Richter ölçeği

Richter ölçeği ya da yerel magnitüd ölçeği, sismoloji´de kullanılan, dünya genelinde meydana gelen depremlerin aletsel büyüklüklerini ve sarsıntı oranını (magnitüd, İngilizce:magnitude) belirleyen ve sınıflara ayıran uluslararası ölçüm birimi. Günümüzde, özellikle büyük ölçekli depremlerde moment magnitüd ölçeği, Richter'in yerini almıştır. Rihter diye okunur.

Tarihçesi

Bu ölçek, 1935 senesinde Charles Francis Richter ve Beno Gutenberg tarafından Kaliforniya Teknik Enstitüsü´nde (California Institute of Technology) tasarlanıp, ilk olarak M_L-ölçeği (yerel magnitüd İngilizce:Magnitude Local) olarak isimlendirilmiştir.

Amerikan Sismoloji Derneği Bülteni´nde (Bulletin of the Seismological Society of America) "Bir enstrümental deprem şiddet ve sarsıntı oranı ölçeği" isimli (An instrumental Earthquake Magnitude Scale) bilimsel yayımlamada, Charles Francis Richter´in ilk defa K. Wadati´nin 1931´de yayımladığı, "bir enstrümental deprem ölçeği" fikrini Kaliforniya´da meydana gelen depremlerde uyguladığı belirtilmiştir.

Açıklaması

Ölçek yukarıya doğru her ne kadar sınırlı olmasa da, bir jeolojik levhanın jeolojik enerji potansiyeli, bilim adamlarına göre, tahminen 9,5 şiddetini geçemeyeceği düşünülür. Açıklama olarak şu noktayı öne sürerler. Her jeolojik levhada, zaman geçtikce farklı derece ve zamanda tektonik hareket ile jeolojik enerji potansiyalı artmaktadır. Bu artma, levhaların rahat ve serbest şekilde hareket edemeklerinden, itici, çekici vb güçlerin levhalarda jeolojik enerji olarak saklanmasından doğar. Bir deprem anı ise, bu levhalarda bulunan jeolojik enerjinin, levhalar tarafından daha fazla saklanamamasından, levhanın en zayıf noktasından aniden hareket edip, jeolojik enerji potansiyelinin doğal yoldan azaltılmasıdır. Ve bu sanı gereğince,dünyadaki mevcut levhaların hiç birinin > 9,5 şiddet oluşturacak, jeolojik enerji potansiyeline sahip olamayacağına dayanmaktadır.

Richter- ve Mercalli-Deprem-büyüklük-şiddet ölçeği
Richter´e göre büyüklük	Mercalli´ye göre şiddet	Hissetme ve Etkiler	Enerji		Oluşma sıklığı
			ton TNT güç eşitliği	Joule enerji eşitliği
0 ile 1,9	I	sadece özel sismik enstrümanlar sayesinde ölçülür.	0,001–0,7	(4..4000)$\cdot$106	günde yaklaşık 8.000 kez
2 ile 2,9	II	hareket etmeyen insanlar tarafından hissedilebilir. serbest asılı lamba vb. cisimler hafif sallanabilir.	1–22	(4..90)$\cdot$109	günde yaklaşık 1.000 kez
3 ile 3,9	III	az sayıda insan tarafından hissedilebilir. hafif sarsıntılar bir pencere önünden geçen bir kamyonu andırır. yanyana duran cam bardaklar hafif titreyebilir.	30–700	(0,1..3)$\cdot$1012	yılda 49.000 kez
4 ile 4,9	IV ile V	çoğu sayıda insan hisseder. serbest asılı lamba vb. cisimler görülecek şekilde sallanmaya başlar. bardak, tabak vb. takırdamaya başlar. park vaziyetinde arabalar hafif sallanır. çok hafif zararlar meydana gelebilir.	(1–22)$\cdot$103 (ufak çaplı Atom bombası)	(4..90)$\cdot$1012	yılda 6.200 kez
5 ile 5,9	VI	korku ve paniğe neden olabilir. birçok insan aniden ev ve kapalı mekânları terkeder. kötü inşa edilmiş binalarda büyük hasarlar meydana gelebilir. duvarlarda çatlamalar olabilir. yaralanmalar meydana gelebilir	(30–700)$\cdot$103 (orta çaplı Atom bombası)	(0,1..3)$\cdot$1015	yılda 800 kez
6 ile 6,9	VII ile IX	korku ve paniğe neden olma olasılığı vardır. hareket vaziyetindeki araba içinde hissedilebilir. 160 km içindeki binalarda hasarlar oluşturabilir ve çökmeler meydana gelebilir. yaralanmalar ve ölümler olabilir. sahil kenarlarında tsunami olabilir.	(1–22)$\cdot$106 (büyük çaplı Atom bombası)	(4..90)$\cdot$1015	yılda 120 kez
7 ile 7,9	X ile XI	korku ve paniğe neden olma olasılığı yüksektir. daha geniş alanlarda ağır tahribata neden olur. binalarda hafif, orta, ağır derecelerde hasar oluşma ihtimali yüksektir, çökmeler meydana gelebilir. toprakta yarıklar oluşur. ölümler ve yaralanmalar oluşur. sahil bölgelerde büyük tahribat gücü taşıyan tsunami olabilir	(30–700)$\cdot$106 (Gök taşı 100–200 m)	(0,1..3)$\cdot$1018	yılda 18 kez
8 ile 8,9	XII	yüzlerce kilometrelik alanda büyük tahribata yol açar. binalarda ağır hasara ve çökmelere yol açma ihtimali oldukça yüksektir. yüksek miktarda yaralanmalar ve ölümler meydana gelebilir. geniş sahil bölgelerinde 40 metreye yaklaşık tsunami olasılığı vardır.	(1–22)$\cdot$109 (Gök taşı 250–700 m)	(4..90)$\cdot$1018	yılda 1 kez
9,0 ve üstü	-	binlerce kilometrelik alanda yıkıcıdır. tektonik levhalarda kaymalar, kırılmalar meydana gelir. sahillerin kıyıları deniz seviyesi altına batabilir veya çıkabilir. çok yüksek miktarda yaralanmalar ve ölümler meydana gelebilir.	-	-	20 yılda 1

Depremin enerji potansiyelinin hesaplanması

Bu maddenin veya maddenin bir bölümünün gelişebilmesi için konuda uzman kişilere gereksinim duyulmaktadır. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız. Konu hakkında uzman birini bulmaya yardımcı olarak ya da maddeye gerekli bilgileri ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Enerji ve magnitüd arasındaki logaritmik bağlantı, aşağıdaki formül gereğince tahminen elde edilebilinir:

$M=2+\frac{2}{3}\log_{10}W\textrm{\quad veya \quad}W=10^{\frac{3}{2}(M-2)}\,$

M = magnitüd ve W = eşdeğer TNT ton bazında enerji

Richter ölçeği ile ölçülen en şiddetli depremlerden bazıları

• 1960 Şili depremi, ilk dönemde sadece 8,6 magnitüdü daha sonra çeşitli araştırma doğrultusunda (US Geological Surveys´de dahil) 9,5 ile tespit edilmiştir.

• 24 Aralık 2004 Sumatra depremi, 9,5 magnitüdü, en son 9,0+ magnitüdlü deprem.

• 27 Mart 1964 Prince William Sound, Alaska depremi, 9,2 magnitüdü

• 11 Mart 2011 Japonya depremi 9,0 magnitüdü

Ayrıca bakınız

• Moment magnitüd ölçeği