Tuyuğ

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Tuyuğ, Türklerin Divan şiirine kazandırdığı nazım şeklidir.

Yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Maninin Divan edebiyatındaki karşılığı sayılabilir. Klasik Türk Edebiyatında aruzun fâilâtün fâilâtün fâilün kalıbıyla yazılan dört dizelik milli bir nazım biçimidir. Tek dörtlükten oluşur. Kafiyelenişi rubaiyle aynıdır: aaxa. Genellikle lirik tarzda olan ve aaaa şeklinde kafiyelenen tuyuğlara "Musarra Tuyuğ" denir. Manide olduğu gibi, cinaslı uyak kullanılır. Halk şiirinde 11′li kalıpla söylenen mani biçimindeki şiirlere de tuyuğ denir. Aruzun yalnız "fâilâtün - fâilâtün - fâilün" kalıbıyla yazılır.

Rubaide işlenen konular tuyuğda da işlenir. 14. yüzyıl Azerî şairi Kadı Burhanettin bu türün kurucusu sayılır. Çağdaşı Azerî şairi Nesimi ve 15. yüzyıl Çağatay şairi Ali Şir Nevai bu türde çokça ürün vermişlerdir.

Özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Divan Edebiyatına Türklerin kazandırdığı bir nazım şeklidir.
  2. Kafiye düzeni aaxa ya da aaaa şeklindedir. (manide de öyle)
  3. Dört dizeden oluşur.
  4. Tuyuğlarda genellikle cinaslı kafiye kullanılır.
  5. Tuyuğda, mani ve rubaide olduğu gibi önemli bir fikir söylenmeye çalışılır. Bu nedenle zor söylenen şiirlerden sayılır.
  6. Mahlassız bir şiirdir.
  7. Kadı Burhaneddin ve Nesimî bu türün ustalarıdır.

Not: Halk Edebiyatındaki maninin karşılığıdır.

Dîlberin işi itâb u nâz olur
Çeşmi cadû, gamzesi gammâz olur
Ey gönül sabret, tahammül kıl ana
Yâre erişmek işi az az olur
Kadı Burhaneddin

Rubaide işlenen konular tuyuğda da işlenir. 14. yüzyıl Azerî şairi Kadı Burhanettin bu türün kurucusu sayılır. Çağdaşı Azerî şairi Nesimi ve 15. yüzyıl Çağatay şairi Ali Şir Nevai bu türde çokça ürün vermişlerdir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Pala, İskender (1999 27.bas. 2016), Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, İstanbul:Kapı Yayınları, ISBN:9758950218, Sayfa:390-391
  • Dilçin, Cem (1983) Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, Ankara:Türk Dil Kurumu Yayınları ISBN: 9789751604897
  • Muallim Nâci,(haz. M. A. Yekta Saraç), (2004) Edebiyat Terimleri: Istılahât-ı Edebiyye, İstanbul:
  • Tural, Sadık Kemal (ed.) (2001, 2003, 2004, 2005, 2006), Türk Dünyası Edebiyat Terimleri ve Kavramları Ansiklopedik Sözlüğü 5 Cilt, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, ISBN:3990000025722
  • Kabaklı, Ahmet (1973) Türk Edebiyatı 3 Cilt, İstanbul:Türkiye Yayınevi
  • İpekten, Haluk, (1997, 14.bas.: 2011) Eski Türk Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Aruz, Ankara: Dergah Yayınları ISBN:9759953539

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Öztoprak, Nihat (2012) "Tuyuğ", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. c.41 say. 450-451 Online: [1]
  • Kızıltunç, Recai (2008) "Türk Edebiyatında Tuyuğ ve Bazı Problemleri", Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi Sayı 37; Erzurum: Sayfa 107-126; Online: [TURK EDEBIYATI/ recai_kiziltunc_turk_edebiyati_tuyug.pdf]