Siemens AG

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Siemens Aktiengesellschaft
(Siemens Anonim Şirketi)
Siemens-logo.svg
Tip Özel kuruluş
(AG - Aktiengesellschaft)
Slogan "Global Network of Innovation".
Kuruluş 1847 Berlin, Prusya
Şehir Berlin, Münih ve Erlangen
Ülke  Almanya
Önemli kişiler Joe Kaeser
(Şirket başkanı - CEO)
Ralf Thomas
(CFO)
Michael Süss
(CEO Enerji sektörü)
Siegfried Russwurm
(CEO Endüstri sektörü)
Hermann Requardt
(CEO Sağlık sektörü)
Hüseyin Gelis
([[Yönetim Kurulu Başkani - CEO Türkiye]]
Alan Konglomerat
Ürün Telekomünikasyon
Güç üniteleri
Otomasyon
Aydınlatma
Medikal teknolojiler
Ulaştırma ve Otomotiv
Demiryolu araçları
Su teknolojisi
Yapı teknolojileri
Ev aletleri
Yangın uyarı sistemleri
Bilişim servisleri
Siemens PLM yazılım
Hizmetleri İş hizmetleri
Finansman
Yapı sektörü
Endüstri
Enerji sektörü
Sağlık Hizmetleri
IT Çözümleri ve Hizmetleri
Gelir azalış €71.920 milyar (2014)[1]
İşletme gelir azalış €4.212 milyar (2013)[1]
Net gelir artış €5.507 milyar (2014)[1]
Toplam varlıklar artış €104.879 milyar (2014)[1]
Özkaynak artış €31.514 milyar (2014)[1]
Çalışan sayısı 362,000 (2013)[1]
Ana sayfa Siemens
Siemens Türkiye

Siemens AG, Avrupa'nın en büyük teknoloji holdingidir.[2] Şirketin yönetimi Almanya'nın Berlin ve Münih kentlerindedir.

Holding uluslararası alanda üç ana sektörde faaliyet göstermektedir: endüstri, enerji, ve sağlık. Tüm dünya çapında, Siemens ve alt firmaları 190 ülkede tahmini olarak 480.000 kişi çalıştırmaktadır ve 2006 mali yılı satışları 87.325 Milyar 'yu bulmuştur[3]. Siemens AG hisseleri Frankfurt ve 2001 yılından beri New York borsalarında işlem görmektedir. Türkiye'de Siemens Türkiye tarafından temsil edilmektedir. Bu birimin başında Hüseyin Gelis yer almaktadır.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Siemens&Halske Telgraf Yapım Şirketi 1847'de, Werner Siemens (1888'den itibaren Werner von Siemens) ve Johann Georg Halske tarafından Berlin'de kuruldu. Werner von Siemens'in kardeşi olan Sir William Siemens 1850'de Siemens&Halske'nin Londra bayiliğini aldı.

Türkiye'de Siemens Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

OSMANLI İMPARATORLUĞU VE ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE TÜRKİYE’DE SİEMENS FAALİYETLERİ

1856

İstanbul’la ilk ticari faaliyet

Sultan Abdülmecid’in 1856 tarihindeki Islahat Fermanı kapsamında teknolojik yenilenmeyi de kapsayan hareketin ikinci aşamasında Osmanlı İmparatorluğu ile Siemens arasında ilişkiler başladı. Siemens’in İstanbul ile ilk ticareti faaliyeti Soğukçeşme’deki telgraf merkezine, telgraf malzemesi gönderilmesi olarak gerçekleşti. Soğukçeşme telgraf merkezi Dolmabahçe Sarayı Alay Köşkü’ne bitişik olarak inşa edilmişti.

1856

İskenderiye-Süveyş telgraf hattı projesi

Anlaşması François Gisborne ve kardeşi Lionel Gisborne ile yapılan İskenderiye'den Süveyş'e kadar uzanacak telgraf hattının inşasında Siemens’in de rolü vardı. Gisborne, Newall & Gordon şirketinin baş mühendisiydi. Siemens bu hat için Newall & Gordon Şirketi’ne telgraf malzemesi tedariği türünden hizmetler verdi.

1858

İstanbul-Basra (Fav) telgraf hattı projesi

Osmanlılar’la Siemens imzalı ilk telgraf hattı sözleşmesi, İstanbul – Basra hattının çekilmesi için gerekli malzemelerin teminini kapsıyordu. Charles William Siemens’in imzaladığı sözleşme kapsamında 50.000 izolatör temini gerçekleştirilmişti.  Bu izolatörler telgraf kablolarının direkten direğe sağlıklı bir şekilde bağlanabilmesini, elektriğin dışa taşmadan sadece iletim hattında kalmasını sağlıyorlardı.

1861

Siemens & Halske ile Telgraf Müdürü Mehmed Efendi imzalı sözleşme: İzolatör ağırlıklı telgraf malzemesi siparişi

1862/1871

Tuna-Karadeniz Köstence demiryolu hattının elektrifikasyon hizmetlerinin verilmesi

İmparatorluğun Avrupa yakası Osmanlı Rumeli’sinin ilk demiryolu hattı Boğazköy’den Köstence’ye uzanıyordu. Siemens bu hatta 1862, 1863, 1864, 1865, 1866, 1871 yıllarında elektrifikasyon hizmeti vermişti. Köstence-Boğazköy demiryolu hattı 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda Romanya sınırları içinde kalmıştı.

1867/1873

İzmir-Kasaba demiryolunun elektrifikasyon ve demir-çelik hizmetlerinin verilmesi

1867

Varna-Rusçuk demiryolu hattı elektrifikasyon hizmetinin verilmesi

Varna-Rusçuk güzergahı 1859’da İngilizler tarafından kurulan ‘Rusjuk and Varna Railway Company’ (Rusçuk Varna Demiryolu Şirketi) tarafından inşa edilmişti. 1866’da işletmeye açılan hat için Siemens, 1867’de elektrifikasyon hizmeti vermişti.

1867

Posta Nazırı Krikor Ağaton ve Siemens Brothers arasında sözleşme: 20 adet telgraf kayıt cihazı siparişi

1870

Akdeniz Adaları (Cezayir-i Bahr-i Sefid) arasına derin su telgraf hattı döşenmesi

Derin su kablolarının zemine indirilmesi sırasında Werner von Siemens tarafından geliştirilmiş patentli ve inovatif bir yöntem kullanılmıştı.

1873

Basra telgraf hattının kara sonrası devamı olarak Körfez altı deniz kablolarının döşenmesi

Gutta perka izolasyonlu A tipi kablolarla gerçekleştirilmişti. ‘Gutta perka’, elektriği taşıyan telleri korumak, yalıtmak, dayanıklılığını arttırmak amacıyla Hint kauçuğundan üretilmiş bir malzemeydi. Telgraf tellerini bu maddeyle kaplamayı mümkün kılan cihazı Siemens geliştirmişti.

1875

Dinamo ve gutta perka izolasyonlu kablo temini

Werner von Siemens’in keşfiyle enerji üretim kapasitesi artan ve %75 daha ucuz hale gelen dinamolar, Osmanlı Dönemi’nde de kullanılmıştı.

1881

Osmanlı Devleti’nin ilk telefon hattının kurulması

Yeni Cami Postanesi ile Soğukçeşme telgrafhanesi arasına çekilen hatta dört telefon bağlandı. Sultan II.Abdülhamid’in güvenlik endişesi nedeniyle telefonun yaygınlaşması zaman aldı.

1885

Osmanlı Deniz Kuvvetleri’ne buhar makinesi, dinamo ve arama lambası temini

Bahriye Nazırı Hasan Paşa, Siemens’e elektrikli arama lambası, buhar makinesi, dinamo, holophane lamba, ölçme aleti ve kablo siparişi vermişti. Siparişler Siemens’in Woolwick’teki fabrikasında teftiş edilmişti.

1885

Kamu binalarının güvenliğinin sağlanması

Osmanlı Devletine ait 40 kamu binasının ve sarayının güvenliği için pParatoner imali ve montesi Siemens tarafından gerçekleştirildi.

1886

Aziziye Zırhlısı’nın en son model elektrikli fenerlerle aydınlatılması

Bu çalışma sırasında Siemens’in gönderdiği mühendis Roger, Osmanlı askerlerine elektrikli fener parçalarının kullanımı konusunda eğitim de vermişti.

1890

Kızıldeniz kıyısındaki Suakin ile Cidde arası telgraf hattı projesi

Osmanlı’nın çöl ülkesi Habeşistan’a da Siemens eliyle telgraf hizmeti götürmesini sağlayan bir projeydi. Siemens’in tasarladığı bu proje İslam dininin kutsal toprakları olan Mekke ve Medine’nin Kızıldeniz’e açılan kapısı olan Cidde’ye ulaşması sebebiyle önem taşıyordu.

1892

Zeytinburnu Siemens Çelik Döküm Ocakları’na demir-çelik döküm ocakları ve ustabaşı temini

Siemens’in geliştirdiği demir ve çelik üretiminde halen kullanılmakta olan, hurdadan demir çelik imalatını sağlayan teknik ve ocaklar Zeytinburnu Siemens Çelik Döküm Ocakları’nda kullanıldı. Dökümhanede çalışan James Jackson adlı ustabaşı da Siemens tarafından temin edilmişti.

1892

Tophane-i Amire’ye elektrikli torpido temini

Tophane-i Amire’nin kendisinin üretmeyip ithal etmeyi planladığı elektrikli torpidolara yönelik pazar araştırması sonucunda Siemens Brothers’ın torpidolarının kullanılmasına karar verildi. Bunun ardından sabit torpiller, ohmmetre (direnç ölçer) gibi inovatif Siemens cihazları Tophane-i Amire’de kullanılmaya başladı.

1898

Şale Köşkü’nün aydınlatılması

İstanbul’ ikinci ziyaretini gerçekleştirecek olan Alman İmparatoru Kayzer II. Wilhelm’e tahsis edilecek Şale Kökü Siemens tarafından aydınlatıldı. Projede 1000 adet lamba, 40 beygir gücünde iki silindir, iki buhar motoru, 40 beygir gücünde iki kazan, 40 beygir gücünde dinamo kullanıldı.

1897

Boğazların ve limanların savunması için son teknoloji torpido temini

İstanbul ve Çanakkale Boğazları ile İzmir ve Selanik limanlarının savunması amacıyla üç yüz adet torpido temin edildi. Temin edilen yeni torpidolar, seksen kilo pamuk barutunu alabilen mevcut torpidoların yerine iki yüz elli kilo pamuk barutunu taşıyacak kapasiteye sahip, küre şeklinde, yani son teknolojiye göre üretilmiş torpidolardı. Hem çarpışma hem de kablo ile ateşlenebilir özellikteydi. Toplu olarak yerleştirildiklerinde hangilerinin çarpışma sonucu patladığını gösteren sinyal tabloları da bulunuyordu.

1899

İzmir ve Selanik’in elektrifikasyonunun yapılması

Siemens yalnız İstanbul’un değil, İzmir’in ve Selanik’in elektrifikasyonunda da hizmet sunmuştu. Kayzer Wilhelm’in ilk şark seyahatinden hemen önce Siemens & Halske İzmir ve Selanik aydınlatma ve tramvay taşımacılığı imtiyazları için başvurmuştu. Talep Wilhelm’in ikinci ziyaretinin ardından onaylanmıştı.

1902

Yıldız Sarayı’nın aydınlatılması için dinamo temini

Yıldız Sarayı’nın aydınlatılması için dört adet toplam beş yüz doksan iki beygir kuvvetlik makine ve toplam üç bin amperlik dört dinamo kullanılmıştı. Çeşitli malzemelerle birlikte tüm siparişin bedeli 15000 liraydı.

1904

Trablus-Derne arası telgraf hattı

Trablus, Fizan, Bingazi ve Derne arasında haberleşme sağlamak üzere Marmaris’ten Rodos’a, oradan Trablusgarp eyaletinin Rodos'a en yakın noktası olan Derne’ye uzanan bir telgraf sistemi kurulmuştu. Saatte yirmi dört bin kelimelik haberleşmeyi sağlayacak kapasitede bir sistem temin edilmişti. 12800 lira bedele anlaşılmıştı.

1905

Haydarpaşa Limanı zahire depolarına sevkiyat sistemi kurulması

Haydarpaşa tahıl depolarının boşaltım ve nakliyesi için elektrikli bir taşıma sistemi kuruldu. Üç adet sabit yükleme köprüsüne monte edilecek taşıma bantları ile depolama alanının elektriksel donanımı gerçekleştirildi. Depolama alanına asansörler, havalandırma fanları, temizlik makineleri ve taşıma bantları için motorlar kuruldu. Projenin montajı da Siemens tarafından yapıldı.  Depo 5000 ton buğday alabiliyordu.

1905

Mobil haberleşme istasyonu araştırması

Osmanlı Ordusu her türlü arazide kolaylıkla yönlendirilip, hareket ettirilebilen mobil askeri haberleşme istasyonlarını araştırıyordu. Mobil anlamında kullanılan tabirle ‘bisiklet tarzında, taşınması kolay’ telgraf       istasyonları için çalışmalar yapıldı ancak bu cihazlar henüz Siemens & Halske tarafından yeni geliştiriliyordu. Bunun üzerine bu cihazlar son haline gelene kadar proje ertelendi.

1905

Cercle d’Orient kulüp odalarının aydınlatması

Siemens imparatorluk toprakları içerisinde Büyük Kulüp, Alman Konsolosluk binası ve Deutche Bank İstanbul şubesi gibi birçok binanın aydınlatmasını da gerçekleştirmişti.

1906

Basra (Fav) telgraf hattına eklenecek Suriye (Deyr) hattının eklenmesi

Bu yeni hatta mesajları kağıda basılı olarak sunabilen bir telgraf modeli olan Hüg (Hughes) makinaları kullanıldı. Kullanımı kolay klavyeli bu yeni telgraflar, morse kodlamasından çok daha basit şekilde çalışıyordu.

1906

Dolmabahçe Gazhane arazisine İstanbul’un ilk elektrik santralinin kurulması

Daha önce gazhanelerden sağlanan havagazı aydınlatması sağlanırken, Sultan II. Abdülmahid zamanında Siemens & Halske şirketi tarafından Dolmabahçe Gazhane arazisine kurulan bir elektrik tesisiyle şehrin ilk elektrikli aydınlatması gerçekleştirildi. Tesis 27800 Osmanlı lirasına maloldu.

1907

Anadolu Demiryolları vagon aydınlatması projesi

Anadolu Demiryolları Şirketi’nin lider ismi Deutsche Bank ile Siemens arasındaki sinerji demiryolunun elektrifikasyon projelerinin alınmasına yardımcı olmuştu. Siemens-Schuckertwerke’ye verilen proje kapsamında vagon aydınlatmasında kullanılmak üzere 8 nk gücünde 500 adet, 12 nk gücünde 300 adet, 16 nk gücünde 500 adet lamba ve 8, 12,16 mumluk lamba duyları üretildi. Montaj da Siemens tarafından gerçekleştirildi.

1908

Selanik polis karakollarının telefonla birbirine bağlanması

Abdülhamid’in telefon kısıtlamasından sonra, İttihatçıların telefon teknolojisinin yayılmasına yönelik hareketleri, kaleleri niteliğinde olan Selanik ile başlamıştı. Selanik polis karakollarının telefonla birbirine bağlanması konusunda İttihatçılar da Siemens ile çalışma geleneği devam ettirmişlerdi.

1911

Nakliye gemisi Bezm-i Alem’in iki yeni dinamo ile yenilenmesi

Donanma içinde önemli bir işleve sahip olan nakliye gemisi Bezm-i Alem bozulduğunda, onarılması olanaksız iki dinamo makinasının yenilenmesi için Siemens ile çalışıldı. Bundan 3 sene sonra Sarıkamış’a mühimmat ve asker nakletmek üzere seyreden nakliye gemisi Bezm-i Alem Rus donanması tarafından Zonguldak açıklarında batırılmıştı.

1911

Osmanlı Ordusu’na dağlarda ve çöllerde kullanılacak projektör temini

Osmanlı topraklarının işgalci tehditlerine karşı alınan önlemler kapsamında dağların ve çöllerin aydınlatılması için gereken projektörler Siemens Schuckert tarafından temin edildi.

1913

İstanbul’un ilk elektrikli tramvayı

Atlı tramvay sisteminin elektrikliye çevirme süreci Siemens tarafından gerçekleştirildi. İlk hat 5 km idi. Filoda 110 motorlu vagon ve yaklaşık 50 römork vardı

1914

Silahtarağa Termik Santralinin kurulması

Taş kömürü ile çalışan termik bir elektrik üretim santrali olarak tamamlanan Silahtarağa 13.400 kw kurulu güce sahipti. Günümüzde İstanbul Bilgi Üniversitesi tarafından müzeye çevrilmiştir.

1915

Kızılay’a X-Ray cihazı hediye edilmesi

Siemens&Halke şirketi, zorlu 1. Dünya Savaşı yıllarında, x-ray konusunda müşterisi olan Kızılay’a, savaş şartlarında kullanıma uygun, 15 kutudan oluşan taşınabilir bir röntgen cihazı bağışlamıştı.

1917

Matbaa-i Amire (Devlet matbaası) için motor imalatı

Matbaa-i Amire (Devlet Matbaası) makinalarını çalıştıracak altmış beygir kuvvetinde bir motor Maarif Nezareti tarafından Siemens Schuckert’e sipariş edildi.

1918

İzmit Dokuma Fabrikası'nın elektrik tesisatının montajı

Siemens Shcuckert Elektrik Şirketi'nin Dersaadet Şubesi, saltanat döneminde Dolmabahçe Gazhanesi Elektrik Fabrikası’nda ve Silahtarağa’da yürüttüğü çalışmaların yanı sıra İzmit Dokuma Fabrikası'nın elektrik tesisatını da monte etmişti.

1924

Bezm-i Alem Valide Sultan Vakıf Gureba Hastanesine x-ray cihazı temini

Cumhuriyet’in ilk x-ray cihazı, İstanbul Gureba Hastanesi’ne Siemens tarafından temin edilmişti.

1925

Türkiye Cumhuriyeti Hariciye Nezareti (Dışişleri Bakanlığı) telefon hatlarının kurulması

Genç cumhuriyetin taze Hariciye Nezareti yani Dışişleri Bakanlığı da telefon görüşmelerini Siemens teknolojisiyle yapmayı tercih etmişti. Bunun yanı sıra Avrupa telgraf haberleşmesinin sağlanması için, Posta ve Telgraf İdaresi tarafından da Siemens Fabrikası’na başka siparişler verilmişti.

1925

Merkez Kimya Laboratuvarı’nın elektrik tesisatının hazırlanması

Sıtma mücadelesi sırasında aşı ve serum üretmek, marazi madde teşhisi yapmak üzere kurulan Merkez Kimya Laboratuvarının elektrik tesisatı Siemens tarafından hazırlandı.

1927

Artvin Kuvarshan’daki iki bakır madeninin işletilmesi

1939 yılına kadar Siemens’in işlettiği Kuvarshan               Bakır Madeni, devletleştirme politikasının sonucu olarak devlet hazinesine geçti ve daha sonra işletme hakkı Etibank’a verildi.

1928

Eskişehir’de Siemens’in Türkiye’deki ilk fabrikasının kurulması

Telefon, telgraf, telsiz telgraf gibi makinaların imal ve tamir edildiği bu fabrika 1931’de Türk Devleti tarafından satın alındı.

1930

Ankara ve Sivas illerinin iletişimi için malzeme temini

1931

Cumhuriyet devrinde Türk Ordusu’na mayın temini

1942

İstanbul ile Ankara arası telefon tesisatının döşenmesi

İstanbul-Ankara arasında on beşi telefon, altısı telgraf ve İstanbul ile Bulgar sınırı arasında onu telefon, üçü telgraf olan yeni bir Siemens iletişim sistemi kuruldu. İstanbul (Avrupa yakası) ve Kadıköy (Anadolu yakası) telefon santralleri arasındaki deniz ve kara kabloları da Siemens tarafından döşendi.

1929

Malatya hidroelektrik santralinin kurulması

Bayındırlık Bakanlığı ile Siemens arasında gerçekleşen anlaşma kapsamında Siemens tarafından yapılan santral inşaatı ve tesisatıyla ilgili her türlü teknik ayrıntı planları yer almıştı.

1929

Tire Duro Metal Fabrikası, Beykoz Deri Fabrikası, Bafra ve Tekirdağ santrallerinin elektrik panellerinin kurulması

1930

 Kozlu Kömür Madeni turbo ünitesi, İzmit Kağıt Fabrikası kağıt makineleri ve Bursa İplik Fabrikası iplik makinelerinin elektriğe kavuşturulması

1931

Orman İşletmesi santrali elektrik paneli ve Samsun güç istasyonu trafosu inşası

1932

İstanbul’lu İpekçi Şirketi için dağıtım konsolları kurulması

1933

Hereke Kumaş Fabrikası santrali elektrik panelleri ve Zonguldak Kozlu Kömür İşleri enerji dağıtım konsollarının kurulması

1934

Tokat Turhal Şeker Fabrikası ve Mudanya, Ermenek, Karaman santral panellerinin montajı

Üsküdar- Kadıköy tramvayının Altıyol’daki sistem panellerinin kurulması

1935

İzmit Kağıt Fabrikası, Ankara Devlet Meslek Yüksekokulu, Eskişehir Şeker Fabrikası ve Ezine güç istasyonları elektrik panellerinin yerleştirilmesi

1935

Aydın Belediye Meclisi ve Üsküdar Bağlarbaşı tramvay idare ve trafo binalarının elektrik işlerinin gerçekleştirilmesi

1936

Gelibolu Valiliği, Kilis Valiliği, Yozgat Valiliği ve Burdur santralindeki panellerin yapılması

Eskişehir Şeker Fabrikası elektrik tesisi için gereken alternatörün sağlanması

1937

Ünye Valiliği ve Çerkezköy güç istasyonunun panellerinin kurulması

1938

Yenişehir santralinin panellerinin kurulması

1939

Havaalanı aydınlatmaları

Askeri uçakların gece inişlerinin güvenle sağlanması amacıyla havaalanlarının sağlıklı şekilde aydınlatılması için ışıldak olarak adlandırılan sinyal lambaları Siemens tarafından temin edilmişti.

1940

Klor alkali fabrikasının tesis edilmesi

Maliyetli olan soda kostik (sodyum hidroksit) ve klor ithalatına çözüm arayan Türkiye Cumhuriyeti devleti klor alkali fabrikası açmaya kadar verdi. Fabrika Siemens & Halske ve Sümerbank işbirliğiyle İzmit’te faaliyete geçti.

İlkler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Rus devletinin telgraf ağı 1855'de Siemens & Halske tarafından kuruldu.
  • Werner Siemens 1856'da H-armatürünü keşfetti.
  • İlk Siemens telgraf şebekesi Londra Woolwich'te 1863'de kuruldu.
  • Dinamo-elektrik ilkesi 1866'da Werner Siemens tafından bulundu.
  • İrlanda'dan ABD'ye Atlantik ötesi telgraf kablosu 1874'de Siemens kablo gemisi "Faraday" ile döşendi.
  • Dünyanın ilk elektrikli tramvay hattı Siemens tarafından 1881'de Berlin yakınlarındaki Lichterfeld'e döşendi.
  • Werner von Siemens, 1890'da şirketi kardeşi Carl ve oğulları Arnold ile Wilhelm'e bıraktı.
  • Avrupa'nın ilk yeraltı demiryolu Budapeşte'de 1896'da açıldı.
  • Siemens-Schuckertwerke GmbH 1903'de kuruldu.
  • Elektrikle çalışan araba 1905'lerde Siemens-Schuckertwerke tarafından imal edildi.
  • Berlin'deki Nonnendamm sanayi bölgesi 1914'de "Siemensstadt" ("Siemens Kenti") resmi adını aldı.
  • Osram GmbH KG (ortak girişim) 1919'da kuruldu.
  • Siemens otomatik olarak çalışan ilk trafik ışıklarını 1926'da Berlin'de Postdamer Platz'ta kurdu.
  • 1938'de Siemens'in geliştirdiği elektron mikroskobunun yardımıyla 30.000 katına dek büyütmek mümkün oldu.
  • Geçici kalp pili ilk kez 1958'de uygulandı.
  • Bosch-Siemens Hausgeraete GmbH 1967'de kuruldu (ev aletleri).
  • Siemens dünyanın en hızlı neurobilgisayarı "Synapse 1"'i 1992'de yaptı.
  • Dünyanın renkli ekranlı ilk GSM cep telefonu 1997'de tasarlandı.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]