Naukan Yupikçesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Naukan Yupikçesi
Ana dili olanlar Rusya Federasyonu (Çukçi Özerk Okrugu)
Konuşan sayısı 70  (tarih gerekli)
Dil aileleri
Eskimo - Aleut
Yazı sistemi Kiril
Dil kodları
ISO 639-3 ynk

Naukan Yupikçesi (İngilizce Naukan Yupik [1]), Rusya Federasyonuna bağlı Çukçi Özerk Okrugunda Naukan (Посёлок Наукан) ile Dejnyov (Посёлок Дежнёв) adlı iki köyde Naukan Yupikleri (нывуӄаӷмит) tarafından konuşulan ve soyu tükenme tehlikesi altında olan Yupik dilleri kolundan bir Eskimo dili.

Konuşanları 2005 rakamlarına göre 50 [1] kişiyi geçmez.

Eskimo dilleri içindeki yeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Dilcilik açısından Sibirya Yupikçesi ile Alaska Yupikçesi arasında bir dildir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Naukan Yupikçesi üzerine ilk kayıt 1732 yılında tek bir kelime olarak yapılmıştır. Sonraki kayıt 1791 yılında elyazması olarak Michael Robeck tarafından yapılan ve 1811 yılında St. Petersburg'da Wörterbuch der Olennüi und Aiwanskije Tschuktschi adıyla yayımlanan çalışmada 277 kelime kaydedilmiştir.

Robeck'in Almanca - Çukçice - Naukan Yupikçesi sıralamasıyla verdiği listeden örnekler (Çukçice çıkartılarak) şöyledir:

Almanca 1791 Robeck imlâsıyla Günümüz imlâsıyla Anlamı
Gott Aghat aghat Tanrı (aslında: ilâçlar)
Vater Ataka ataka Baba (aslında: benim babam)
Mutter Anak aana(q) Anne
Sohn Rineka ighneqa Oğul (aslında: benim oğlum)
Tochter Pannika panika Kız (aslında: benim kızım)
Bruder Anechluklik anellgute(q) Erkek kardeş (aslında: kardeş)
Mann Uika uika Koca (aslında: benim kocam)
Weib Nulliak nuliaq Karı (aslında: benim karım)
Mädchen Nubiachtschak neviaghsaq Kız (genç)
Junge Nuchälpäak nukalpiaq Delikanlı (genç)


Dil üzerine en sonki çalışma Alaska'da yapılmıştır. Elizaveta Dobrieva ile Evgeniy V. Golovka tarafınfan hazırlanan ve Steven A. Jacobson ile Michael E. Krauss editörlüğünde Alaska Yerli Dil Merkezince Fairbanks'ta yayımlanan Naukan Eskimo Dictionary adlı sözlük dilin şu ana kadar yayımlanabilmiş en geniş malzemesidir.

Örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • pikna / пикньа yukarıda
  • pikute- / пикуты- benzer olmak
  • yuk insan
  • anguyak düşman; yabancı; Rus
  • igurgiq karabatak
  • nanuq kutup ayısı
  • ayveq mors
  • neghhsaq fok
  • ulagaq kutup tilkisi
  • quyngiq evcil ren geyiği
  • tuntu yabani ren geyiği
  • peyuggtemke hayvan sürüsü
  • epeqaq yosun
  • equt söğüt (ren geyiklerince yenilir)
  • qamawk ren geyiği ya da köpek koşulan kızak
  • atekuk parka
  • qulliik pantolon
  • kamgek (ikil) kamget (çoğul); bot, ayakkabı
  • nasaghaq , nasaq başlık
  • ayggaq eldiven
  • ayepghhaataq kolçak
  • sikuq iğne
  • eknitaq lamba
  • qulumsi kazan
  • ngughun , ipute kürek
  • eknitet kibrit kutusu
  • awk kan
  • aningoq apse, sivilce
  • penagun eğe
  • mesiiq eritme yağ
  • suuqaq balina kemiği

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]