Aust-Agder

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 58°34′00″N, 08°34′00″E

Aust-Agder
—  Eyalet  —
Aust-Agder fylke
Aust-Agder
Arma
Aust-Agder'in Norveç'teki konumu
Aust-Agder'in Norveç'teki konumu
Koordinatlar: 58°34′00″K 08°34′00″D / 58.5666667°K 8.5666667°D / 58.5666667; 8.5666667
Ülke Norveç Norveç
Bölge Sørlandet kart.png Sørlandet
İdari merkezi Arendal
Eyalet 1918
İdari birimler
Yönetim
 - Vali Øystein Djupedal
(2009-günümüz) (Sosyalist Parti)
 - Belediye başkanı Bjørgulv Sverdrup Lund
(2011-2015) (Senterpartiet)
Yüz ölçümü
 - Toplam 9.158,15 km2 (3.536 mi2)
 - Land 8.353,31 km2 (3.225,2 sq mi)
 - Su 804,54 km2 (310,6 sq mi)
Nüfus (2011)
 - Toplam 111 495
 - Yoğunluk 12/km² (31,1/sq mi)
Zaman dilimi OAZD (+01)
 - Yaz (YSU) OAYZD (+02)
İnternet sitesi: www.austagderfk.no

Aust-Agder (Norveççe:Aust-Agder fylke), Norveç'in güneyinde Kuzey Denizi'nin kolu olan Skagerrak kıyısında yer alan, on beş belediyelik eyalettir. 1918 yılına kadar Nedenes amt. (valiliği) olarak adlandırılan bölgenin sınır komşuları doğuda Telemark, batıda Rogaland ve Vest-Agder'dir. 9,158.15 km²'lik alan üzerindeki eyalet, 2011 verilerine göre 111.495 nüfusa sahiptir. Nikel ve demir cevheri madenleri bulunan eyaletin merkezi Arendal'dır. Bahçıvanlık ve ormancılık başlıca gelir kaynaklarıdır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Aust-Agder'in yerleşim birimi olması çok eski tarihlere dayanmaktadır. Buzul çağı sırasında yaklaşık on bin yıl önce Norveç'in büyük bir kısmı buzullarla kaplanmıştır. Bu buzulların çekilmesiyle büyük ihtimalle güneyli Avrupalı balıkçılar ve avcılar, buzul kenarında bulunan zengin yaban hayatından yararlanmak için kuzeye yönelmişlerdir. Tarım, balıkçılık ve ticarete dayalı kalıcı yerleşim sonraki tarihlerde ortaya çıkmıştır. Arkeolojik kazaılarda, bulgulara göre M.Ö. 3000-4000 yıl öncesine ait, köy yerleşimi kalıntıları bulunmuştur. Vikingler döneminde aşiret reismleri ve savaşçılar bu bölgeye de yerleşmişlerdir. 16. ve 17. yüzyıllarda Aust-Agder, ahşap ve ahşap malzemelerinin en önemli büyük ihracatçılarından biri olmuştur.[2]

Adı ve arması[değiştir | kaynağı değiştir]

Arma kırmızı ve sarı fonlardan oluşmaktadır. Kırmızı zemin üzerindeki iki altın sarısı kiriş kereste ticaretini ve kırmızı renk savaşçı özelliklerini simgelemektedir. Arma 12 Aralık 1958 yılında onaylanmıştır.[3]

1 Ocak 1919 tarihine kadar Aust-Agder'e “Nedenes Amt.” denilmekteydi. Agder (Eski Norveççe Agðir ) kelimesinin tam olarak kökeni bilinmemekle birlikte denize doğru uzanmış kara anlamına geldiği rivayet edilmektedir. Bir başka bakış açısına göre ise İskandinav dilinin ǫg kelimesinin çoğulu olan agiden türetilmiştir ve dev dalgaların toprağı anlamına gelmektedir.[4]

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerel gündelik halk kostümleri Norveç, Aust-Agder, Setesdal

Aust-Agder kültürel geçmişini iç bölgelerde tarım ve kıyı alanlarda denizcilik geleneği ile devam ettirmektedir. Kıyı alanı boyunca geleneksel kereste ve ahşap eşya ihracatı yapılmaktadır. Tvedestrand belediyesine bağlı olan Lyngør adası, 1991 yılında “Avrupa'nın en iyi muhafaza edilen köyü” unvanını kazanmıştır.[5] Ayrıca, kıyı kasaba ve köylerde 18. ve 19. yüzyıla kadar uzanan, geleneksel mimarinin örnekleri günümüze kadar dayanmıştır. Arendal'deki “Aust-Agder Eyalet Müzesi” ve Merdø adasındaki yerel müze (aslen 1736 yılında inşa edilmiş bir deniz yüzbaşı evi) denizcilik faaliyetleri ve bu alandaki dünya çapındaki gelişimi ve değişimi Norveç kültürü etkisiyle göstermektedir. Edebiyat alanında, “Gabriel Scott” ve “Wilhelm Krag” gibi yerel yazarları yerel gelenekler ve kıyı alanlarında bulunabilecek doğal çevreyi resmeden romanları ve şiirleri ile tanınmaktadır.[6]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Aust-Agder county map.jpg

Güney Norveç'te bulunan Aust-Agder, Skagerrak kıyısında, güney-batısında Rogaland, kuzey-batısında Vest-Agder ve doğusunda Telemark eyaleti ile çevrilidir. “Hardanger platosu”, Norveç'in önemli ulusal parklarından biridir ve kıyı alanının kuzeyinde yaklaşık 250 km. boyunca uzanmaktadır. Bazı nehirler kuzeyde dağlardan başlayarak ve güney kıyı alanlarında derin vadilerden geçerek Aust-Agder boyunca ilerlemektedir.[7] Otra ve Nidelv nehirleri Setesdal vadisi üzerinden geçmektedir. Aust-Agder'in kuzeyindeki yüksek dağlardan yükselen Otra nehri (150 mil/241 km uzunluğunda) güney sahilinden Skagerrak'a akar. Nehrin akarken oluşturduğu dar göller yanı sıra akarsular ve şelaleler de oluşturmaktadır.[8]

İklimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Tuzlu su ile kıyı akımlarının çarpıştığı güneyde yaz sıcaklıkları nispeten yüksektir, fakat kışın soğuktur ve genellikle buzlanma oluşur. Kışın rüzgarlar daha çok kuzeyden, iç kıyıların kuzeydoğusundan gelmektedir. Ocak ve Şubat aylarında sahil şeridinde sıcaklık ortalamaları -1 °C iken, kuzeyde -7;-8 °C'ye düşmektedir. Temmuz'da kıyı sıcaklıkları 16-18 °C, iç bölgeler 16-17 °C'dir. Yağışlar kıyıda yıl boyunca ortalama 900 mm, vadilerde ve iç bölgelerde ise 20–30 km değişimleriyle 1400 mm, yılda en az 1000 mm olabilmektedir.

1970'li yıllarda hava kirliliği tehlikeli noktalara ulaşmıştır. 1980'lerde, özellikle asit yağmuru şeklinde etkisini gösteren bu sorun son yıllarda azalmıştır. Sahili, çok sıcak hava ile soğuk deniz suyunun çakışması sebebiyle bahar aylarında, % 3-4 sıklığında sislidir.[9]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Aust-Agder, ulusal kara yollarının 906 km'lik kısmına (ülke toplamının %3,2sine) sahiptir. Eyalet boyunca uzanan E18 özellikle sahil kesiminin en önemli kara yoludur. “Southern Railway” demiryolu hattı yaklaşık 110 km.lik mesafe üzerinden eyaletten geçmektedir. Deniz taşımacılığı, özellikle liman kent olan Arendal'da, gelişmiştir. Aust-Agder'in kendi havaalanı vardır ve Kristiansand'dan Kjevik'e havaalanına sabit otobüs seferleri yapılmaktadır.[10]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Norveç, Aust-Agder, Tvedestrand

Sanayi gelişiminde ülkenin dördüncü sırasında yer almaktadır. Mühendislik ürünleri imalatı (metal ürünler, makine, elektrik ekipmanları ve ulaşım malzemeleri) eyaletin sanayisinin önemli bir kısmını tutmaktadır. Ayrıca kimyasal ürünler, kağıt hamuru ve kağıt / baskı sanayi, ahşap ürünleri ve gıda üretimi önem taşımaktadır. Aust-Agder'in güneyinde, nikel cevheri ve maden yatakları yoğundur. Özellikle 1700-1800 yıllarında demir madenciliği çok önemli bir yer almıştır. Günümüzde sadece feldispat ve kuvars üretimi yoluyla ekonomik operasyonlar için temel teşkil maden yatakları vardır. Yaz aylarında kıyı bölgelerine yoğun turist akımı olmaktadır. Ayrıca Setesdal (Hovden) başta olmak üzere kuzey kesiminde kış turizmi yapılmaktadır. Hidroelektrik enerji üretiminde Arendal kanalı ve Otra nehir sistemi önemli bir yere sahiptir. Yılda üretilen yaklaşık 4300 GWh. enerji miktarı ülkenin toplam üretiminin % 3.8 'ini temsil etmektedir.[11]

Belediyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Aust-Agder Eyaletindeki Tüm Belediyeler [12]
Sıra İsim[13] Nüfus Alan km² Harita
Aust-Agder'deki belediyeler
&0000000000000001.0000001 Arendal kommune Arendal &0000000000042801.00000042.801 &0000000000000256.000000256
&0000000000000002.0000002 Grimstad kommune Grimstad &0000000000021301.00000021.301 &0000000000000273.000000273
&0000000000000003.0000003 Lillesand kommune Lillesand &0000000000009878.0000009.878 &0000000000000180.000000180
&0000000000000004.0000004 Risør kommune Risør &0000000000006899.0000006.899 &0000000000000179.000000179
&0000000000000005.0000005 Tvedestrand kommune Tvedestrand &0000000000006019.0000006.019 &0000000000000204.000000204
&0000000000000006.0000006 Froland kommune Froland &0000000000005257.0000005.257 &0000000000000605.000000605
&0000000000000007.0000007 Birkenes kommune Birkenes &0000000000004828.0000004.828 &0000000000000633.000000633
&0000000000000008.0000008 Evje og Hornnes kommune Evje og Hornnes &0000000000003496.0000003.496 &0000000000000521.000000521
&0000000000000009.0000009 Gjerstad kommune Gjerstad &0000000000002478.0000002.478 &0000000000000308.000000308
&0000000000000010.00000010 Vegårshei kommune Vegårshei &0000000000001933.0000001.933 &0000000000000322.000000322
&0000000000000011.00000011 Åmli kommune Åmli &0000000000001825.0000001.825 &0000000000001068.0000001.068
&0000000000000012.00000012 Valle kommune Valle &0000000000001289.0000001.289 &0000000000001135.0000001.135
&0000000000000013.00000013 Iveland kommune Iveland &0000000000001298.0000001.298 &0000000000000250.000000250
&0000000000000014.00000014 Bygland kommune Bygland &0000000000001219.0000001.219 &0000000000001156.0000001.156
&0000000000000015.00000015 Bylke kommune Bykle &0000000000000970.000000970 &0000000000001256.0000001.256
Toplam Aust-Agder fylke Aust-Agder &0000000000111495.000000111.495 &0000000000009158.0000009.158

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Eyaletin nüfusunun en yoğun olduğu kıyı bölgelerinde yaşayan insanlar nüfusun %77'sini oluşturmaktadır. Başta %8lik oranla Setesdal olmak üzere kalan % 15 iç bölgelerde ormanlık alanlarda yaşamaktadır.[14] Nüfusun yoğunlaştığı kıyı yerleşimlerinden bazıları Grimstad, Lillesand, Fevik ve Risør'dur.[15]

Tarihsel popülasyonları
Yıl Toplam  %±
1951 75.811
1961 77.066 %2 artış
1971 80.839 %5 artış
1981 90.629 %12 artış
1991 97.314 %7 artış
2001 102.714 %6 artış
2011 110.048 %7 artış
2021? 126.092 %15 artış
2031? 139.982 %11 artış
Kaynak: Norveç İstatistikleri[16].
Aust-Agder Eyaletindeki kentler
Adı Koordinatları Belediyesi
Arendal 58°27′42″K 008°46′01″D / 58.46167°K 8.76694°D / 58.46167; 8.76694 Arendal kommune Arendal
Grimstad 58°20′33″K 008°35′24″D / 58.3425°K 8.59°D / 58.3425; 8.59 Grimstad kommune Grimstad
Lillesand 58°15′12″K 008°22′46″D / 58.25333°K 8.37944°D / 58.25333; 8.37944 Lillesand kommune Lillesand
Risør 58°43′14″K 009°13′12″D / 58.72056°K 9.22°D / 58.72056; 9.22 Risør kommune Risør
Tvedestrand 58°37′23″K 008°55′45″D / 58.62306°K 8.92917°D / 58.62306; 8.92917 Tvedestrand kommune Tvedestrand

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ [1]Fylke Aust-Agder: Die Kommunen / kommuner ( alphabetisch )-erişim 03 Nisan 2012(Almanca)
  2. ^ [2]Aust-Agder history -erişim 03 Nisan 2012(İngilizce)
  3. ^ [3]Norske KommunevåpenNorwegian Civic Heraldry-erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  4. ^ [4] Büyük Norveç Ansiklopedisi , Aust-Agder-erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  5. ^ [5]History of Lyngør-erişim 03 Nisan 2012(İngilizce)
  6. ^ [6]Kültürel miras ve kültürel yaşam-erişim 03 Nisan 2012(İngilizce)
  7. ^ [7]Küçük bir ilçe - büyük doğal varyasyonlar-erişim 03 Nisan 2012(İngilizce)
  8. ^ [8] encyclopedia.farlex.com Aust-Agder Fylke-erişim 03 Nisan 2012(İngilizce)
  9. ^ [9] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Aust-Agder – klima-erişim 03 Nisan 2012(İngilizce)
  10. ^ [10] Büyük Norveç ANsiklopedisi, Aust-Agder:Samferdsel-erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  11. ^ [11] Büyük Norveç ANsiklopedisi, Aust-Agder:Bergverk,Industri,Energi-erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  12. ^ [12] Norwegen Aust-Agder Fylke-Karte -erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  13. ^ [13]Aust-Agder fylke, kommuner-erişim 03 Nisan 2012(Almanca)
  14. ^ [14] Norwayadvice.no-Aust-Agder fylke-erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  15. ^ [15] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Aust-Agder – befolkning-erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  16. ^ Projected population-Norveç İstatistikleri

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]