Şahi (silah)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şahi (silah)
Great Turkish Bombard at Fort Nelson.JPG
Fort Nelson, Hampshire'da demonte Şahi topu
Çeşidi Top
Uyruğu Osmanlı İmparatorluğu
Hizmet geçmişi
Kullanıldığı savaşlar İstanbul'un fethi
Özellikler
Bıçak uzunluğu 880 cm (350 in)[1]
Namlu Çapı 2.870 mm (113 in)

Kalibre 635 mm (25,0 in)[1]


Şahi, Osmanlı İmparatorluğu döneminde yapılıp kullanılmış olan, devrin en büyük[2] ve özel bir savaş topudur. İstanbul'un fethinde kullanılmıştır.

İstanbul'u yıllarca birçok devlet kuşatmıştır ama hiçbiri alamamıştır. Bunun en büyük nedenlerinden biri de İstanbul'un sağlam surlarıdır. Fatih bu surları aşmak için 500 kg'lık gülleler atabilen şahi toplarını döktürmüştür. Balistik hesaplarının ve ateşleme açılarının Fatih Sultan Mehmet tarafından hesaplandığı, yapımı üç ay süren ve fetih öncesi dört tane dökülen Şahi toplarının üç tanesini yerli mühendisler (Mimar Saruca Sekban ve Mimar Muslihiddin) bir tanesini ise Macar Urban dökmüştür.[3]Bunun yanında döküm ustası olarak Cenevizli Donar Usta diye birisinden de bahsedilir.[kaynak belirtilmeli]

Ayrıca bir rivayete göre de Macar Urban sınır dışı edilmemiş, Bizans zindanlarından lağımcılar tarafından kaçırılmıştır.[kaynak belirtilmeli] Urban’ın döktüğü top ve diğer toplar 1452 senesi Ocak ayının sonlarında Edirne’den yola çıkarılmış ve ancak iki ay sonra İstanbul önlerine getirilebilmiştir. Prof.Dr. Ahmet Şimşirgil Macar Urban'ın döktüğü topların birinci hafta sonunda parçalandığı, diğer mühendislerin döktüğü topların ise fethin sonuna kadar dayandığını ve Osmanlı mühendislerinin yok sayıldığını yazmıştır. [4] [5]


Toplar, bazı tarihçilere göre 30 araba 140 öküzle çekilmiş ve devrilmesin diye 200 nefer (asker) görevlendirilmiştir. Evliya Çelebi, “Büyük topun önünde Kıraç Bey kumandasında on bin akıncı süvarisinden mürekkep bir kol gidiyor topu otuz, bazılarına göre elli veya atmış çift öküz müşkülatla çekiyordu.” demiştir.[6]

Edirne'de deneme atışlarının yapılacağı sırada Fatih Sultan Mehmet tellallar göndererek halkı uyarmış, bu gürültünün kaynağını haber vermiştir.

Topun ağzındaki işlemeler

Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u almak için döktürdüğü büyük top "şahi" adını taşır. Bu topun namlusu 91.5 cm'dir. 680 kilogram ağırlığındaki güllesinin menzili 1200 metredir. Osmanlı ordusunda daha sonra kullanılan büyük toplara da şahi adı verilmiştir.

1464'te Fatih Sultan Mehmet toplardan kırk iki tanesini Çanakkale Boğazı'nın savunması için Çanakkale Boğazı'na göndermiştir. Yüzyıllarca kullanılmadan kalan toplar 1807 yılında İngiliz donanmasına karşı kullanılmış ve beklenenin aksine kusursuz şekilde çalışan toplar bir İngiliz gemisini vurmuş ve 60 denizciyi etkisiz hale getirmiştir. Günümüzde Fatih döneminden 6 tane top kalmıştır.[kaynak belirtilmeli] Bir tanesi İngiltere'de, bir diğeri de İtalya'dadır. Bunların en büyüğü olan ve İstanbul'da, boğazlarda kullanılan "şahi" bugün İngiltere'dedir. 1866'da Sultan Abdülâziz bir devlet ziyareti vesilesiyle Şahi topunu Kraliçe Victoria'ya hediye etti.[7] Kraliyet Cephaneleri koleksiyonunun bir parçası oldu ve Londra Kalesi'nde ziyaretçilere sergilendi ve daha sonra Portsmouth'a bakan Fort Nelson, Hampshire'a taşındı.[8] Diğer toplar ise Harbiye'deki askeri müze bahçesinde olup bunların çapı daha küçüktür.


Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Schmidtchen 1464b, 226–228 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  2. ^ [1] 7 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Yılmaz, F., "Guns During Sultan Mehmet The Conquer and Changing Production Paradigms", FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 4:(Sayfa: 222), 2014.
  3. ^ Prof.Dr. Ahmet Şimşirgil, Osmanlı Gerçekleri - Sorularla Osmanlı'yı Anlamak. s. 141. 
  4. ^ "Ahmet Şimşirgil Macar Urban". 13 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2022. 
  5. ^ Prof.Dr Ahmet Şimşirgil, Osmanlı Gerçekleri - Sorularla Osmanlı'yı Anlamak. ss. 140-141. 
  6. ^ [2] 7 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Yılmaz, F., "Guns During Sultan Mehmet The Conquer and Changing Production Paradigms", FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 4:(Sayfa: 229), 2014.
  7. ^ Schmidtchen (1977b), p. 226
  8. ^ "Geometry of War – Pg. 6" (PDF). 15 Haziran 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2007.