Bayan Ölgii ili

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Bayan Ölgii İli
Bayan Ölgii İli
Bayrak
Bayan Ölgii İli
[[|Arma]]
Bayan Ölgii' nin Moğolistan'daki yeri
Bayan Ölgii' nin Moğolistan'daki yeri
Ülke Moğolistan Moğolistan
Yüzölçümü
 - Toplam 45.704 km2 (17.646,4 mi2)
Nüfus (2009)
 - Toplam 93.017
 - Yoğunluk 2,03/km² (5,3/sq mi)
Zaman dilimi UTC+7 ()
Alan kodu +976 (0)142
İnternet sitesi: [6]

Bayan-Ölgey ili (Kazakça: Баян-Өлгей аймағы ; Kazakça başkaca adı — Байөлке; Moğolca: Баян-Өлгий Аймаг, ) Bayan Ölgiy Eyaleti Moğolistan'daki 21 il içerisinde en batıda yer alan ildir. Eyalet 1940'ta kurulmuştur. Başkenti Ölgii'dir. Ölgii ilçesinde Ulan Batur ve Almatı'ya seferler yapan Ölgii Havaalanı bulunmaktadır. Tsagaannuur'dan başlayan ve Rusya'ya bağlanan bir otoyol vardır. Çin sınırı yazın kısa bir süreliğine açılır.

Çevre[değiştir | kaynağı değiştir]

Bayan Ölgii'de

  • Altai Tavan Bogd - 6,362 km²
  • Khökh Serkhiin Nuruu - 659 km²
  • Develiin Aral - 103 km²
  • Tsambagarav Lul - 1,115 km²

Milli parkları bulunmaktadır.

Nüfus ve nüfus yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Bayan Ölgii'de oturanların çoğu %88,7 oranla Kazak Türkleridir. Küçük topluluklar halinde Uranhay Türkleri (%7,2), Dörvödler (%1,5), Halha Moğolları, Tuva Türkleri ve Hoşudlar yaşar. Bu bakımdan eyalet nüfusunun %98'i kadarını Türk halkları oluşturmaktadır.

İldeki önemli bir nüfus Kazak Türkçesi konuşmaktadır.

Bayan-Ölgii ili nüfusu [1][2] [3] [4][5] [6]
1975
1979
1981
1985
1989
1991
1993
1995
1998
2000
2002
2004
2005
2008
2009
66.600 71.400 74.500 82.400 90.900 102.817 75.043 82.259 87.341 94.094 98.066 99.112 95.758 93.931 93.017

İlçeleri - Alt birimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bayan-Ölgii'nin ilçeleri
Bayan-Ölgii'nin ilçeleri
İlçe Moğolca Nüfus
(1985)
Nüfus
(1994)
Nüfus
(2005)
Nüfus
(2008)
Nüfus
(2009)
Merkez
nüfusu
(2009)
Alan
(km²)
Sıklık
(/km²)
Ölgii'den
Uzaklık(km)
Altay Алтай 3.400 3.237 3.914 3.659 3.811 973 3.163.56 1.20 112
Altantsögts Алтанцөгц 3.300 3.038 3.038 3.114 3.080 826 1.786.10 1.72 43
Bayannuur Баяннуур 4.800 4.507 5.320 5.012 5.033 1.784 2.339.50 2.15 126
Bugat Бугат 3.300 2.777 3.604 3.741 3.642 1.161 2.049.10 1.78 5
Bulgan Булган 5.000 5.115 5.901 5.827 5.528 944 4.977.33 1.11 294
Buyant Буянт 2.300 2.546 3.002 2.683 2.514 653 1.845.67 1.36 72
Delüün Дэлүүн 6.600 6.782 8.183 7.078 7.133 1.642 5.594.99 1.27 158
Nogoonnuur Ногооннуур 7.500 * 6.331 6.539 6.566 6.375 2.165 5,221.94 * 1.22 * 92
Ölgii Өлгий 24.000 21.569 28.248 28.496 28.448 28.448 100.92 281.89 0
Sagsai Сагсай 4.100 3.746 5.185 5.174 5.089 1.375 3.139.99 1.62 27
Tolbo Толбо 4.100 3.746 4.260 4.076 4.136 1.067 2.974.69 1.39 76
Tsagaannuur Цагааннуур - 1.878 1.528 1.452 1.473 1.473 - - 69
Tsengel Цэнгэл 6.700 6.539 8.364 8.305 8.348 2.028 6.463.17 1.29 79
Ulaankhus Улаанхус 7.300 6.807 8.672 8.748 8.407 1.480 6.047.93 1.39 46

Alfabe[değiştir | kaynağı değiştir]

Bayan-Ölgey'de Kazak Türklerinin kullandığı Kazakistan Alfabesi

Kiril Latin
(QazAqparat)
Arap Arap harflerin adı IPA uyarlama
А а A a ا Alif /ɑ/
Ә ә Ä ä ٴا Hamza + Alif /æ/
Б б B b ب Ba /b/
В в V v ۆ Waw V ile /v/
Г г G g گ Gaf /ɡ/
Ғ ғ Ğ ğ ع Ghayin /ɣ, ʁ/
Д д D d د Dal /d/
Е е E e ه Ha /e/
Ё ё Yo yo يو Yo /jo/
Ж ж J j ج Jeem /ʒ/
З з Z z ز Za /z/
И и Ï ï ي Ya /ɯj/, /ij/, /i/
Й й Y y ي Ya /j/
К к K k ك Kaf /k/
Қ қ Q q ق Qaf /q/
Л л L l ل Lam /l/
М м M m م Meem /m/
Н н N n ن Noon /n/
Ң ң Ñ ñ ڭ Kaf 3 noktalı /ŋ/
О о O o و Waw /o/
Ө ө Ö ö وٴ Hamza + Waw /ø/
П п P p پ Pa /p/
Р р R r ر Ra /r/
С с S s س Seen /s/
Т т T t ت Ta /t/
У у W w ۋ Waw 3 notalı /w/, /uw, /yw/, /u/
Ұ ұ U u وُ Waw damma ile /ʊ/
Ү ү Ü ü ٴوُ Hamza + Waw damma ile /ʏ/
Ф ф F f ف Fa /f/
Х х X x ح Kha noktasız /x, χ/
Һ һ H h ھ İlk Ha /h/
Ц ц C c تس T + S /ʦ/
Ч ч Ç ç چ Cheem /tʃ/
Ш ш Ş ş ش Sheen /ʃ/
Щ щ Şş şş شش Sh + Sh /ʃtʃ/, /ʃː/
Ъ ъ (ʺ) -- -- --
Ы ы I ı ى Ya noktasız /ɯ/, /ɤ/
Іі İ i ٴى Hamza + Ya noktasız /i/, /ɪ/
Ь ь (ʹ) -- -- --
Э э Ee (Éé) ه Ha /e/
Ю ю Yu yu يۋ Y + U /ju/, /jy/
Я я Ya ya يا Y + A /ja/, /jɑ/


Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Statoids (Gwillim Law) web page[1]
  2. ^ , Statistics office of Bayan-Ölgii aimag, [2]
  3. ^ National Statistical Office[3]
  4. ^ National Economy of the Mongolian People's Republic (1921 - 1981), Ulaanbaatar 1981
  5. ^ GeoHive: Global Statistics, [4]
  6. ^ [5]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]