Yaycı, Culfa
 Yaycı
| |
|---|---|
 Culfa rayonu | |
| Harita | |
| Bilgiler | |
| Nüfus | 5857 (2011) |
| Koordinatlar | |
| Posta Kodu | AZ7221 |
| Genel bilgiler | |
| Coğrafi Bölge | Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti Bölgesi |
| Rayon | Culfa |
Yaycı, Azerbaycan'ın Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne bağlı Culfa Rayonu'nda bir köydür.[1]
Toponimi
[değiştir | kaynağı değiştir]Köyün adı kaynaklarda Yəyci biçiminde de geçmektedir. Yer adı, Oğuz boylarından olan kadim Yaycı boyunun adıyla ilişkilidir. Bu boyun Orta Çağ'dan itibaren Nahçıvan, Güney Azerbaycan, Doğu Anadolu, günümüz Ermenistanı ve Irak topraklarında yaşadığı bilinmektedir.[2]
Ebulgazi Bahadır Han'ın Şecere-i Terakime adlı eserine göre Yaycı adı, Oğuz boylarından Salur boyunun atası kabul edilen Salur Ögücik Alp'in altı oğlundan birinin adıdır. Kaynakta Yaycı ile birlikte Dingli adlı ikiz kardeşinin adı da zikredilmektedir. Bu ad daha sonra Yaycı boyunun etnonimi hâline gelmiştir.[3]
Kökeni ve etnik kimliyi
[değiştir | kaynağı değiştir]Yaycı boyu, Oğuz boylarının Salur koluna mensuptur. Salurlar, Oğuzların 24 ana boyundan biri olarak kabul edilmektedir. Orta Çağ ve modern bilimsel çalışmalarda Salur boyunun erken yerleşim alanı ağırlıklı olarak Hazar Denizi havzası ve bu bölgeye bitişik bozkır sahalarıyla ilişkilendirilmektedir. Bu bağlamda Yaycı boyunun teşekkülü de söz konusu coğrafi çevre içinde değerlendirilmektedir.
Tarihsel göçler ve çeşitli Türk boylarıyla uzun süreli temaslar sonucunda Yaycı boyunun etnik yapısında Kıpçak unsurlarının da bulunduğu ileri sürülmektedir.[4][5]
Tarihi
[değiştir | kaynağı değiştir]Yaycı boyuna mensup toplulukların bölgeye gelişinin kesin olarak Selçuklu dönemine mi yoksa daha sonraki bir safhaya mı ait olduğu konusunda doğrudan kaynaklar bulunmamaktadır. Bu nedenle konu, genel Oğuz göçleri çerçevesinde ele alınmaktadır.
Yaycı adlı yerleşim yerleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Yaycı boyunun adıyla ilişkili yerleşim yerleri Azerbaycan, Ermenistan, Türkiye, İran ve Irak'ta görülmektedir. Azerbaycan'da Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nin Culfa Rayonu'nda bulunan Yaycı köyü ile Şerur Rayonu'ndaki Yuxarı Yaycı ve Aşağı Yaycı köyleri bu kapsamdadır.
Ermenistan topraklarında tarihsel olarak Azerbaycan Türklerinin yaşadığı bölgelerde de Yaycı adına rastlanmaktadır. Bunlar arasında Yaycı (Gorus) köyü ile Göyçe bölgesinde yer almış olan Yayıcı yerleşimi bulunmaktadır.
Türkiye'de Yaycı adlı yerleşim yerleri farklı bölgelerde mevcuttur. Bunlara Gaziantep ilinin Şahinbey ilçesinde bulunan Yaycı (Şahinbey), Giresun ilinin Şebinkarahisar ilçesindeki Yaycı (Şebinkarahisar) köyü ile Ordu ilinin Ünye ilçesinde yer alan Yaycı (Ünye) yerleşimi dahildir.
İran'da da Yaycı etnonimiyle ilişkili yerleşimler bulunmaktadır. Erdebil Eyaleti'nde yer alan Yayçı, Doğu Azerbaycan Eyaleti'ndeki Yaycılı ve Yayçı köyleri ile Batı Azerbaycan Eyaleti'nin Çaldıran bölgesinde yer alan ve Farsça kaynaklarda Yayçı olarak geçen yerleşim bu gruba dahildir.
Irak'ta ise Kerkük kentine bağlı Yaycı adlı bir nahiye bulunmaktadır.
Toponimik ilişkiler
[değiştir | kaynağı değiştir]Yaycı adlı yerleşimlerin yakın çevresinde Bilêv, Billava ve Balawa gibi köy adlarının görülmesi dikkat çekicidir. Bu toponimlerin aynı etnik ya da boy birliğiyle ilişkili olabileceği düşünülmekle birlikte, konu bilimsel literatürde henüz kesin olarak açıklığa kavuşturulmamış ve ileri araştırmalara açık bırakılmıştır.
Tarihi yapılar
[değiştir | kaynağı değiştir]Yaycı köyünde aşağıdaki taşınmaz kültür varlıkları tespit edilmiştir:
| Envanter No | Yapının adı | Tarihi | Konumu | Türü | Önemi |
|---|---|---|---|---|---|
| 5315 | Ağamemmed Camii | XIX. yüzyıl | Yaycı köyü | Mimari | Yerel |
| 5316 | Pirali Camii | XIX. yüzyıl | Yaycı köyü | Mimari | Yerel |
Öne çıkan kişiler
[değiştir | kaynağı değiştir]- Nağı Nağıyev — yazar, dramaturg
- Hasan Abdullayev — fizikçi, Azerbaycan Bilimler Akademisi başkanı (1970–1983)
- Muharrem Memmedyarov — kimyager, Azerbaycan Bilimler Akademisi asil üyesi
- Kerim Yaycılı — muhacir şair
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Azerbaycan Respublikasının inzibati — ərazi bölgüsü. Məlumat toplusu. Bakü – 2013. 488 s.
- ^ Azerbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. İki ciltte, I. cilt. Bakü, “Şərq-Qərb”, 2007, 304 s.
- ^ Ebulgazi Bahadır Han. Şecere-i Terakime. Oğuz boylarının soy kütüğünü ele alan Orta Çağ eseri.
- ^ Sümer, Faruk. Oğuzlar (Türkmenler): Tarihleri, Boy Teşkilatı, Destanları. İstanbul, 1999.
- ^ Golden, Peter B. An Introduction to the History of the Turkic Peoples. Wiesbaden, 1992.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir] | Azerbaycan'daki bir yerleşim yeri ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |