Yahya Hilmi Efendi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Yahya Hilmi Efendi
Doğum H. 1249 / M. 1833
Süleymaniye / Fatih (İstanbul)
Ölüm H. 1325 / M. 1907
Süleymaniye / Fatih (İstanbul)
Ölüm sebebi Felç
Defin yeri Süleymaniye Camii Haziresi
Vatandaşlık Osmanlı İmparatorluğu
Meslek Bab-ı Seraskeri’de Nizamiye Jurnal Kaleminde Memur
Etkin yıllar 1862-1907
Tanınma nedeni Hat Sanatı
Memleket Gaziantep
Din İslam (Hanefi)
Çocuk(lar) Halil Naim Dalkılıç
Ebeveyn(ler) Dalkılıç Hacı Halil Ağa

Yahya Hilmi Efendi (Osmanlı Türkçesi: يحيى حلمى افندى Hacı Hattat Yahya Hilmi حاجى خطاط يحيى حلمى; d. H. 1249 / M. 1833, Fatih/İstanbul – ö.1325/1907, Fatih/İstanbul), 19-20. Yüzyıl Hattatlarındandır. Nesih yazıda gerçekten başarılı bir hattat olan Yahya Hilmi Efendi’nin ismi, dönemin iki büyük nesih hocası olan Kazasker Mustafa İzzet Efendi (ö. 1293/1876) ve Şevkî Efendi’den sonra anılır. Onların günümüzdeki üslûbu karşısında, kendine özgü bir şiveyle dikkati çeker.[1]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yahya Hilmi Efendi, eskiden Yeniçeri iken daha sonra Yeniçeri ocağı kapatılınca kağıtçılık işi yapan Dalkılıç Hacı Halil Ağa’nın evladıdır. H. 1249/1833’te ömür boyu oturacağı İstanbul Fatih ilçesinde doğdu. İlk eğitimini tamamlayıp Bayezid ve Sultan Ahmed Camii’lerinde Ahmed Hazım Efendi’den 1281/1864’de ilmiye icâzeti aldı. Hat sanatında henüz sıbyân mektebinde olduğu esnada ilk olarak Hattat Mehmed Hâşim Efendi’den (ö. 1261/1845) sülüs ve nesih dersleri alan Yahya Hilmi Efendi, kendisindeki istidâdı gören üstadının son zamanlarına kadar meşk derslerini sürdürdü.[2] Oğlu Naim Bey’in ifadesine göre; Haşim Efendi, Yahya Hilmi’nin yazıdaki isti’dadını takdir ettiğinden son zamanlarda hasta olarak yatarken hizmetçilerine: “Yanıma kimseyi sokmayınız. Bir sarı çocuk var, o geldiği vakit yanıma getiriniz.” der ve hasta olduğu halde ona yazı meşk edermiş”. Ancak Hâşim Efendi’nin on iki yaşında iken vefatı üzerine meşkini Dârü’t-tıba’âtü’l-â’mire musahhihi Halîl Zühdî Efendi’den (ö. H. 1280-1290 / M. 1863-1874) sülüs ve nesih derslerini meşketti. Yazdığı hilye-i sa’adet ile H. 13 Cum’ade’l-âhire 1263/M. 29 Mayıs 1847 tarihinde icâzet aldı. (H. 1279/1862-1863’da yazdığı Hilye-i Şerîfe’de ilk olarak Mehmed Hâşim’den, daha sonra Dârü’t-taba’at-ı Âmire musahhihi Halil Zühdi’den telemmüzîn-i tasrih eylemiştir. Halil Zühdi 13 Cumade’l-âhire 1263 (29 Mayıs 1847)’de icâzet vermiştir.[3]

Çok çalışkan bir zât olan Yahya Hilmi Efendi, sıbyân mektebini bitirdikten sonra, henüz on beş yaşında olduğu hâlde 12 Rebiulevvel 1264’de (17 Şubat 1848) Bab-ı Seraskeri’de (Bkz Resim ) Nizamiye Jurnal Kalemi’ne mülazemetle girdi. 1 Şevval 1266’da (10 Ağustos 1850) tahsis olunan yirmi beş kuruş maaş gittikçe artarak 24 Şaban 1293’te (14 Eylül 1876) iki bin kuruşla Jurnal Kalemi mümeyyizliğine tayin edildi. 2 Rebiülahir 1297’de (14 Mart 1880) Tenkihatı Umumiye’de maaşı bin altı yüz kuruşa indirildi ve Piyade dairesi üçüncü şube jurnal kısmı mümeyyizliğine tayin olundu. 26 Cümadelüla 1316’da (12 Ekim 1898) kısmı evvel mümeyyizliğine tayin edildi ve maaşı iki bin iki yüz kuruşa arttırıldı. Daha sonra Jurnal Kalemi müdürü oldu. 29 Ramazan 1290’da (20 Kasım 1873) salise, 4 Muharrem 1305’te (22 Eylül 1887) saniye sınıfı sanisi daha sonra ula sınıfı sanisi rütbeleri verildi.[4]

Şahsiyeti[değiştir | kaynağı değiştir]

İbnülemin Mahmud Kemal İnal’ın aktardığına göre; Vefatından üç yıl önce 25 Aralık 1904’te (17 Şevval 1322) evinde görüştüğümüz sırada dedi ki: “Bab-ı Seraskeriye gireli elli sekiz sene oldu. Fasılasız (ara vermeden) hizmet ettim. Bana karşılık bir yadigâr bırakmak istedim. Hindistan’dan kâğıt getirttim. Bir buçuk senede şu Mushaf-ı Şerif’i yazdım. (Birkaç cüz’ünü gösterdi. Kalın nesih ile yazılmıştı.) Kağıtçılar Kethüdası Hacı Ahmed Efendi on yedi liraya tezhib etmektedir. Bitişinde Bab-ı Seraskerideki camii şerife koyacaktım. Okuyanlar belki ruhuma bir fatiha hediye ederler (“Bu mushafı camiye koymağa müsaade ederler mi?” diye mektupçu Süreyya Bey’e söyledim. O da Serasker Rıza Paşa’ya söylemiş, severek koymuşlar. Serasker “Acaba benim için de bir Mushaf yazar mı?” dediğinden yazmaya başlayıp bitiremeden vefat etmiştir. Vefatında İkdâm Gazetesi’ne yazılan fıkrada “Son eseri olan ve her gün bir sahifesini yazmak suretiyle tamamlamak için çalışdığı büyük kıt’ada bir kelâm-ı kādîm 21. cüz’de kalmıştır.” deniliyor. Bunun alt tarafını Ahmed Re’fet Efendi yazıp Serasker’e verilmiştir). İnsan atmış yaşına geldikten sonra yazı yazamıyor. Bu Mushafı kalınca yazdım. Çünkü ince yazamıyorum. Benden yazı istemeyenlere müddeti ömrümde yazmadım. İsteyenlere memnuniyetle yazdım (Tertib ettiğim Huttutı Meşahir mecmuasını bir sabah evine götürüp bir iki satır yazmasını rica ettim. Derhal -ince sülüsle- Arabi bir kıt’a yazdı). Bu ana kadar yirmi beş Mushaf tahririne müvaffak oldum. (İkdâm’daki fıkrada 30 mushâf yazdığı beyan edilmiş ise de, kendi ağzından işitilen elbette daha doğrudur.)[5]

Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Babası eskiden Yeniçeri idi. Ancak Yeniçeri Ocağı kapatılınca Kağıtçılık işi yapmaya başladı ve geçinimi bu şekilde temin etti. Annesinin hayatı hakkında bilgi bulunmuyor. oğlu Bab-ı Seraskeri'de çalışan Halil Naim Efendi’dir. Torunu ise ressam Güzin Duran’dır.[6] Kendisinde kalma Süleymaniye Semtinde bulunan evi günümüzde müze olarak kullanılmaktadır.[7]

Vefatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Devlet memurluğu görevini yaptığı sırada bedeninde bir ağrı hisseti ve felç indi. Vasıta ile Bozdoğan kemerinde bulunan hane-i saadetine götürüldü. Hastalığı gerekçesiyle elli sekiz yıllık devlet hizmetinden el çektirildi.[8] Tedavi edildiyse de hastalığı ancak biraz hafifleyebildi. Hat sanatını icra etmek istediyse de güç yetiremeyip kalem ve kâğıdı elinden bıraktı. Bir müddet sonra da hastalığı etkisini arttırdı ve 17 Şevval 1325’te (23 Kasım 1907) sabaha doğru öldü. Süleymaniye Camii haziresine defin olundu.[4]

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ali Alparslan, Osmanlı Hat Sanatı Tarihi. Yapı Kredi Yayınları. 2016. s. 89. 
  2. ^ İnal, Son Hattatlar. 1970. s. 463. 
  3. ^ İbnülemin Mahmud Kemal İnal, Son Hattatlar. İstanbul. Milli Eğitim Basımevi. 1970. s. 463. 
  4. ^ a b İnal, Son Hattatlar. 1970. s. 463-464. 
  5. ^ İnal, Son Hattatlar. 1970. s. 464-468. 
  6. ^ M. Uğur Derman, Sabancı Koleksiyonu. Akbank Yayınları. 1995. s. 138. 
  7. ^ Taha Toros Arşivi No: 183-184
  8. ^ M. Uğur Derman, Harflerin Aşkı, İstanbul. Korpus Yayınları. 2015. s. 306. 

Ek okuma[değiştir | kaynağı değiştir]