Zeyniler, Yıldırım
| Zeyniler | |
|---|---|
Mahalle | |
 | |
| Ülke | Türkiye |
| İl | Bursa |
| İlçe | Yıldırım |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (UDAS) |
Zeyniler, Türkiye'nin Bursa ilinin Yıldırım ilçesine bağlı küçük bir mahalle.
Yıldırım ilçesi'nin Teferrüç mahallesine 3 km. mesafede küçük bir yerleşim yeridir; "Beşevler Köyü" olarak da bilinir.[1][2]Reşat Nuri Güntekin'in 1922 yılında yazdığı Çalıkuşu romanının baş karakteri Feride'nin öğretmen olarak görev yaptığı köy olarak tanınmıştır.[1]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]19. yüzyılda Ahıska Türkleri tarafından kurulmuş bir yerleşimdir.[3] Bursa'da 15. yüzyılda kurulan Zeyniyye dergâhı dervişlerinin ibadet ve tefekkür mekânı olan yayladadır.
Zeynî dervişler yaylası
[değiştir | kaynağı değiştir]
1448'de Kudüs'ten Bursa'ya gelen Abdüllatif Kutsi, tarikatın Bursa'da yayılıp tanınmasını sağlamıştı. Abdüllatif Kutsi'nin ölümünden sonra tarikatın başına geçen Tacettin Efendi, Emirsultan külliyesi yakınında bir dergâh kurdu.[4] Dergâhta, II. Mehmed devrinde Molla Hüsrev, Molla Hayali gibi alimler yetişti. Köy, adını bu tarikattan alır.
Şeyh Tacettin'in bir gün kaybolduğu ve ormanda ibadet ederken bulunduğu rivayet edilir.[5] Kendisinden sonra şeyh olan Kastamonulu Hoca Rüstem, hocasının ibadet ettiği bu mekanda derviş hücreleri yaptırmış; böylece günümüzde Zeyniler köyünün bulunduğu yayla, halk arasında "Zeyniler" veya "Sûfîler yaylağı” diye anılmıştır.[6] Bu mahalde bir de hamamın olduğu ve sonradan çevresinde bazı binalar yaptırıldığı kaydedilir.[7] Tarikat, 17. yüzyılda ortadan kalktı; burası terk edildi; inşa edilmiş olan evler ve hamam yıkıldı.[8]
Köyün kuruluşu, Reşat Nuri Güntekin'in ziyareti
[değiştir | kaynağı değiştir]93 Harbi'nin ardından önce Rusya'dan Kars’ın Posof ilçesine göç eden Ahıska Türkleri'nden İsmail Dede (Özkaya) ve ailesi 1892'de Bursa’ya göç ederek bu yaylada Zeyniler köyünü kurmuştur.[9]
Bursa Erkek Lisesi’nde Fransızca öğretmenliği yapan ve köyün yakınında bulunan Işıklar Askeri Lisesi'nde de ders veren Reşat Nuri Bey, köyü 1917 yılında ziyaret etmiştir. Reşat Nuri'nin o zaman 7-8 yaşlarında bir çocuk olan Feride Özkaya ile tanıştığı ve "Çalıkuşu düşeceksin, in aşağıya’ diye seslendiği anlatılır.[10] 1922'de yayımlanan Çalıkuşu romanının isminin ve Feride karakterinin böyle doğduğuna inanılır.[10] Romanda Zeyniler, yolu olmayan, okur-yazar oranı düşük, halkı hurafeler içinde boğulan bir köy olarak tasvir edilmiştir.[11] Günümüzde köyün üç sokağına Feride, Reşat Nuri Güntekin ve Çalıkuşu adları verilmiştir.[10]
Köy statüsünü kazanması
[değiştir | kaynağı değiştir]Zeyniler, yıllarca Akçağlayan mahallesine bağlı bir yerleşim olarak kaldı.[9] Bu yerleşimin mahalle mi köy mü statüsüne geçeceği belirlenmediği için köye bir çok hizmet götürlemedi 1970li yıllardan sonra köyün ihmal edilmesi sonucu köyde yaşam kesintiye uğradı. 1989'da stabilize yol yapılınca, köy halkı tekrar Zeyniler'e dönmeye başladı.[12] 2012'de 550 kişinin ikamet ettiği bir yerleşim olan Zeyniler, köy statüsüne geçmiş ve Mahmut Yıldırır'ı muhtar seçmiştir. Zeyniler'e ancak bundan sonra köye elektrik bağlanabilmiştir.[3][13] Bu tarihten sonra Zeyniler'i bir turistik cazibe merkezi haline getirmek için çalışmalar yapılmıştır.
Turizm faaliyetleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Zeyniler'de, Çalıkuşu romanı ve yazarı Reşat Nuri Güntekin'in anısını yaşatmak için 2013 yılında bir tesis açılmıştır.[14] 2016'da 7 kadın girişimci tarafından Zeyniler Çalıkuşu Kadınlar Tarımsal Kalkınma Kooperatifi adıyla bir kooperatif kurulmuştur ve ziyaretçilere Bursa'nın yöresel mutfağını surmak için faaliyete vermeye başlamıştır.[10][15]
Zeyniler'de 845 metre yükseklikte bir kalkış alanı ve 422 metre yüksekliğinde iniş alanı bulunan bir yamaç paraşütü pisti yapılmıştır.[16] Kuzey, Kuzeydoğu, Kuzeybatı yönlerinde esen rüzgarların uçuşu elverişli kıldığı Zeyniler Bölgesi Yamaç Paraşüt pistinde her yıl Nisan ayı sonundan Ekim ayının ortasına kadar uçuşların gerçekleştirilebilir.[16] Zeyniler Köyünden yapılan uçuşta paraşütçüler yüksekten atlayıp inmek yerine, termal akımların yardımıyla yükselirler.[17]
Yemek kültürü
[değiştir | kaynağı değiştir]Zeyniler köyünde özel marifet gerektiren büzme tekniği ile üretilen mantı çeşidi, Zeyniler Hınkalı olarak adlandırılır. Hamuru, Ahıska'dan göç sırasında getirilen özel bir bıçakla kesildikten sonra büzülüp pişirilir.[18] Düğün, asker uğurlaması, bayram gibi özel günlerde pirişilmesi köyün geleneklerindendir. Zeyniler Çalıkuşu Kadınlar Tarımsal Kalkınma Kooperatifi tarafından 2024 yılında coğrafi işaret tescili ile korumaya alınmıştır.[19][20]
Galeri
[değiştir | kaynağı değiştir]-
Zeyniler Köyü Çeşmesi -
Çalıkuşu Sokağı -
Reşat Nuri Güntekin Sokağı -
Feride Hanım Sokak
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "Çalıkuşu Feride'nin Köyü "Zeyniler"". www.degerdergisi.com/. Değer Dergisi 9 Mayıs 2016. 22 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2016.
- ^ "Zeyniler Haziresi ve Zeyniler Köyü". sehirmedya.com. Sehirmedya.com 30 Eylül 2013. 16 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2016.
- ^ a b Çetin, Sebile. "Çalıkuşu'nun köyü karanlıktan kurtuldu". www.hurriyet.com.tr/. Hürriyet gazetesi, 24 Ekim 2012. 18 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2016.
- ^ Belediyesi, Bursa Büyükşehir. "Abdüllatif Kutsi Türbesi". Erişim tarihi: 2025-11-16.
- ^ "Zeyniler Haziresi ve Zeyniler Köyü". Şehir Medya. 30 Eylül 2013. Erişim tarihi: 2025-11-16.
- ^ Öngören, Reşat. "ZEYNİYYE". TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim tarihi: 2025-11-16.
- ^ Tek, Abdurrezzak (Eylül 2005). "Zeyniyye Kültürünün Bursa'daki Mirası" (PDF). Uluslararası Bursa Tasavvuf Kültürü Sempozyumu 4.
- ^ "ZEYNİLER KÖYÜ". bolgehaber67. Erişim tarihi: 2025-11-16.
- ^ a b "Köy Olmak İsteyen Çalıkuşu Feride'nin Zeyniler'ine Meclis Üyelerinden Çıkarma". www.haberler.com. Haberler.com sitesi, 14 Temmuz 2011. 18 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2016.
- ^ a b c d "Bir köyün kaderini değiştiren roman; Çalıkuşu". Demirören Haber Ajansı. 2022-10-02. Erişim tarihi: 2025-11-16.
- ^ Çetin, Osman (2017). "Zeyniler" (PDF). Bursa'nın Tarihi Mahalleri IV. Bursa Kültür A.Ş.
- ^ "'Çalıkuşu'nun köyü elektriğe kavuştu". Yeni Şafak. 2012-10-24. Erişim tarihi: 2025-11-17.
- ^ "150 yıl sonra bir ilk!". www.milliyet.com.tr. Milliyet gazetesi, 30 Mayıs 2013. 21 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2016.
- ^ "Çalıkuşu'nun doğduğu yere müze". www.sabah.com.tr. Sabah gazetsei 25 Kasım 2013. 19 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2016.
- ^ "Şehir Rehberi". Bursa Şehir Rehberi. Bursa Büyükşehir Belediyesi. Erişim tarihi: 2025-11-16.
- ^ a b "Uludağ Yamaç Paraşütü Zeyniler Bölgesi". Uludagbursa.com sitesi. 18 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2016.
- ^ "Bursa'da yamaç paraşütüne ilgi". Yeni Şafak. 2016-06-15. Erişim tarihi: 2025-11-16.
- ^ "Şehir Rehberi". Bursa Şehir Rehberi. Bursa Büyükşehir Belediyesi. Erişim tarihi: 2025-11-16.
- ^ Büşra Nur Yılmaz. "Bursa'nın damak tatlarından "Zeyniler hınkalı" coğrafi işaretle tescillendi". Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 2025-11-16.
- ^ "Bursa Zeyniler'in 'Hınkal' yemeği ilk işletmesi işaretlenmiş ürünü oldu". Bursada Bugün. Erişim tarihi: 2025-11-16.