Toprak horizonları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Toprak katmanlarını gösteren bir profil

Horizon, kelime anlamı olarak toprağı meydana getiren katmanlara horizon adı verilir. Toprak profiline yüzeyden alta doğru bakıldığında toprağın renk, yapı ve bünye gibi fiziksel özellikleri ile asitlik, besin kapasitesi gibi kimyasal özelliklerinin değiştiği görülür. Toprak profilinde görülen bu değişme ve horizonlaşma durumuna bağlı olarak sınıflandırılmaktadır.[1].

Eğer erozyonun toprağı sahadan hızlı bir şekilde kaldırmaması koşuluyla, ayrışma bir toprak içinde bir dizi Toprak horizon çizgisine yol açar. Toprak horizonları birdenbire birinden diğerine derecelendirilebilir veya ayırt edilmesi zor olabilir. Horizon, aşağıdaki görüntülerin herhangi birinde veya tamamında farklılık gösterebilir:

  1. Ana malzemenin kırılma derecesi
  2. Organik malzemelerin içeriği ve karakteri
  3. İkincil mineral türleri ve miktarları
  4. pH
  5. Partikül boyutu dağılımı

Toprak horizonları genetik gelişme ve ana materyalden meydana gelen sapmalar (farklılıklar)’ı belirten O, A, E*, B, C, R, harfleri ile gösterilir.[2]

Toprak Horizonları[değiştir | kaynağı değiştir]

Katmanları gösteren diyagram
Kaynak: Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı

O horizonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Organik maddeyi kapsayan üst horizon olup, burada çeşitli derecede ayrışmış organik madde ve humus yer alır. Bu horizon, sadece nemli soğuk bölgelerdeki topraklarda bitkilerden dökülen organik artıkların yeterince ayrışmamasından dolayı oluşur. Sıcak nemli bölgede, toprağa dökülen organik madde kısa süre içerisinde ayrıştığından organik horizon bulunmaz.

A horizonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Mineral toprak tabakasının en üst katı veya O horizonunun altında olup organik maddenin karıştığı ve bu nedenle de genellikle koyu renkli olduğu toprağın yıkanma horizonudur. Yıkanmaya bağlı olarak horizondan kil gibi ince unsurlu maddeler ile bitki besin maddelerinin bir kısmı taşınmıştır. Organik maddenin etkisinden dolayı genellikle taneli yapı gösterir. Soğuk nemli bölgelerde A horizonu aşırı derecede yıkanmaya uğradığı için genellikle boz renkli ve silis bakımından zengindir. Yarı kurak –yarı nemli bölgelerde koyu renklidir. Bu horizon; A1 , A2 ve A3 rumuzları ile ifade edilen alt horizonlara ayrılır. A1 organik maddenin en fazla bulunduğu horizondur, A2 yıkanmanın en fazla olduğu ve dolayısıyla A horizonunun özelliğini en iyi yansıtan orta kattır. A3 ise A horizonu ile B horizonu arasındaki geçiş horizonudur.

E horizonu[değiştir | kaynağı değiştir]

B horizonunu gösteren profil

Silikat killeri, Fe, Al, OM ve bunların farklı kombinasyonlar şeklinde taşınmalarının esas görünüm olduğu mineral horizonlardır. Altındaki B horizonundan ve üstündeki A horizonundan daha açık renktir.

B horizonu[değiştir | kaynağı değiştir]

A horizonundan yıkanan alkalı madde, killer ve çeşitli oksitlerin biriktiği horizondur. Genellikle açık renklidir, kil birikiminden dolayı da ağır bünyeli blok ve kaba blok yapı gösterir. Yarı kurak bölgelerde bu horizonun altında beyaz renkli olan kireç lekeleri yer alır. A horizonuna göre asitlik düşüktür. Kendi arasında B1, B2 ve B3 harfleri ile alt horizonlara ayrılır. B1, A ve B horizonları arasındaki geçiş horizonudur, B2 birikmenin hakim olduğu horizondur, B3 ise C horizonu ile B horizonu arasındaki geçiş katıdır.

C horizonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana materyalin ayrıştığı bir horizondur. Ana materyalin özelliğini iyi şekilde yansıtır. Yumuşak ana materyaller üzerinde birkaç cm ve daha fazla kalınlıktayken sert kayalar üzerinde son derece sığdır.

D horizonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana materyalin bulunduğu kattır. Ağaçların derine giden kökleri buradan besinleri alırlar.


Ana horizonlar O, A, B, C ve R büyük harfleriyle gösterilir. Farklı horizonlar türlerinin baskın özelliklerini belirtmek için ana horizon işaretlerinden sonra alt semboller sonek olarak kullanılır.

Zemin Profillerinin Horizonları için Ana Horizonların ve Alt Sembollerin Tanımlamaları
O1 Organik ayrışmamış horizon. O ufukları genellikle doğal bitki örtüsü altında toprak yüzeyinde bulunur, ama alüvyon, lös veya kül düşüşünün sedimantasyonu ile de gömülebilirler.
O2 Organik ayrıştırılmış horizon
A1 Mineral toprak horizonunda organik birikim. A horizonu, nemlendirilmiş organik maddenin mineral fraksiyonu ile biriktiği elüvasyon bölgesidir.
A2 Sızan ağartılmış horizon (elüte edilmiş)
A3 В'ye geçiş horizonu
AB A ve В arasındaki geçiş horizonu - daha çok üst kısımda A'ya benzer
A and В Horizonun% 50'sinden daha azının В lekeleriyle dolu A2
AC geçiş horizonu, not dominated by either A or C
В ve A A2 noktalarının kapladığı horizonun% 50'sinden azına sahip В
В Horizon with accumulation of clay, iron, cations, humus; residual concentration of clay; coatings; or alterations of original material forming clay and structure. B ufuğu, kil, demir bileşikleri, bazı dirençli mineraller, katyonlar ve humusun biriktiği aydınlanma bölgesidir.
B1 geçiş horizonu, В ve A'ya benzer
B2 В horizonunun maksimum ifadesi
B3 C veya R'ye geçiş
C A ve B horizonlarının oluştuğu varsayılan değişen malzeme. C horizonu, A ve B horizonlarının oluştuğu değiştirilmiş materyalden oluşur.
R Konsolide ana kaya.R horizonu konsolide kayadır.
Farklı horizon türleri
b Gömülü horizon
ca Kalsiyum ile horizon
cs Gypsum ile horizon
cn betonlar ile horizon
f Dondurulmuş horizon
g Gleyed horizon
h Humus in horizon
ir Demir birikimi horizon
m Cemented horizon
p Sürülmüş horizon
sa Tuz birikimi horizon
si Silika çimentolu horizon
t Kil birikimi horizon
x Fragipan horizon
II, III, IV Litolojik süreksizlikler
A'2, В'2 Second sequence in bisequal soil

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Atalay,İ., 'genel fiziki coğrafya',2005 sf.353
  2. ^ ORMANCI,İ.F.,AKGÜL,M.,'Taban arazi üzerindeki değişik toprak profillerinin oluşumu,sınıflandırılması ve özellikleri',2007 sf.3-6