Açık bilim

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Açık bilim, araştırmacıların ortaya koyduğu çalışmaları; geliştirmeye, katkı sağlamaya, eklemelere, çıkarmalara açık halde bilim dünyasına sunmasıdır. Böylece bu çalışmalar, araştırmacılara, dolayısıyla bilimin ilerlemesine katkı sağlamaktadır.[1][2] 

Açık Bilimin Dayanağı Açık Veriler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Erişilebilirlik
  • Anlaşılabilir
  • Değerlendirebilir
  • Kullanılabilir 

Amacı[değiştir | kaynağı değiştir]

Açık bilim, elde edilen bilimsel ürünlerin, bilimsel makalelerin ya da bilimsel yayınların kullanıcılar için ücretsiz, patentsiz bir şekilde ulaşıma açık hale getirilmesi amacını güder. Bilimsel ürünlerin özgürce herkes tarafından kullanılması, geliştirilmesi ve bu ürünler sayesinde yeni buluşlar yapılması amacı güdülmektedir. Dolayısıyla yoğun bir iletişim ve standart bir taban gerektiren böyle bir sistemin gerekliliği muhakkaktır. Günümüzde açık bilim alanında varılan noktada standart bir açık bilim sisteminin varlığı hem ülkemiz hem de uluslararası kurum ve kuruluşları açısından büyük ehemmiyet arz etmektedir. Bu önemin fark edilmesiyle de bir süredir açık bilim faaliyetleri söz konusu olmaktadır. Zira önceki durumda yeterli bir standardizasyona ulaşamayan sistem, araştırmacılar arası iletişimde, açık bilim teatisinde büyük problemlere yol açmaktaydı. Farklı dili konuşan insanlar gibi farklı tabanlı verilerin uyumsuzluğu, birbirleriyle bilgi alışverişi yapmaya çalışan araştırmacılar arası iletişimsizliğe sebep olmaktaydı. Bunun önüne geçmek ve koordinasyonun verimliliğini sağlamak adına hem ulusal hem uluslararası alanda birçok çalışma gerçekleşti. Netice itibarıyla uluslararası alanda OECD, Foster gibi sistemler geliştirilmiş ve bu sistemlerin başarılı bir şekilde elektronik ortamda yerleştirilmesi için uzun vadeli çalışmalar yapılmıştır.

Etkileri ve Pozitif Yönleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Entelektüel mülkiyet hakları bilimsel araştırma ve urun geliştirmeyi %30 azaltıyor.[3]
  • Bilimsel kaynak merkezleri atıf oranlarını %81 artırıyor[4]
  • Açıklık maliyet azaltıyor ve çeşitliliği artırıyor.[5]

Yapılan Çalışma Örnekleri[değiştir | kaynağı değiştir]

2000 yılında başlatılan ve 2003 yılına kadar çok kısa bir sürede eksiklerini tamamlayan Genon projesi ABD’de geliştirilen insan genomu projesidir. Başkan Clinton “Bu proje tamam patensiz olup bütün araştırmacıların kullanımına açıktır.”[6] demiştir. Bu sözüyle de açık bilimi desteklemiş ve projenin kısa sürede eksiklerini tamamlayıp hızlı gelişmesini sağlamıştır.

Tim Berners-Lee 1989'da CERN laboratuvarlarında HTML işaretleme dilini geliştirerek Dünya Çapında Ağ (WWW) olarak da tanımlanan bilgi paylaşım sistemini kurmuş olan bilgisayar profesörüdür. Tim Berners—Lee de yaptığı bu çalışmayı patensiz olarak herkesin rahatlıkla kullanımına ve geliştirmesine açmıştır.

Açık Bilim Olmadığında Karşılaşılan Zorlukları[değiştir | kaynağı değiştir]

Bilimsel dergiler çıkmadan önce, bilim adamlarının buluşlarını yayınlamaları onlara çok az şey kazandırıyor oysa buna karşılık olarak çok şey kaybettiriyordu. Kepler ve Newton’un da içinde bulunduğu bilim adamları buluşlarına anagramlarla ve şifrelerle kodlayarak sahip çıkıyorlardı. Onlara ait olan bu bilgiler bu işlemlerden sonra yayılıyordu. Amaçları, buluşlarıyla topluma fayda sağlamak değil aksine buluşlarından hak iddia edebilecek hale gelip kendilerine fayda sağlamaktı. Buluşların yayınlanmaması, hızlı bir paylaşım olmasını ve buluşu yapan kişinin öncülüğünün ispatlanmasını engellediği için bazı problemlerin ortaya çıkmasına sebep olmuştu. Örneğin, “calculus” (hesap) üzerinde hem Newton hem de Leibniz ilk bulan kişi olarak hak iddia etmişlerdir. Buna sebep olarak da buluşu gerçekleştirdikleri ve yayınladıkları tarihlerin farklılıklarını göstermişlerdir. Buna benzer tartışmalar bilimin açık şekilde yayınlanmadığı her yerde baş göstermiş ve özellikle de buluşunun öncüsü olarak kâr sağlamak isteyen bilim adamları için önemli bir problem haline gelmiştir.

Açık Bilim Projeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Alternatif Linkler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Science as an open enterterprise, 2012, s.16
  2. ^ https://royalsociety.org/~/media/Royal_Society.../2012-06-20-SAOE.pdf
  3. ^ h5p://users.nber.org/~heidiw/papers/5_12_10a_hlw.pdf
  4. ^ h5p://www.card.iastate.edu/research/stp/papers/furman-­‐stern-­‐july-­‐02.pdf
  5. ^ h5p://www.nber.org/papers/w14819.pdf
  6. ^ Yaşar Tonta, “Açık Bilim ve Açık Erişim”, U. Al ve Z. Taşkın (ed.). Prof. Dr. İrfan Çakın'a Armağan içinde. Ankara: H.Ü. BBY Bölümü, 2015.  Gönderme (Tonta, 2015, ss.237)

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]