Ubuntu

Ubuntu 11.10 (Oneiric Ocelot)
Web sayfası:	www.ubuntu.com
Şirket/Geliştirici:	Canonical Ltd. / Ubuntu Vakfı
IS Ailesi:	Unix-like (Debian GNU/Linux)
Kaynak Modeli:	Özgür Yazılım / Açık Kaynak
Son kararlı sürüm:	11.10 / 13 Ekim 2011
Desteklediği dil(ler):	Çokdilli (55'ten fazla)
Güncelleme Yöntemi:	APT (arayüz mevcut)
Paket Yöneticisi:	dpkg
Desteklenen Platformlar:	IA-32, x86-64, lpia, SPARC, PowerPC, ARM, IA-64
Çekirdek türü:	Monolitik (Linux)
Varsayılan kullanıcı arayüzü:	GNOME üzerine Unity kabuğu
Lisans:	GNU GPL, ve diğer lisanslar
Çalışma Bölgesi:	Güncel

Ubuntu, Linux tabanlı ve Debian geleneğini temel alan bir işletim sistemidir. Ubuntu'nun hedefi ortalama bilgisayar kullanıcılarına kullanımı ve kurulumu oldukça kolay, güncel ve güvenli bir işletim sistemi sunmaktır. Ubuntu aldığı %30'luk oyla, 2007 yılında masaüstü kullanımında en gözde Linux dağıtımı seçilmiştir. 2008 yılından beri DistroWatch ilk 100 listesinde birincidir. Bir Ubuntu türevi olan Linux Mint de aynı listenin içinde ilk üçte bulunmaktadır. Ubuntu, 12.000.000'dan fazla kullanıcısıyla dünyanın en gözde Linux dağıtımıdır.

Ubuntu, herkesin özgürce kullanabildiği; yayınlamakta, kopyalamakta veya kodlarını özgürce değiştirip geliştirebildiği yazılımlardan oluşur. Bunların çoğunluğu GNU Genel Kamu Lisansı ile güvence altına alınmış, özgür yazılım / açık kaynak yazılımlardır.

Ubuntu Güney Afrika'lı girişimci Mark Shuttleworth'e ait Canonical Ltd.'nin sponsorluğunda geliştirilmektedir.Canonical, Ubuntu'yu satarak kâr etmektense, ücretsiz dağıtır. Şirket, Ubuntu'yu kullanan kuruluşlara isterlerse teknik destek satarak gelir sağlar. Canonical Ubuntu'yu açık kaynak kodlu ve özgür yazılım olarak sunduğu için, dünya çapında bu işletim sistemini kullanan ve geliştiren gönüllü kullanıcıları sayesinde, tüm bir işletim sistemini tek başına geliştirmek zorunda kalmaz.

Tüm Linux severlerin yaptığı geliştirmeler, onu temel alan Ubuntu'yu da doğrudan geliştirir.

Canonical, Ubuntu dışında resmi olarak üç farklı Ubuntu-benzeri işletim sistemini destekler: Kubuntu, Edubuntu, Ubuntu Sunucu Sürümü (Server Edition). Ayrıca dört farklı Ubuntu benzeri işletim sisteminin geliştirilmesine de katkı sunar: Xubuntu, Gobuntu, Ubuntu Studio, Mythbuntu.

Canonical altı ayda bir Ubuntu'nun yeni sürümünü çıkarmakta, her sürüm için de on sekiz ay boyunca güvenlik yamaları, geliştirmeleri ve yazılım güncelleştirmeleri desteği sunmaktadır.

Ayrıca LTS (Uzun Süreli Destek, Long Term Support) adındaki sürümleri üç yıl boyunca masaüstü bilgisayarlar, beş yıl da sunucu bilgisayarlar için desteklenir ve iki yılda bir çıkar.

Tarihçe

Ubuntu Projesinin Kurucusu Mark Shuttleworth

Debian temel alınarak yola çıkılan ilk Ubuntu sürümü 20 Kasım 2004 tarihinde yayımlandı. O zamandan beri her altı ayda bir yeni sürüm yayımlanmaktadır.

Ubuntu, 11,04 (Natty Narwhal) sürümüne kadar GNOME ara yüzünü kullanmış, bu sürümle birlikte Unity'e geçmiştir. Ancak hâlâ Ubuntu GNOME ile kullanılabilmektedir.

MEPIS, Xandros, Linspire, Progeny ve Libranet gibi diğer Debian tabanlı işletim sistemlerinin aksine Ubuntu, Debian'ın felsefesine sadık kalmış ve özgür bir yazılım olarak yoluna devam etmiştir.

Ubuntu sözcüğü, Zulu dilinde "insanlık" demektir, aynı zamanda "başkalarına karşı merhametli, şefkatli, iyiliksever" olmak gibi insani değerlerin temel alındığı bir dünya görüşüdür.

Buradan hareketle Ubuntu, İnsanlık için Linux (Linux For Human Beings) sloganını kullanır.

Ubuntu logosu ilk sürümden beri aynıydı. Elde çizilmiş ve şimdi ubuntu-title adlı bir yazıtipi olan bu imlek Andy Fitzsimon tarafından yapılmıştır. İmleğindeki işlenen temada insanlar arasındaki eşitliğe ve kardeşliğe dikkat çekmektedir. Ubuntu logosu, el ele tutuşmuş insanları temsil eder. Ubuntu 10.04 Lucid Lynx sürümüyle birlikte logo güncellenerek yeniden tasarlanmıştır.

Ubuntu paketlerinin çoğunluğu Debian tasarısının kararsız bölümünden derlenir. Ubuntu ve tüm resmi türevleri .deb paketleri ve APT/Synaptic tabanlı paket yöneticisi kullanır.

Ubuntu tasarısı, paketlerle ilgili bazı konularda Debian ile ortak çalışmaktadır. Ubuntu'ya yüklenen paketler Debian'ın kararlılık seviyesi için bir deneme ortamı yaratmaktadır.

Öte yandan Ubuntu ve Debian çok sayıda kişi tarafından yeterince beraber çalışmamakla suçlanmaktadır; zira Ubuntu .deb'leri ve Debian .deb'leri birbiriyle uyumlu değildir. Her ne kadar çok sayıda Debian geliştiricisi aynı zamanda Ubuntu'nun gelişimine yardım ediyor olsa da Debian'ın kurucusu Ian Murdock Ubuntu'nun ayrı bir proje olduğunu ve Debian ile yeterince ortak noktaya sahip olmadığını belirtmiştir.

Özellikleri

Kurulum

Kurulumu oldukça kolay olan Ubuntu; kurulum kolaylığında Windows, SuSe, Mandriva, Pardus ve Fedora Core gibi kolay kurulum ile ün yapmış işletim sistemleriyle rekabet etmektedir.

Üstelik kurulum sırasında ihtiyaç duyulacak olan partition yapısı, saat gurubu, kullanıcı adı ve şifresi gibi gerekli bilgileri kuruluma başlamadan önce girmenizi ister ve kurulum başladıktan sonra bitene kadar sizi oyalamaz. Böylece isterseniz kurulumu bir an önce başlattıktan sonra diğer ilgilenilmesi gereken işlerinize geri dönebilirsiniz.

Kurulum için CD veya DVD versiyonu sürücüye takıldıktan sonra CD'den başlatmak kaydı ile Canlı CD veya Yazı arayüzlü olarak başlatılabilir. Bundan sonra kurulum sadece "kur" simgesine tıklayıp birkaç ileri düğmesine basmaktan ibarettir.

Canlı CD ile başlattığınız taktirde kurulum sırasında işletim sistemi üzerinde dilediğiniz her şeyi yapabilirsiniz. Örneğin kurulum sürerken Firefox ile internette sörf yapabilir veya kart oyunları oynayabilirsiniz. Kurulum tamamlandığında yaptığınız değişiklikler hiç değişmeden yeni kurulan sisteme entegre edilir.

Ubuntu'da yazılım yükleme ve kaldırma (İngilizce)

Paketler

Ubuntu'da yazılımlar Windows'tan farklı olarak, *.exe değil, *.deb uzantılı paketler/dosyalar halinde sunulur.

Deb ismi Debian'dan gelir. Ubuntu Debian Linux geleneğinden geldiği için Debian ile aynı paket sistemini kullanır.

Yeni yazılım (ya da paket) kurmak için tek yapmanız gereken, Ubuntu ile birlikte gelen Ubuntu Yazılım Merkezindeki kategoriler (Örn. Eğitim, Grafik, İnternet gibi) arasından ihtiyacınız olan yazılımı bulup Kura basmaktır.

Seçtiğiniz paket (yani aslında *.deb uzantılı bir dosya) internetteki sunuculardan indirilir ve otomatik olarak bilgisayarınıza kurulur. Bu işlemleri anlatan bir video yan tarafta gözükmektedir.

İstediğiniz bir paketi seçtiğiniz zaman onun çalışması için gerekli tüm diğer paketler/bağımlılıklar kendiliğinden seçilip yüklenecektir.

Kaldırmak istediğinizde ise Kurulu Yazılımlar sekmesinden Kaldır demek yeterlidir. Gerisini Ubuntu kendiliğinden halleder.

Daha farklı yazılım yükleme ve kaldırma seçenekleri de mevcuttur. Deneyimli kullanıcılar Synaptic Paket Yöneticisi, apt-get veya aptitude yazılımlarıyla da paket yükleme/kaldırma işlemlerini gerçekleştirebilirler.

Paket Sınıflandırılması

	Özgür Yazılım	Özgür Olmayan Yazılım
Desteklenen	Main (ana)	Restricted (Kısıtlı)
Desteklenmeyen	Universe (EVRENSEL)	Multiverse (Evrensel Olmayan)

Buradaki özgür yazılım ibaresi, Ubuntu'nun lisans şartlarını karşılayan yazılımlara verilen addır. Main, Restricted, Universe ve Multiverse ise bu yazılımların indirilebildiği depolardır.

Görsellik

Ubuntu 7.04'te Compiz Fusion destekli masaüstü

Ubuntu GNOME masaüstü yöneticisi ile gelmektedir. GNOME'un temel felsefesi olan sadelik aynen Ubuntu masaüstünde de yer almaktadır.

KDE masaüstü yöneticisini tercih eden kullanıcılar Kubuntu'yu, XFCE'yi tercih edenler ise Xubuntu'yu edinebilir veya yüklü Ubuntularına kde-desktop, xfce-desktop paketlerini yükleyebilirler.

Ubuntu 7.10 sürümünden itibaren Compiz Fusion adlı 3 boyutlu yazılımla birlikte gelmektedir. Bu yazılım, 3 boyutlu masaüstü ve jöle gibi pencereler başta olmak üzere çok sayıda görsel efekt içermektedir.

Ticari lisanslı yazılımlar

Bazı ülkelerdeki lisans kısıtlamaları yüzünden Ubuntu, ticari ve kapalı kaynaklı yazılımları doğrudan bünyesinde barındırmamaktadır. Bunların bir kısmı aşağıda sıralanmıştır:

• Bölge ayarı yapılmış DVDleri çözebilen (dekoder) yazılımlar. Her ne kadar özgür libdvdcss kütüphanesi bu işlevi yerine getirebiliyorsa da kimi ülkelerde yasadışı sayıldığı için Ubuntu'yla hazır olarak gelmemektedir.
• WMV ve MP3 gibi bazı ticari ses formatlarının çözücüleri.
• Çok sayıda ticari tarayıcı eklentisi. Örneğin Adobe Flash.
• WinRAR yazılımının sıkıştırdığı "rar" uzantılı dosyaları açmak için gerekli unrar paketi.

Yukarıda sayılan yazılımlar ve daha fazlası, ubuntu-restricted-extras paketinin yüklenmesiyle kolayca edinilebilir.

Sürümler

Ubuntu, altı ayda bir sürüm çıkartmaktadır. Sürüm numarası çıktığı yıl ve ayı işaret eder. Örnek olarak Ubuntu 4.10, 2004 yılının 10'uncu ayında sunulmuştu. Sürümün kod adları belirlenirken birinci sözcük sıfat, ikinci sözcük de bir hayvan adı olarak belirlenmektedir. Ayrıca sıfat ve isim aynı harfle başlamaktadır. Bir kaç örnek: Hoary Hedgehog (Saygıdeğer Kirpi), Breezy Badger (Umursamaz Porsuk), Hardy Heron (Cüretkar Balıkçıl), Natty Narwhal (Zarif Denizgergedanı)

Renk	Anlamı
Kırmızı	Eski sürüm; desteklenmiyor
Sarı	Eski sürüm; hâlâ destekleniyor
Yeşil	Güncel sürüm
Mavi	Gelecek sürüm

Sürüm	Kod Adı	Sürüm Tarihi	Son Desteklenme Tarihi	Özellikler ve Değişiklikler
4.10	Warthy Warthog (Siğilli Domuz)	20 Ekim 2004	30 Nisan 2006	İlk sürüm ShipIt
5.04	Hoary Hedgehog (Saygıdeğer Kirpi)	8 Nisan 2005	31 Ekim 2006	Güncelleme Yöneticisi Güncelleme Uyarıcısı (Upgrade Notifier) Readahead Grepmap Dizüstü bilgisayar desteği, uyku ve bekleme özellikleri İşlemciler için dinamik frekans ölçümü Ubuntu donanım veritabanı Kickstart uygulaması USB'den kurulum desteği UTF-8 desteği APT
5.10	Breezy Badger (Umursamaz Porsuk)	13 Ekim 2005	13 Nisan 2007	Usplash (grafiksel açılış) "Ekle/Kaldır..." uygulama aracı Çoklu dil seçeneği Akıllı bölüm yönetimi desteği Hewlett-Packard yazıcı desteği OEM yükleme desteği Launchpad entegrasyonu.
6.06 LTS	Dapper Drake (Zarif Suna)	1 Haziran 2006	Temmuz 2009 (masaüstü)	Long Term Support (LTS) Uzun Süreli Destek sürümü Çalışan CD ve Kurulum CD'si tek bir CD'de birleştirildi Ubiquity grafiksel yükleyici Çalışan CD'ye eklendi Usplash kapanışlarda aktif hale getirildi Çok sayıda kablolu ve kablosuz ağ arasında kolay geçiş için Ağ Yöneticisi Clearlooks temeline dayanan ve kahverengi yerine turuncu renkler içeren Tango tabanlı 'Humanlooks' teması LAMP yükleme seçeneği USB aletlerine yüklenebilme .deb uzantılı dosyalar için GDebi grafik yükleyici
			Temmuz 2011 (sunucu)
6.10	Edgy Eft (Huysuz Semender)	26 Ekim 2006	25 Nisan 2008	Ubuntu 'Human' İnsan teması büyük ölçüde yenilendi Upstart özelliği eklendi otomatik hata raporu Tomboy not alma uygulaması F-spot resim yöneticisi.
7.04	Feisty Fawn (Atılgan Karaca)	19 Nisan 2007	Ekim 2008	Göç asistanı Kernel tabanlı sanal makine desteği kolay çözücü ve kapalı-kaynak sürücü kurulumu Compiz masaüstü efektleri Wi-Fi korunaklı erişim desteği eklendi PowerPC desteği kaldırıldı Sudoku ve satranç oyunları eklendi Baobab disk kullanım yöneticisi GNOME Kontrol Merkezi Zeroconf
7.10	Gutsy Gibbon (Yürekli Jibon)	18 Ekim 2007	Nisan 2009	Compiz Fusion AppArmor güvenlik altyapısı Hızlı masaüstü arama Çabuk kullanıcı değişimi Mozilla Firefox eklentileri için geliştirilmiş destek Ubufox X.org için grafiksel yapılandırma aracı PDF çıktısı da almayı sağlayan yeni bir yazıcı yönetimi aracı
8.04 LTS	Hardy Heron (Cüretkar Balıkçıl)	24 Nisan 2008	Nisan 2011 (masaüstü)	İkinci Long Term Support (LTS) Uzun Süreli Destek sürümü Yenilenmiş tema ve görünüm, daha yüksek Tango uyumluluğu Compiz kullanışlılık geliştirmeleri Tracker entegrasyonu Brasero CD/DVD yazıcı Transmission BitTorrent istemcisi ve Vinagre VNC istemcisi PulseAudio öntanımlı
			Nisan 2013 (sunucu)
8.10	Intrepid Ibex (Yılmaz Dağ Keçisi)	30 Ekim 2008	Nisan 2010	Tüm masaüstü teması yenilendi Mobil işlemlerin ve masaüstü ölçeklenebilirliği geliştirildi İnternete bağlanmada ileri esneklik
9.04	Jaunty Jackalope (Neşeli Antilop Tavşanı)	23 Nisan 2009	Ekim 2010	X.Org server 1.6 Ext4 dosya sistemi desteği Bulut depolama için Eucalyptus
9.10	Karmic Koala (Karma Keseli Ayı)	29 Ekim 2009	Nisan 2011	varsayılan olarak ext4 dosya sistemi GRUB 2 Açılış süresini kısaltan Upstart Program ekleyip kaldırmak için Ubuntu Software Center Anında mesajlaşma için varsayılan olarak Empathy İletişim tümleşikliği için Telepathy Uygulama geliştirme ve paylaşmayı kolaylaştıran Quickly Ücretsiz çevrimiçi dosya depolama, paylaşma, senkronizasyon alanı sunan Ubuntu One "3G" genişbant bağlantısında gelişme Netbook sürümü Netbook Remix (UNR) iyileştirmeleri Sunucu sürümünde Ubuntu Enterprise Cloud (UEC) Sunucu sürümü Amazon EC2'de yer alıyor MySQL 5.1
10.04 LTS	Lucid Lynx (Berrak Vaşak)	29 Nisan 2010	Nisan 2013 (masaüstü)	Üçüncü Long Term Support (LTS) Uzun Süreli Destek sürümü Pencere düğmeleri sola alındı Elementary temasına geçildi Gimp ön tanımlı olmaktan çıkarıldı, Pitivi ön tanımlı oldu Me Menu ve Gwibber eklendi Xsane yerine sade bir tarama yazılımına geçildi Rhythmbox ve Banshee için Ubuntu One Music Store eklentisi yayımlandı.
			Nisan 2015 (sunucu)
10.10	Maverick Meerkat (Asi Mirket)	10 Ekim 2010	Nisan 2012	Ubuntu Yazılım Merkezi yenilendi U-Touch Ses Menüsü yenilendi Varsayılan yazıtipleri Ubuntu font ailesi olarak değiştirildi F-Spot yerine Shotwell getirildi Her yeni sürümde olduğu gibi iyileştirilen temalar ve arkaplanlar (Bu arkaplanlar bir topluluk tarafından en beğenilen duvar kağıtları arasından seçildi) Netbook sürümünde Unity arayüzü ve kendine has bir Rıhtım aracı
11.04	Natty Narwhal (Zarif Denizgergedanı)	28 Nisan 2011	Ekim 2012	Masaüstünde ön tanımlı olarak yeni Unity arayüzüne geçildi OpenOffice.org yerine LibreOffice ofis seti Rhythmbox yerine Banshee müzik çalar uygulaması
11.10	Oneiric Ocelot (Cüce Leopar)	13 Ekim 2011	Nisan 2013	Ubuntu Yazılım Merkezi yenilendi 32-bit'lik paketlerin 64-bit'lik sistemlerde kullanılmasını sağlayan Multiarch desteği Unity'de bazı geliştirmeler yapıldı Evolution yerine Mozilla Thunderbird LightDM oturum açma yöneticisi Deja Dup yedekleme aracı Alt + Tab listesi geliştiridi
12.04	Precise Pangolin (Hassas Pangolin)	26 Nisan 2012	Nisan 2017

• 

  Ubuntu 5.04 Hoary Hedgehog

• 

  Ubuntu 6.06 (LTS) Dapper Drake, "Dawn of Ubuntu" masaüstü resmiyle

• 

  Ubuntu 7.04 Feisty Fawn

• 

  Ubuntu 7.10 Gutsy Gibbon

• 

  Ubuntu 9.04 Jaunty Jackalope (çalışan CD oturumu)

• 

Türevleri

Ubuntu projesinin kullanışlılığı ve uyumluluk kolaylığı sebebiyle çok sayıda türevi geliştirilmiştir. Başlıcaları:

Resmi olarak desteklenen türevleri

Kubuntu 10.04 Masaüstü

• Kubuntu, Debian dağıtımını temel alan Ubuntu dağıtımının GNOME masaüstü ortamı yerine KDE masaüstü ortamını kullanan türüdür.

Ubuntu projesinin bir parçasıdır ve aynı temeli kullanır. Kubuntu ve Ubuntu, ubuntu-desktop ve kubuntu-desktop paketlerinin yüklenmesiyle beraber çalışabilirler.

Kubuntu da Ubuntu ile eşzamanlı olarak altı ayda bir yeni sürüm çıkartır ve CD'leri Ship-It adı verilen hizmet ile ücretsiz temin edilebilir.

Edubuntu 9.10 Masaüstü

• Edubuntu, Ubuntu'nun eğitim amaçlı olan türevidir.Bu sürüm artık Ship-It ile alınamamaktadır.

• Ubuntu Sunucu Sürümü (Server Edition), sunucu bilgisayarlar için özelleştirilmiş türevidir.

Resmi olarak tanınan türevleri

Xubuntu 10.04

• Xubuntu, Xfce masaüstü ortamı kullanılarak oluşturulmuş bir dağıtımdır.

Xfce masaüstü ortamını kullanmasından dolayı daha az sistem kaynağı kullanır ve eski masaüstü bilgisayarlar, dizüstü bilgisayarlar, netbooklar ve yüksek verimlilik beklenen iş istasyonları için iyi bir çözümdür.

• Gobuntu, Free Software Foundation'un dört temel özgürlük ilkesine uygun şekilde geliştirilen sürümdür.

Ubuntu Studio

• Ubuntu Studio, Ubuntu'ya yüksek çokluortam desteği eklemek için geliştirilmiştir. Profesyonel düzeyde ses görüntü ve video işleme yazılımları barındırmaktadır. Bunların tamamı açık kaynaklıdır.

• Mythbuntu, MythTV yayınlarını Ubuntu ile birleştirmeyi amaçlayan dağıtımdır.

Sistem gereksinimleri

En son sürüm Ubuntu resmi olarak Intel x86 ve AMD64 mimarilerinde Masaüstü çeşidiyle; Intel x86, AMD64 ve SPARC mimarilerinde ise Sunucu çeşidiyle yayımlanır.

Aşağıdaki sistem gereksinimlerini karşılayamayan bilgisayarlar için, resmi olarak tanınan bir Ubuntu türevi olan ve Xfce masaüstü yöneticisini kullanan Xubuntu, belirtilen RAM ve disk alanının yarısı ile de çalışabilir.

Kişiselleştirilmiş Ubuntu 7.04 ekran görüntüsü

Sunucu

Sunucu çeşidi için en düşük sistem gereksinimleri:

• 300 MHz x86 işlemci
• 64 MB bellek (RAM)
• En az 2 GB disk alanı (tam yükleme ve takas (swap) alanı için)
• 800x600 çözünürlüğü destekleyen bir ekran kartı

Masaüstü

Masaüstü çeşidi için, tavsiye edilen en düşük "sistem gereksinimleri"

• 700 MHz x86 işlemci
• 256 MB bellek (RAM) (Canlı CD özelliği ile yüklemek için 384 MB önerilir)
• 4 GB disk alanı
• 1024x768 çözünürlüğü destekleyen bir ekran kartı

Netbook

Netbook çeşidi için, tavsiye edilen en düşük "sistem gereksinimleri"

• "Ubuntu Netbook Sürümü" özel olarak netbooklar için yapıldığından; Piyasadaki bütün netbookların sistemleri "Ubuntu Netbook Sürümü" nü rahatlıkla desteklemektedir.

Edinme

Yazılımı, Ubuntu'nun sitesinden indirebilirsiniz. 5 Nisan 2011'e kadar hiç bir kargo ücreti ödemeden, dünyanın neresinde olursanız olun, kapınıza kadar Ubuntu CD'lerini getirtebiliyordunuz. Ancak Ubuntu 5 Nisan 2011'de bu hizmetini durdurduğunu açıkladı. Siparişler aşağıdaki adresten verilebiliyordu.

Ubuntu Shipit

Ayrıca bakınız

• Ubuntu One
• Gnome
• APT
• Synaptic
• Debian
• Linux
• Linux Mint

Dış bağlantılar

• Ubuntu Türkiye
• Linux Nasıl Kurulur, kullanılır Klavuzu)
• Ubuntu Linux Resmi Sayfası
• Ubuntu Natty Narwhal 11.04 Rehberi (İngilizce)
• Ubuntu başlangıç rehberi