Yardang

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Teksas, ABD'de bir yardang oluşumu.
İran'daki Lut Çölü'nde yardang örneği.

Yardang, hakim rüzgar yönüne paralel olarak uzanan, birbirlerinden keskin sırtlarla ayrılmış ve ana çizgileriyle "U" profil gösteren oluklardır. Kil, silt gibi gevşek tortul kayaçların rüzgar tarafından aşındırılmaları sonucu meydana gelirler. Bunlar ters dönmüş bir tekneye benzeyen uzunlamasına çizgisel sırtlardır. Olukların tabanları ile bunları birbirlerinden ayıran sırtların arasındaki yükselti farkı birkaç cm ile birkaç metre arasında değişir. Yardanglar 5 metreden yüksek değildir ve uzunlukları 10 metreyi geçmez.[1]

Yardanglar, rüzgarın en sık estiği yöne paralel dizilen kümeler halinde bulunurlar. Bu şekiller rüzgar yönüne paralel içindeki kaya kütlesinin oyularak atıldığı, geride keskin ve uzamış sırtların kaldığı çöküntü alanlarında farklılaşan aşınmayla oluşurlar. Bu sırtlar daha sonra rüzgar aşındırmasıyla kendilerine has şekiller kazanırlar.[2]

Rüzgarın kumlama etkisi yer seviyesine yakın yerde daha etkili olduğu için yontulmuş bu kaya kalıntılarının çoğunlukla alt kesimleri daha incedir. Bazı yardangların boyutları diğerlerinden daha büyüktür. Peru'nun Ica Vadisi'nde 100 metre yüksekliğinde ve birkaç km uzunluğunda yardanglar bulunmaktadır. Su kıtlığının bulunduğu ve hakim rüzgarların tek yönlü olduğu güçlü ve aşındırıcı sediman yükünün bulunduğu ortamlarda oluşur.paralel sırtlar oluşturur.[3]

Yardanglar genel olarak boyutlarına göre 3 sınıfta ele alınır:

1-) Mega-yardang

2-) Mezo-yardang

3-) Mikro-yardang

Mega yardanglar birkaç km uzunluğunda ve yüzlerce metre yüksek olabilir. Ayrıca güçlü rüzgarlar ile kurak bölgelerde görülür. Bulunduğu yerler: Tibet Dağları (merkezi Sahra), Arizona.

Mezo yardanglar genellikle birkaç metre yüksekliğinde 10-15 metre uzunluğunda olan, yaygın olarak semiconsalidated playa çökelleri ve diğer yumuşak taneli malzemelerle oyulmuş olarak bulunur ve mikro yardangtan birkaç km yüksektir.[3]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi, 1986. Yardang maddesi.
  1. ^ Jeomorfoloji'nin Ana Çizgileri, 2003. Yardang maddesi
  2. ^ Fiziksel Jeoloji, 2007. Yardang maddesi
  3. ^ a b https://en.wikipedia.org/wiki/Yardang