Selâmi Çeşme

Selâmi Çeşme
	Selâmi Çeşme (Mart 2025)
Genel bilgiler
Tür	Çeşme
Konum	Kadıköy, İstanbul, Türkiye
Koordinatlar	40°58′32″K 29°03′07″D / 40.97556°K 29.05194°D
Tamamlanma	1800 ya da 1801
Yenileme	1838 ya da 1839
Sahip	Vakıflar Genel Müdürlüğü
Teknik ayrıntılar
Malzeme	Mermer

Selâmi Çeşme, ya da Selami Ali Çeşmesi^[1] Türkiye'nin İstanbul ilinin Kadıköy ilçesinde yer alan bir çeşmedir. Şuhî Kadın tarafından III. Selim zamanında, 1800/1801 (H. 1215) yılında daha önceki bir çeşmenin yerine yaptırılmış;^[2] 1838/1839 (H. 1254) yılında II. Mahmud'un talimatıyla onarılmıştır.^[2] Son hâli ampir üslubunda yapılmış olan çeşme mermerdendir.

İstanbul-Şam-Bağdat kervan yolundaki yolcuların su gereksinimini karşılamak için yapılmış menzil çeşmelerinden olup Kızıltoprak'taki Kürt Hasan Ağa (Ihlamur) Çeşmesi'nden sonra gelir. Eskiden arkasında bir de namazgâhı vardı. Bugün durmayan, fakat 1970'lere kadar gözlemlenebilen bu namazgâhın mezar taşı biçimli, barok üslupla işlenmiş, sülüs ayet işlemeli ve 1780 (H. 1194) tarihli mihrap taşı bulunmaktaydı. Bu, ilk çeşmenin kuruluş tarihi olmalıdır. Üç yalaklı çeşmenin her iki yanındaki birer yalağın üstü, sonradan yapılan çalışmalar kapsamında kapatılmıştır.^[3]

Tepeliğindeki palmet motifinin altında, iki tarafı akantus yapraklarıyla çevrili oval madalyon içinde II. Mahmud'un tuğrası görünmektedir (Maḥmūd Ḫān ibn ʿAbdülḥamı̇̄d el-Muẓaffer dāʾimā, el-ʿAdlı̇̄). Arka cephedeki madalyonun içi boştur. Silmesinin altındaki frizde altı adet altı köşeli ışınsal Osmanlı yıldızı kabartması bulunur; yekpare mermerden düz silme taşının altındaki penç kabartmasından çıkan bronz lülesi orijinaldir.^[4]

Üstünde talik hatla yazılmış iki ve altı satırlık iki kitabe bulunur. 1215/1800-1801 tarihli bani kitabesinde şöyle yazar:

ʿİffetlü Ketḫudā-yi Şūḫı̇̄ Ḳadın Ḥażretleri

Baḳ ḫulūṣ-ı ḳalb ile bu ḫayrı iḥyā eyledi

Nūş iden ḥayāt olsun gel iç āb-ı zülālden
Şifā olsun gel āb iç çeşme-i muṣaffādan

Günümüz Türkçesiyle: Bak, iffetli Şuhi Kadın Kethüda Hazretleri, içtenlikli bir gönülle bu hayrı yeniden diriltti. Gel, iç bu duru sudan; içen yaşam bulsun. Gel, bu duru çeşmeden su iç; şifa olsun. 1254/1838-1839 tarihli tamir kitabesinde ise şöyle yazar:

Zülāl-i ʿayn-ı şevket Ḫān-ı Maḥmūdü’ş-şiyem ḥaḳḳā

Bütün ʿaṭşān-ı āb-ı cūdın irvā ḳıldı luṭfiyle

Revān olduḳda şevketle bu sūya cūybār-āsā

Bu vı̇̄rān çeşmesār iḥyāsın ı̇̄mā ḳıldı luṭfiyle

Ḫazı̇̄nedār Usta ḥażretine eyleyüb fermān

O bānū-yı ṣamı̇̄mi ḫayra iġrā ḳıldı luṭfiyle

O bānū-yı kerem-ver sāyesinde ol şehinşāhıñ

Yapub bu çeşmesārı ṣuyun icrā ḳıldı luṭfiyle

Zemān-ı ḥaşre dek cūş-āver olsun feyż-i şevketle

O şāhenşāh ki dünyāyı iḥyā ḳıldı luṭfiyle

Ḳalemden reşḥa-pāş olduḳda Zı̇̄ver gevherı̇̄n tārı̇̄ḫ
Ṭabı̇̄b Usta zülāl-i ḫayri icrā ḳıldı luṭfiyle

Günümüz Türkçesiyle: Güzel huyları övülesi [=mahmud] Hanın ululuk kaynağının duru suyu, doğrusu, cömertlik suyuna susamış herkesi ihsanıyla suya doyurdu. <Bu su> ululukla dere gibi bu yana akınca, hoşluğuyla bu yıkık çeşmeliğin yeniden diriltilmesini işaret etti. Hazinedar Usta Hazretlerine buyruk verdi, lutfederek sarayın iç dairesinden olan o kadını bu hayrı işlemeye yöneltti. O cömert kadın, o şahlar şahının koruyucu gölgesi altında bu çeşmeyi yaptırıp suyunu bağışıyla akıttı. O, dünyayı cömertliğiyle yeniden dirilten şahlar şahının ululuğundan gelen bereketle, bu su kıyamete dek coşarak aksın. Ziver’in kaleminden gevher [=ebced hesabında yalnız noktalı harflerin hesaplanması] tarih damlayınca: Tabib Usta, hayır suyunu bağışıyla akıttı [14 + 400 + 7 + 620 + 3 + 120 + 90 = 1254].

Hayrat sahibi Şuhî Kadın, I. Abdülhamid döneminde Harem-i Hümayun’da kethüda kadın, yani saray cariyelerinin amiri ve hünkâr dairesindeki eşyaları mühürlemek için padişahın mührünü taşıyıcısı olarak görev yapan, “Şūḫı̇̄ Ḳadın bint-i ʿAbdülmennān” kaydıyla bilenen azatlı saray cariyesidir.^[5] Hazinedar usta ise kethüda kadının yardımcısına verilen unvandır.

Kitabeye tarih düşüren Ziver mahlaslı şair, 19. yüzyılda çok sayıda tarih manzumesiyle tanınan Ahmed Sâdık Ziver Paşa’dır.^[6]

Ayrıca bakınız

Kadıköy'deki çeşmeler listesi

Kaynakça

Özel

↑ Ertuğ, Nejdet, (Ed.) (2006), İstanbul tarihî çeşmeler külliyatı. 3. Cilt, İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi
1 2 Kızılkayak 2011, s. 119.
↑ Kızılkayak 2011, ss. 119-120.
↑ Turkey; Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, (Ed.) (1993). Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi. [Ankara] : İstanbul: Kültür Bakanlığı ; Tarih Vakfı. ISBN 978-975-7306-00-9.
↑ İpşirli, Argıt (2009). Manumitted Female Slaves of the Ottoman Imperial Harem (Sarayîs) in Eighteenth-Century Istanbul (İngilizce). Boğaziçi University.
↑ "Kaynaktan Mahalleye Âb-ı Hayat: Kadıköy Çeşmeleri" (PDF). Kadıköy Belediyesi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026.

Genel

Eyice, Semavi (1994). “Selami Çeşme”. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Cilt 6. İstanbul: Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı.
Eyice, Semavi. “Selâmi Çeşme”. Reşad Ekrem Koçu İstanbul Ansiklopedisi Arşivi. Kadir Has Üniversitesi ve SALT.
Ertuğ, Necdet, (Ed.). İstanbul Tarihi Çeşmeler Külliyatı. 3 cilt. İstanbul: İSKİ Genel Müdürlüğü.
Kızılkayak, Görkem, (Ed.) (Aralık 2011). Kadıköy Çeşmeleri. Kadıköy Belediyesi.

[1] Ertuğ, Nejdet, (Ed.) (2006), İstanbul tarihî çeşmeler külliyatı. 3. Cilt, İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi

[FOOTNOTEKızılkayak2011119-2] 1 2 Kızılkayak 2011, s. 119.

[FOOTNOTEKızılkayak2011119-120-3] Kızılkayak 2011, ss. 119-120.

[4] Turkey; Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, (Ed.) (1993). Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi. [Ankara] : İstanbul: Kültür Bakanlığı ; Tarih Vakfı. ISBN 978-975-7306-00-9.

[5] İpşirli, Argıt (2009). Manumitted Female Slaves of the Ottoman Imperial Harem (Sarayîs) in Eighteenth-Century Istanbul (İngilizce). Boğaziçi University.

[6] "Kaynaktan Mahalleye Âb-ı Hayat: Kadıköy Çeşmeleri" (PDF). Kadıköy Belediyesi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]