Cypraea

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
?
Cypraea
Cypraea caputserpentis.jpg
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Animalia - Hayvanlar
Şube: Mollusca - Yumuşakçalar
Sınıf: Gastropoda - Karından bacaklılar
Takım: Sorbeoconcha
Familya: Cypraeidae
Cins: Cypraea
Linnaeus, 1758
• Kaynak: NCBI Entrez Taxonomy'de Cypraea
• NCBI Entrez Taxonomy'e göre Cypraea  türleri
Farklı Cypraea  sınıflandırmaları

Cypraea, yumuşakçalar (Mollusca) şubesinin karından bacaklılar (Gastropoda) sınıfındaki Cypraeidae familyasında yer alan bir deniz salyangozu cinsidir.

Cypraea türlerinin yumurtaya benzeyen, göz alıcı desenlere sahip olabilen, pürüzsüz ve parlak yüzeyli kabukları, çağlar boyunca koleksiyon malzemesi, mücevher, takı, tılsım ve para olarak kullanılagelmiş, kadınlık, doğurganlık ve zenginlik sembolü olarak görülmüştür.

Genel özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Cypraea'ya dahil türler esasen tropikal bölgelerde, özellikle de Maldivler'de ve Hint Okyanusu'nun doğu bölgelerinde bulunur.

Canlı Cypraea etkin durumdayken bir manto tabakasıyla sırtındaki kabuğu örter [1] [2]. Bu manto tabakasının, olasılıkla,

  • kamuflaj için ek desen oluşturmak,
  • korunma için duyarlı yüzey oluşturmak ve
  • solunuma yardım etmek

gibi işlevleri bulunmaktadır.

Cypraea türlerinin kabukları az çok bir yumurtayı andırır ve 5 milimetreden, (özellikle bazı tropikal türlerde (örn., Cypraea tigris [3]) görüldüğü üzere) 15 santimetreye kadar ulaşan uzunluklarda olabilir. Pürüzsüz ve parlak yüzeyli kabukların üst yüzü yuvarlak iken, görece düz alt yüzünde kabuk boyunca uzanan dar yarık şeklinde bir açıklık vardır. Üst yüz, değişik ve göz alıcı desenlere sahip olabilir.

Kabukların kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yukarıda bahsedilen yapısal özellikleri nedeniyle Cypraea kabukları, çağlar boyunca koleksiyon malzemesi, mücevher, takı, tılsım ve para olarak kullanılagelmiş ve kadınlık, doğurganlık ve zenginlik sembolü olarak görülmüştür.

Para[değiştir | kaynağı değiştir]

Cypraea moneta (Monetaria moneta)

Cypraea kabukları (öz., Cypraea moneta [4] [5] ; NCBI Entrez Taxonomy'e  ve gastropods.com'a  göre, Monetaria moneta), Afrika'da nakit para olarak kullanılmıştır. Gana'nın para biriminin adı olan sedi, büyük olasılıkla, Gana'nın yerel dillerinden Akan'ın bir lehçesi olan Fante (ya da Fanti) dilinde "küçük kabuk" anlamına gelen ve Cypraea kabuklarını kasteden bir kelimeden türemiştir.

Çin'de de kabukların kendisi ya da kopyalarının bir değiş tokuş aracı olarak kullanıldığına inanılır.

Tılsım[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Amerika'nın Ojibwa yerlileri, "beyaz kabuk" ya da "Kutsal Megis Kabuğu" adını verdikleri Cypraea kabuklarını, kültürlerine ait Midewiwin törenlerinde kullanmışlardır ve Kanada'nın Manitoba eyaletindeki Whiteshell Provincial Park (Beyaz Kabuk Eyalet Parkı) da bu kabuklara atfen adlandırılmıştır. Ojibwa yerlilerinin, doğal kaynakları olan denizden bu kadar uzaktaki bölgelerde kabukları nasıl elde ettiklerine dair tartışmalar sürmektedir. Sözel hikâyelerden ve huş kabuğu yazmalarından elde edilen bilgiler, bu kabukların yerde ve/veya göl ya da nehirlerin kıyılarına vurmuş olarak bulunduğunu belirtmektedir. Karanın bu kadar içlerinde Cypraea kabuklarının bulunabilmesi, bu kabukların o bölgelerde daha erken dönemlerde bulunmuş kabile ya da topluluklar tarafından da kullanıldığına ve yaygın bir ticaret ağına işaret etmektedir.

Cypraea kabukları, Batı Afrika'nın Yoruba etnik topluluğu içinde gelişmiş bir kâhinlik sistemi olan Ifá'da ve yine Afrika'ya ait olup, günümüzdeki Benin'de varlığını sürdürmüş olan Dahomey krallığında kehanet aracı olarak kullanılmıştır. Kâhinler, belli sayıda kabuğun zar gibi yere atılması ile açıklığı yukarı bakacak şekilde düşen kabukların sayısına dayanarak kehanette bulunmuşlardır.

Diğer[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Hint tavlası (İng., pachisi ), zar yerine Cypraea kabuklarının kullanıldığı, oyun tahtasıyla oynanan ve tavlaya benzeyen bir tür oyundur. 6-7 adet Cypraea kabuğu atılır ve açıklığı yukarı bakan kabukların sayısı, atılmış olan sayıyı belirler.
  • Cypraea kabukları, yakın geçmişte ve kimi kültürlerde, üzerine çorap geçirilerek topukların yamandığı yumurta olarak da kullanılmıştır. Kabuklardaki yarık biçimli açıklık, iğnenin kumaş altına rahatça geçebilmesini sağlar.
  • Uganda'nın 1895 yılına ait posta pulları, Cypraea kabuklarının İngilizce'deki tekil adı olan cowry  (ya da cowrie) üzerinden "Cowries" olarak anılır.

Türler[değiştir | kaynağı değiştir]

Cypraea tigris

Sağ üstte yer alan bilgi kutusunda sunulmuş güncel Cypraea sınıflandırmasının kaynağı olan NCBI Entrez Taxonomy'e göre, Cypraea türleri şunlardır:

Farklı sınıflandırmalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Canlıların bilimsel sınıflandırılması ile ilgili başka internet sitelerinde farklı sınıflandırmalarla karşılaşmak mümkündür. Buna Integrated Taxonomic Information System (ITIS; Bütünleştirilmiş Taksonomik Bilgi Sistemi), veri sağlayıcı otorite olarak büyük ölçüde ITIS'i kaynak gösteren Global Biodiversity Information Facility (GBIF; Küresel Biyoçeşitlilik Bilgi Kuruluşu)  ve Animal Diversity Web (ADW; Hayvan Çeşitliliği Ağı)  siteleri örnek olarak verilebilir. Bu üç sitedeki güncel Cypraea sınıflandırmaları aynıdır ve aşağıdaki gibidir:

  • Alem : Animalia
  • Şube : Mollusca
  • Sınıf : Gastropoda
  • Takım : Neotaenioglossa
  • Familya : Cypraeidae
  • Cins : Cypraea

Cypraea türleriyle ilgili olarak ise ITIS ve yine ITIS'i otorite olarak kabul eden GBIF aynı türleri listelerken, ADW onların listesine 5 tür daha eklemektedir:

ITIS ve GBIF'e göre Cypraea türleri

ADW'e göre Cypraea türleri

Fotoğraflar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta Cypraea ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Temel[değiştir | kaynağı değiştir]

Bilimsel sınıflandırma, ek metin[değiştir | kaynağı değiştir]

Görsel[değiştir | kaynağı değiştir]

Sözlük[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]