al-Ja'dī
- Labīd ibn Rabī'ah al-'Amirī
- Tamīm ibn Ubayy ibn Muqbil
- Dureyd ibn el-Ṣimmah
- Muhalhil ibn Rabī'ah
- Al-A'shā al-Kabīr, Meymun ibn Qays, Ebu Basīr :
- A'shā Bāhilah 'Amir ibn al-Ḥārith
- Mutammim ibn Nuwayrah
- Bişr ibn Ebi Hazim
- Al-Zibraqān ibn Bedr al-Temīmī
- Al-Mutalammis Jarīr ibn 'Abd al-Masīḥ
- Humeyd ibn Sevr el-Rājiz
- Ḥumayd al-Arqaṭ
- Süheym ibn Wathīl al-Riyāḥī
- Urwah ibn al-Ward
- 'Amr ibn Şa'nın
- Nemir ibn Tawlab
- Ubeydullah ibn Kays el-Ruqayyāt
- Muḍarras ibn Rib'ī
- Ebu Hayyah el-Numayrī
- El-Kumayt ibn Ma'rūf
- Al-'Ajjāj al-Rājaz, Ebū Shāthā' 'Abd Allāh ibn Ru'bah. . Oğlu için Ru'bah'a bakınız.
- Ru'bah ibn el-Ajjāj, Ebû Muhammed Ru'bah ibn 'Abd Allāh olarak anılırdı, şiirlerini okuduğu el-Esma'î'nin çağdaşıydı.
- Jarīr ibn 'Aṭīyah el-Asma'ī, Ebū 'Amr [es-Şeybanî] ve İbn el-Sikkīt'in de içinde bulunduğu editörler grubunun arasındaydı.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ Asma i, al-" in Merriam-Webster's Encyclopedia Of Literature, s. 78
- ↑ "İslam Alimleri Ansiklopedisi Esmai maddesi". 24 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2024.
- ↑ Alimleri, İslam. "Esmai Kimdir? Eserleri ve Hayatı". İslam Alimleri. 3 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2025.
- ↑ Chejne, Anwar G. (1969). The Arabic Language: Its Role in History. Minneapolis: University of Minnesota Press. s. 43. ISBN 9780816657254.
- ↑ Carter, M.G. (2004). Sibawayh, Part of the Makers of Islamic Civilization series. Londra: I.B. Tauris. s. 22. ISBN 9781850436713.
- ↑ "el-ASMAİYYÂT". TDV İslâm Ansiklopedisi. 11 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Kasım 2022.
- ↑ "ASMAÎ". TDV İslâm Ansiklopedisi. 17 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Kasım 2022.
