Üzengi
Görünüm
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Stirrup.png/220px-Stirrup.png)
Üzengi eyerin iki yanına asılı ayağa destek sağlayan binicilik malzemesi. Üzengi sayesinde binici atı çok daha kolayca idare edebilir, daha hızlı sürebilir, kılıç, ok-Yay (silah), mızrak gibi silahları çok daha başarılı bir şekilde kullanabilir. Medeniyetin gelişip yayılmasında tekerlek, veya baskı makinası kadar önemli bir rol oynadığını düşünenler vardır.
Tarihi
- İlk evcilleştirilmiş ata binmenin MÖ 4000-3500 gibi olduğu tahmin ediliyor.[1][2][3].
- İlk bilinen eyer MÖ 700 gibi Asurluların süvari birliklerince kullanılan saçaklı kumaşlardır.[4]
- İlk bilinen binici ayak desteği MÖ 100 den önce Hindistan'da eyerin alt tarafında ayak başparmaklarının takıldığı ip, kumaş ya da meşin halkalardır.[5][6]
- İlk üzengiye benzer metalden megalit arkeolojisi buluntusu [7] olsa da üzengi olmamaları ihtimali vardır.
- Binicinin ayaklarını kolan altına sıkıştırdığını gösteren M.S. 100-200 arası tarihlerden kalma Sanchi, Mathura ve Bhaja Mağaraları budist tapınak kabartmaları vardır.
- Tek üzengi, Atın üzerine çıkma kolaylığı için Sarmatlar tarafından kullanılmıştır.[8]
- Çift üzengi, sadece birbirine iple bağlı olanı, tam ortada ata acı veren ilkel bir çeşididir.[9]
- İlk İçi tahtalı üzengisiz eyer keçe kaplı olarak MÖ 200 gibi Asya da görülmüştür.[10]
- İlk İçi tahtalı eyere asılan çift üzengi Çin'de MS 322 gibi kullanılmıştır.[11][12][13]
- MS 477 gibi tahtalı eyere asılan çift üzengi kullanımı bütün Çin'e yayılmıştı.[14]
- Batıda ilk modern üzengi tipinin görülüşü MS 6 ve 7. yüzyıl gibi Avarlar'la olmuştur.[15] Üzengi Avarlar , Bulgarlar, Hazarlar ve Kumanlar gibi avrasya atlı kavimlerinden Bizanslılara [16] oradan da araplara geçmiştir[17].
- Üzenginin Avrupaya gelişi kademeli olarak MS 700 gibi Almanya üzerinden olmuştur. Üzenginin ağır saban la birlikte Roma İmparatorluğu'nun çöküşü sonrası derebeylik döneminin doğrudan sebebi oldukları öne sürülen iddialar arasındadır.[18] Ateşli silahların yaygınlaşmasına kadar üzengi sayesinde at üzerinde durabilen ağır zırhlı süvari piyadelerce kolayca durdurulamadığı için en baskın askeri güç kaynağıydı.
Avantajları
- Atın hızı mızrak atış hızına eklenebilir
- Atın ağırlığı mızrak ve kılıcı destekler
- Silah daha yüksekten bu yüzden daha kuvvetle indirilebilir
- Yük diz yerine ayakta olduğundan daha sarsıntısız nişan alınabilir
- Denge daha dinamik ve kolayca sağlanır
- Binici yukarı, sağa ve sola, hatta yere daha fazla uzanabilir
- Binici sağa ve sola daha fazla dönebilir, hatta tam geriye ok atabilir
Çeşitleri
- Uzun (rahat ettirir, mızrak ve kılıcı iyi destekler)
- Kısa (denge kontrolünü kolaylaştırır, sarsılmaları önlemeye fırsat verir)
Ayrıca bakınız
Dış bağlar
- Albert Dien, "The stirrup and its effect on Chinese history"14 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- John Sloan, "The stirrup controversy"22 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Kaynakça
- ^ Matossian Shaping World History p. 43
- ^ "What We Theorize – When and Where Did Domestication Occur". International Museum of the Horse. 16 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2010.
- ^ "Horsey-aeology, Binary Black Holes, Tracking Red Tides, Fish Re-evolution, Walk Like a Man, Fact or Fiction". Quirks and Quarks Podcast with Bob Macdonald. CBC Radio. 7 Mart 2009. 7 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Eylül 2010.
- ^ "Saddles, Author Russel H. Beatie, Publisher University of Oklahoma Press, 1981, ISBN 080611584X, 9780806115849 P.18". 23 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2015. 48. harf sırasında bulunan
|başlık=
parametresi horizontal tab character içeriyor (yardım) - ^ "Saddles, Author Russel H. Beatie, Publisher University of Oklahoma Press, 1981, ISBN 080611584X, 9780806115849 P.28". 24 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2015. 48. harf sırasında bulunan
|başlık=
parametresi horizontal tab character içeriyor (yardım) - ^ "White, Lynn Townsend. Medieval Technology and Social Change, Publisher Oxford University Press, 1964, ISBN 0195002660, 9780195002669 P.14". 24 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2015.
- ^ "16.17.4: Stirrups". Encyclopaedia of Indian Archaeology (Vol. 1). Edited by Amalananda Ghosh (1990). page 336
- ^ ""Stirrups"". 14 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2015.
- ^ West, Christy. "AAEP 2004: Evaluating Saddle Fit." TheHorse.com, February 04 2005, Article # 5393 29 Temmuz 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Web site accessed February 2, 2008
- ^ "The History of Western Leather Spurs and Spur Straps, Cuffs, Chaps, Chinks and Saddles." 9 Mayıs 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Web site accessed February 2, 2008.
- ^ "Dien, Albert. "THE STIRRUP AND ITS EFFECT ON CHINESE MILITARY HISTORY"". 14 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2015.
- ^ ""The stirrup - history of Chinese science." UNESCO Courier, October, 1988". 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2015.
- ^ ""The invention and influences of stirrup"". 3 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2015.
- ^ Hobson, John M. The Eastern Origins of Western Civilisation. Cambridge University Press,2004, p. 103 ISBN 978-0-521-54724-6, ISBN 0-521-54724-5
- ^ Fields, Nic (2006). The Hun: Scourge of God AD 375-565. Osprey. s. 50. ISBN 978-1-84603-025-3.
- ^ See George T. Dennis (ed.), Maurice's Strategikon, p. XVI; for contrary views, Lynn White, Jr., Medieval Technology and Social Change, Oxford University Press, 1964, notes, p. 144.
- ^ Irfan Shahîd, Byzantium and the Arabs in the sixth century, Volume 2, Part 2. Harvard, Mass: Dumbarton Oaks, 1995, p. 575.
- ^ Medieval Technology and Social Change, Author Lynn Townsend White, Publisher, Oxford University Press, 1964, ISBN 0195002660, 9780195002669
.