Jakamar

Jakamar
Jakamar
	Erkek kızıl kuyruklu jakamar; Galbula ruficauda
Biyolojik sınıflandırma
Âlem:	Animalia
Şube:	Chordata
Sınıf:	Aves
Takım:	Piciformes
Alt takım:	Galbuli
Familya:	Galbulidae; Vigors, 1825
Cinsler
	Galbalcyrhynchus ; Brachygalba ; Jacamaralcyon ; Galbula ; Jacamerops

Jakamar^[1], Jakamargiller (Galbulidae) familyasında sınıflandırılan kuşlara verilen ortak ad.^[2] Meksika'dan itibaren güneye doğru Orta ve Güney Amerika'da yaşarlar. Familya içinde beş cins ve 18 tür bulunur. Yakın akraba olduğu pufkuşları ile birlikte sıklıkla, yalnızca bu iki familyanın yer aldığı Galbuliformes takımında da sınıflandırılabilen jakamarlar Piciformes takımında yer alır. Genel olarak düşük irtifalı ağaçlık ve ormanlarda yaşar.

Taksonomi

Pufkuşu ve jakamarların sınıflandırmadaki yeri bazı kemik ve kas özelliklerinin Coraciiformes takımı ile benzerlik taşımasından ötürü bu takım içindeki kuşlara yakın akraba olabileceklerini gösterdiği için tartışmalıydı. Ancak 2003'te yayımlanan bir nükleer DNA analizi bu iki familyayı Piciformes takımı ile kardeş grup olarak sınıflandırdı. Bu araştırma aynı zamanda bu gruplarda zigodaktil ayak özelliğinin ayrışmadan önce geliştiğini de gösterdi.^[3] Ericson ve çalışma arkadaşlarına göre genomik DNA'nın analizi pufkuşları ve jakamarların kardeş grup olduğunu doğrulayınca Piciformes takımı içinde sınıflandırılmaya başlandı.^[4]

Jakamarlar ile Piciformes takımı içindeki diğer sekiz familya arasındaki filogenetik ilişkiler aşağıdaki kladogramda gösterilmektedir.^[5]^[6] Her familyadaki tür sayısı Frank Gill, Pamela C. Rasmussen ve David Donsker tarafından Uluslararası Ornitoloji Komitesi (IOC) adına tutulan listeden alınmıştır.^[7]

Piciformes

	Galbulidae – jakamarlar (18 tür)

	Bucconidae – pufkuşları (38 tür)

	Indicatoridae – balkılavuzları (16 tür)

	Picidae – ağaçkakanlar (240 tür)

Megalaimidae – Asya barbetleri (35 tür)

Lybiidae – Afrika barbetleri (42 tür)

Capitonidae – Yeni Dünya barbetleri (15 tür)

	Semnornithidae – tukan barbetleri (2 tür)

	Ramphastidae – tukanlar (43 tür)

Cinsler ve türler

Familyada beş cins içinde 18 tür sınıflandırılmaktadır:^[2]

Resim	Cins adı	Türler
	Galbalcyrhynchus Des Murs, 1845	G. leucotis - Ak kulaklı jakamar G. purusianus - Purus jakamarı
	Brachygalba Bonaparte, 1854	B. salmoni - Karaca jakamar B. goeringi -Kestane kuşaklı jakamar B. lugubris - Kahverengi jakamar B. albogularis -Ak boğazlı jakamar
	Jacamaralcyon Lesson, 1830	J. tridactyla - Üç parmaklı jakamar
	Galbula Brisson, 1760	G. albirostris - Sarı gagalı jakamar G. cyanicollis -Mavi yanaklı jakamar G. ruficauda - Kızıl kuyruklu jakamar G. galbula -Yeşil kuyruklu jakamar G. pastazae -Dağ jakamarı G. tombacea -Ak gıdılı jakamar G. cyanescens -Mavi alınlı jakamar G. chalcothorax -Morumsu jakamar G. leucogastra -Bronz renkli jakamar G. dea -Uzun kuyruklu jakamar
	Jacamerops Lesson, 1830	J. aureus - Büyük jakamar

Fiziksel özellikler

Jakamarlar küçükten orta boya kadar 14-34 cm arasında boya ve 17-75 gr arasında ağırlığa sahip olan tüneyici kuşlardır. Gagaları ve kuyrukları uzun, zarif ve parlak tüylüdürşer. Görünüş ve davranış yönüyle Eski dünya'nın arıkuşlarına benzerler. Bacakları kısa ve zayıf, ayakları da zigodaktildir (iki parmağı öne diğer iki parmağı arkaya doğrudur.) Tüyleri bazı türlerde soluk renkli olsa da genellikle parlak ve oldukça yanardönerdir. Cinsiyete göre küçük farklılıklar gösterirler, erkeklerin göğüslerinde sıklıkla beyaz bir leke bulunur.^[8]

Davranış

Beslenme

Jakamarlar böcekçildir. Bazıları kelebek ve güveleri tercih etse de çeşitli böcekleri uçarken avlarlar. Tercih ettikleri dallarda tünerken böcekler yeteri kadar yaklaştığında ani olarak hareket ederek yakalarlar. Yalnızca büyük jakamar ailenin diğer üyelerinden avlanma açısından ayrılır; avlarını dallar arasından toplarlar ve bazen küçük kertenkele ile örümceklerle de beslenirler.^[8]

Üreme

Jakamarların üreme yöntemleri çok detaylı olarak incelenmemiştir. Genel olarak tekeşli oldukları düşünülse de bazı türlerinin erişkin bireylerin rolleri paylaştığı ortak üreme yöntemini uyguladıkları da düşünülmektedir. Aile ya yerdeki deliklerde ya da ağaçlardaki termit yuvalarında yuvalanırlar. Yerde yuvalanan türler genellikle akarsu kenarlarında, son zamanlarda da yol kenarlarında, bunlara yakın olmadıkları durumda da düşmüş ağaçların köklerinin tuttuğu toprakta yuvalanırlar. Akarsu kenarında yuvalanan jakamarlar bazen koloni oluştururlar. Bir kerede bir ila dört arası yumurta yumurtlarlar ama genellikle yumurta sayısı birden fazladır. Ebeveynler kuluçkaya dönüşümlü olarak yatar. Çoğu türün kuluçka süresi hakkında çok az bilgi bulunur; kızıl kuyruklu jakamarların kuluçka süresi 19 ila 26 gün arasındadır. Yavrular yumuşal tüylerle yumurtadan çıkar, bu özellik ağaçkakansılar arasında yalnızca jakamarlarda görülür.^[8]

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Jakamar ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Vikitür'de Jakamar ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.

Kaynakça

↑ Barış, Yakup Sancar; Boyla, Kerem Ali (2021). "Dünya Kuşlarının Türkçe İsimleri 2. Sürüm 2021 Jakamargiller Galbulidae". KuşTR.org Kuş Gözlemciliği Sayfası. 14 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2026.
1 2 AviList Core Team (2026). "AviList: The Global Avian Checklist, v2025b". doi:10.2173/avilist.v2025b . 24 Haziran 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2026.
↑ Johansson, Ulf S.; Ericson, Per G.P. (2003). "Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes sensu Wetmore 1960" (PDF). Journal of Avian Biology. 34 (2): 185. doi:10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x. 4 Ekim 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi9 Aralık 2014.
↑ Ericson, P. G. P.; Anderson, C. L.; Britton, T.; Elzanowski, A.; Johansson, U. S.; Källersjö, M.; Ohlson, J. I.; Parsons, T. J.; Zuccon, D.; Mayr, G. (2006). "Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils". Biology Letters. 2 (4): 543-547. doi:10.1098/rsbl.2006.0523. PMC 1834003 . PMID 17148284.
↑ Kuhl, H.; Frankl-Vilches, C.; Bakker, A.; Mayr, G.; Nikolaus, G.; Boerno, S.T.; Klages, S.; Timmermann, B.; Gahr, M. (2021). "An unbiased molecular approach using 3′-UTRs resolves the avian family-level tree of life". Molecular Biology and Evolution. 38 (1): 108-127. doi:10.1093/molbev/msaa191 . hdl:21.11116/0000-0007-B72A-C . PMC 7783168 .
↑ Stiller, J.; ve diğerleri. (2024). "Complexity of avian evolution revealed by family-level genomes". Nature. 629: 851-860. doi:10.1038/s41586-024-07323-1 . PMC 11111414 .
↑ Gill, Frank; Donsker, David; Rasmussen, Pamela, (Ed.) (December 2023). "IOC World Bird List Version 14.1". International Ornithologists' Union. 26 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2024.
1 2 3 Tobias, J.; Züchner T. & T.A. de Melo Júnior (2002) "Family Galbulidae (Jacamars)". in del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (2002). Handbook of the Birds of the World. Volume 7: Jacamars to Woodpeckers. Lynx Edicions. 84-87334-37-7

[kustr-1] Barış, Yakup Sancar; Boyla, Kerem Ali (2021). "Dünya Kuşlarının Türkçe İsimleri 2. Sürüm 2021 Jakamargiller Galbulidae". KuşTR.org Kuş Gözlemciliği Sayfası. 14 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2026.

[avilistv2025b-2] 1 2 AviList Core Team (2026). "AviList: The Global Avian Checklist, v2025b". doi:10.2173/avilist.v2025b . 24 Haziran 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2026.

[Johansson-3] Johansson, Ulf S.; Ericson, Per G.P. (2003). "Molecular support for a sister group relationship between Pici and Galbulae (Piciformes sensu Wetmore 1960" (PDF). Journal of Avian Biology. 34 (2): 185. doi:10.1034/j.1600-048X.2003.03103.x. 4 Ekim 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi9 Aralık 2014.

[ericson2006a-4] Ericson, P. G. P.; Anderson, C. L.; Britton, T.; Elzanowski, A.; Johansson, U. S.; Källersjö, M.; Ohlson, J. I.; Parsons, T. J.; Zuccon, D.; Mayr, G. (2006). "Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils". Biology Letters. 2 (4): 543-547. doi:10.1098/rsbl.2006.0523. PMC 1834003 . PMID 17148284.

[5] Kuhl, H.; Frankl-Vilches, C.; Bakker, A.; Mayr, G.; Nikolaus, G.; Boerno, S.T.; Klages, S.; Timmermann, B.; Gahr, M. (2021). "An unbiased molecular approach using 3′-UTRs resolves the avian family-level tree of life". Molecular Biology and Evolution. 38 (1): 108-127. doi:10.1093/molbev/msaa191 . hdl:21.11116/0000-0007-B72A-C . PMC 7783168 .

[6] Stiller, J.; ve diğerleri. (2024). "Complexity of avian evolution revealed by family-level genomes". Nature. 629: 851-860. doi:10.1038/s41586-024-07323-1 . PMC 11111414 .

[7] Gill, Frank; Donsker, David; Rasmussen, Pamela, (Ed.) (December 2023). "IOC World Bird List Version 14.1". International Ornithologists' Union. 26 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2024.

[HBW-8] 1 2 3 Tobias, J.; Züchner T. & T.A. de Melo Júnior (2002) "Family Galbulidae (Jacamars)". in del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (2002). Handbook of the Birds of the World. Volume 7: Jacamars to Woodpeckers. Lynx Edicions. 84-87334-37-7

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]