Bahçecik, Kocaeli

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Bahçecik
—  Köy  —
Kocaeli in Turkey.svg
Ülke Türkiye Türkiye
Coğrafi bölge Marmara Bölgesi
İl Kocaeli
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 262
İl plaka kodu 41
İnternet sitesi: YerelNET

Kocaeli ili Başiskele ilçesine bağlı bir bucaktır. (Ermenice: Պարտիզակ, Bardizag) İzmit Körfezi'nin güneyinde, Samanlı Dağları'nın eteğinde yer alır.

Bahçecik'in Ermenice adı olan Bardizag ya da Partizak, Ermenice'de "küçük bahçe" anlamına gelmektedir. Bahçecik ismi de bu nedenle kullanılmıştır. Bugün Ermenistan'da Aragatsotn vilayetinde Partizak adlı bir kasaba bulunmaktadır. Türkiye'de ise eski adı Bardizag olan yerleşim birimlerine Bahçecik ismi verilmiştir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Bahçecik'in nüfusu 20. yüzyılın ilk yıllarına kadar ağırlıkla Ermenilerden oluşmaktaydı. Bu Ermeniler 16. yüzyıl sonlarında Sivas yakınlarındaki Bardizag köyünden yola çıkarak buraya yerleşmişti. Bu halkın 1570-1580'lerde çıkan Celali ayaklanmalarından kaçarak Bitinya bölgesine yerleştikleri düşünülmektedir. Ermeni göçmenler tarafından kurulan Bardizag, IV. Murad tarafından 1625 yılında yayımlanan bir fermanla resmen tanınmıştır. Sivas'taki asıl Bardizag köyünün ismi de cumhuriyet döneminde Bahçecik olarak değiştirilmiştir.

Bardizag'dan 16. yüzyıl sonlarında ayrılarak bugünkü Bahçecik'e gelen Ermeni halkın eski köylerine gönderme yaparak Bardizag olarak andığı kasaba, İstanbullu Ermenilerin gözde yazlık mekanları arasında yer almaktaydı. Bardizag'da konuşulan Ermenice, Sivas'ta konuşulan aksana yakındı. Bu nedenle Bitinya bölgesinin yani İzmit sancağının en düzgün Ermenicesinin burada konuşulduğu söylenir. Bardizag Ermenicesi, Adapazarı, Arslanbey ve diğer civar köylerdeki ağır aksanlı dilden açıkça farklıydı.[1]

Bahçecik'te 1830'da taştan inşa edilen bir Ermeni apostolik kilisesi bulunmaktaydı. Kilise, Nusaybinli Yakup'un (St. James of Nisibis/Mdspina Sourp Hagop) ismini taşımaktaydı. 31 Mart 1831'de açılan kilise, 1922'den sonra yıktırılmıştır. Bahçecik yakınlarındaki bir tepenin üstünde de Aziz Minas adına bir de şapel bulunmaktaydı. Bu şapele, adaklar ve dilekler için gidilirdi.

Bahçecik'te Amerikalı misyonerler tarafından kurulan bir okul da yer almaktaydı. Bu okulun adı Bitinya Lisesi'dir. Okul Ermeniler tarafından Amerigian Partsrakouin Varjaran olarak bilinmektedir. Bunun dışında Mehitaryan Okulu (Venedik Katolik okulu) ile bir veya iki anaokulu da bulunmaktaydı. 1860 yılında Bahçecik'te 670 kız ve erkek öğrenci öğrenim görmekteydi.[2] Bitinya Lisesi'nin kız bölümü önce Adapazarı'na, sonra İstanbul'a taşınmıştır. Bu okul bugün hala Üsküdar Amerikan Kız Lisesi adıyla eğitime devam etmektedir.[3]

Okulun başında Kanadalı bir misyoner olan papaz Robert Chambers ile karısı Elizabeth Lawson vardı. İkisi de Ermeniceyi çok iyi biliyorlardı. Daha önce de Erzurum'daki bir okulu yönetmişlerdi.[4] Bitinya Lisesi'nin mezunlarının çoğu Robert Koleji'nde yüksek öğrenim görerek din adamlığı, gazetecilik, yatırımcılık ve doktorluk gibi mesleklere yöneliyordu. Birinci Dünya Savaşı öncesinde okulun mezunlar derneğinin katkılarıyla yapılan bazı binalar hala ayaktadır.

Bu dönemde Bahçecik'te üretilen üzüm, kuru incir, şarap, zeytinyağı, zeytin, sabun ve seramik ürünleri, Seymen limanından İstanbul'a gönderilmekteydi. Sepet üretimi de yaygındı.Vahram Muradyan'a göre 1905 yılında Bahçecik'te 120 sepet imalatçısı vardı. Bölgenin daha ağaçlık olduğu 19. yüzyıl ortalarına kadar odun kömürü ticareti de yaygındı Nalbantlık da bölgenin ticari faaliyetleri arasındaydı. Tarım ürünleri arasına tütünün de önemli bir yeri vardı. İpekböcekçiliği de ekonomik faaliyetler arasındaydı. Bölgede dut da yetişir ve pazarlanırdı.

Birinci Dünya Savaşı öncesinde Ağustos 1914'te Bahçecik'ten 18-45 yaş arası 1,000 ile 1,500 arası Ermeni erkek Osmanlı Ordusu tarafından askere alınmıştır. Osmanlı hükümetinin aldığı tehcir kararı Temmuz 1915 sonlarında Bahçecik'e ulaşmıştır. Beş gün içinde Bahçeciklilerin çoğu mallarının tümünü Müslüman halka satmıştır. 4 Ağustos 1915'te Bahçecik'ten ilk grup İzmit istasyonundan trenle Anadolu'ya gönderilmiştir. Bir hafta içinde kasabanın neredeyse tamamı, toplam 9,000 kişi Bahçecik'ten tehcir edilmiştir. Buradaki halk, Eskişehir, Konya, Pozantı, Osmaniye ve Katma (Suriye) üzerinden Deyrizor'a (Suriye) gönderilmiştir. Tehcir sırasında hayatta kalanlar, Halep, Şam, Humus, Beyrut ve Musul ile Irak, Suriye ve Lübnan'daki diğer şehirlere dağılmışlardır.

Tehcirden kaçarak dağlarda saklanan 250 civarında Ermeniden çok azı hayatta kalmıştır. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından imzalanan Modros Mütarekesi sonrasında 2,000 civarında Bahçecikli, İtilaf Devletleri'nin himayesinde[5] memleketlerine geri dönmeyi başarmıştır. Bu kişiler, Bahçecik'teki eski hayatlarını canlandırabilmeleri için, Amerikan, İngiliz ve Ermeni cemiyetlerinden yardımlar almışlardır. 1922 yılında Yunan işgalinin sona ermesinin ardından Bahçecik'teki son Ermeniler de buradan ayrılmışlardır.

Cumhuriyet öncesi idari yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Bardizag'ın idari sınırları içinde 5 Ermeni, 1 Rum, 2 Müslüman (Gürcü) köyü bulunmaktaydı. Bunlar sırasıyla şunlardır:[1]

  • Dongel (Döngel), Laz Ermenilerden oluşan 75 haneli bir köydür.
  • Dongeli Sourpe (Döngel'in Azizi), Döngel'den bir miktar dışarıda yer alan, Laz Ermenilerden oluşan 28 haneli bir köydür. Köyün adı, burada bulunan Aziz Sarkis'in (Sergius) adını taşıyan bir şapelden kaynaklanmaktadır.
  • Ovadjek (Ovacık), Ermenilerden oluşan 500 haneli bir köydür. Burası çevrede çok zengin bir köy olarak bilinmekteydi.
  • Jamavay (Kilise Düzü) Laz Ermenilerden oluşan 40 haneli bir köydür.
  • Yeniköy, 500 haneli bir Rum köyüdür. Bardizaglılar tarafından Hrom Kiugh olarak anılırdı.
  • Zakar Kiugh (Sakar Beçke) 65 haneli bir Laz Ermeni köyü
  • İki Gürcü Müslüman köyü ise Hasarköy ve Tatarköy'dü.

Bardizag'ın merkezinde ise 1914 yılında tümü Ermeni olan 10,000 kişi yaşamaktaydı. Bardizag'da 1,400 ahşap ev ve 2,000 aile bulunmaktaydı. Bölgenin tamamı bir Türk bey ya da ağanın yönetimindeydi. Ancak Türk yönetici, yerel halkın yaşamına, bazı durumlar hariç müdahale etmezdi.[1]

Ana cadde üstünde, kilisenin yanında ve Ağa Çeşmesi denen çeşmenin karşısında hükümet konağı bulunmaktaydı. Değirmendere kökenli Türk ağalar tarafından yönetilen konakta vakıf ödemeleri ayni (tahıl gibi) olarak depolanmaktaydı. 1835 öncesindeki bazı ağalar, Hacı Paşa, Çelebi Ağa, Osman Ağa ve Ömer Ağa'dır. Ağanın oturduğu ev ise Yeniköy'de yer almaktaydı. Ağanın vergi toplama, asayişi sağlama, yargılama ve cezalandırma gibi görev ve yetkileri bulunmaktaydı.

Cumhuriyet dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurtuluş Savaşı sonrasında Bardizaglı Ermeniler, İstanbul ve diğer şehirlere yerleşti. Bir kısmı da Yunanistan'a gitti. Bunların bir kısmı daha sonra 1947 yılında Ermenistan'a yerleşti. Bir kısmı ise Fransa ve çok sayıda diğer ülkeye yerleşti.[1]

Ermenilerin ayrılmasının ardından, Bahçecik'e önce yerel Müslüman halk, ardından da özellikle İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Balkanlar'dan gelen Müslüman göçmenler yerleştirilmiştir. Bahçecik Belediyesi de 1956 yılında kurulmuştur.[6]

TBMM’de 2008 yılında kabul edilen yasa ile son belediye başkanı Doğan Erol olan Bahçecik Belediyesi kapatılmıştır. Uzun yıllar boyunca Gölcük'e bağlı bir belde olan Bahçecik yeni düzenleme ile yeni kurulan Başiskele ilçesine bağlanmıştır.[7]

Mahalleleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Damlar
  • Kılıçaslan
  • Körfez
  • Seymen
  • Şehit Ekrem

Kılıçaslan mah köyün en elit mahallesidir.

Bahçecikli bazı Ermeniler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d http://www.gomidas.org/events/RevisitingArmenianBardizag.htm
  2. ^ Meghou gazetesi, İstanbul, sayı 97, yıl 1860
  3. ^ http://www.uaa.k12.tr/ViewPage/CA47E36B-DA59-4514-A8FA-E6FF1AC19E9B.aspx
  4. ^ Harry Finnis Blosse Lynch, Armenia, Travels and Studies, Londra, 1901
  5. ^ http://www.tarihcininyeri.net/forum/arsiv-baslik1292.0.html
  6. ^ http://www.yerelnet.org.tr/belediyeler/index.php?belediyeid=128029
  7. ^ http://www.ozgurkocaeli.com.tr/news.php?id=20278
  8. ^ Hagop Der-Hagopia'ın eseri Bardizage Khadoudig (Dappled Bardizag, Alacalı Bahçecik) Paris'te 1960'ta yayımlanmıştır
  9. ^ Krikor Mekhalian’ın ‘Bardizagn ou Bardzagtsin’ (Bardizag ve halkı) adlı eseri Kahire'de 1938'de yayımlanmıştır.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]