Kozmolojik sabit

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Kozmolojik sabit, genel görecelik denklemleri, Evren'in zamanla giderek kendi üzerine çökmesini önleyecek ve kütle çekiminden sonuçlanmayan bir sabit içerir.

Einstein çalışmalarının başında evrenin denklemsel ifadelerini ortaya koymaya çalıştığında çıkardığı sonuç Evren'in genişleyerek büyüdüğü olmuştur. fakat bu kendisinin sabit Evren modeline ters düştüğü için formülasyonuna sabit bir terim eklemiş (kozmolojik sabit) ve denklemleri tekrar oluşturmuştur. Fakat daha sonradan, farklı ülkelerde farklı bilim insanları tarafından yapılan çalışmalar Evren'in artan oranda genişlediğini ortaya koymuştur. Aslında Einstein bu sonuçlara seneler önce ulaşmış fakat bunun denklemden kaynaklanan bir hata olduğunu düşünmüş ve kozmolojik sabitle denklemi denge getirmiştir.

Einstein’ın denklemlerine temel bir nedenden kaynaklanmadan ilave ettiği bu terime kozmolojik sabit denir.

Hubble Uzay Teleskobu'na adını veren Edwin Hubble'ın yaptığı gözlemler sonucu Evren'in genişlediğini keşfetmesi genel görelilik denklemlerinde böyle bir sabitin bulunmaması gerektiğini göstermiştir.

Einstein kozmolojik sabit için ‘hayatımda yaptığım en büyük hata’ demiştir.

Ancak son 20 yıl içinde yapılan araştırmalar, Einstein’ın kozmolojik sabitinin bir hata olmadığına, Evren'i anlayabilmenin ancak bu terimin varlığı ile mümkün olabileceğine dair kuvvetli kanıtlara ulaşılmıştır.

Kozmolojik sabit problemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Çözülmemiş mühim problemlerden biri, kuvantum alan kuramlarının çoğunun kuvantum vakumu için kocaman bir değer öngörmesidir. Yaygın bir varsayın, kuvantum vakumunun kozmolojik sabite eşit olmasıdır. Bu faraziyeyi destekleyen bir teori olmamasına rağmen leyhine görüşler yapılabilir.[1]

Bu tür görüşler genelde boyut analizine ve etkili alan teorisine dayanır. Eğer Kâinat etkili bir bölgesel kuvantum alan teorisiyle Planck ölçeğine kadar açıklanırsa beklenen kozmolojik sabit M_{\rm pl}^4 civarında olmalıdır. Yukarıda da ifade edildiği üzere ölçülen kozmolojik sabit, bu değerin 10−120 kadar altında kalmaktadır. Bu uyuşmazlığa "fizik tarihinin en kötü teorik tahmîni" denmiştir!.[2]

Bâzı süpersimetrik teoriler, kozmolojik sâbitin tam sıfır olmasını gerektirdiği düşünülürse bu durum meseleyi daha da zorlaştırmaktadır. Bu duruma kozmolojik sâbit problemi (İng. cosmological constant problem) denir ve fizikteki en kötü ince ayar problemidir; kozmolojide kullanılan bu küçük kozmolojik sâbiti parçacık fiziğinden türetmenin tabii bir yolu yoktur.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Rugh, S; Zinkernagel, H. (2001). "The Quantum Vacuum and the Cosmological Constant Problem". Studies in History and Philosophy of Modern Physics 33 (4): 663–705. doi:10.1016/S1355-2198(02)00033-3. http://philsci-archive.pitt.edu/398/. 
  2. ^ MP Hobson, GP Efstathiou & AN Lasenby (2006). General Relativity: An introduction for physicists (Reprinted with corrections 2007 bas.). Cambridge University Press. ss. 187. ISBN 978-0-521-82951-9. http://books.google.com/?id=5dryXCWR7EIC&pg=PA187.