Glasi (jeomorfoloji)
Glasiler, dağların etek kısımlarında görülen ve buradan çevreye doğru yayılan hafif eğimli düzlüklerdir. Bu düzlük, aslında şemaya doğru içbükeydir. Enlemesine kesiti ise, birikinti yelpazelerinde olduğunun aksine bombeli değil düzlük halindedir. Tipik glasilerde ortalama eğim 2,5°'dir. Dağlık kısma doğru bu, yavaş yavaş artar ve bazen 10°'yi aşar. Aşağı kısma doğru eğim, içerdiği deponun kalınlığı ile orantılı olarak gittikçe azalır ve hatta 1°'nin altına bile düşebilir. Büyük glasilerde bu eğim, az bir değişiklikle kilometrelerce takip edebilir. Genellikle taşlık, yani aşınım glasilerinin eğimi, ince dentrik elemanlı glasilerin eğimlerinden daha fazladır. Yani, glasi örtüsünü oluşturan elemanlar ne kadar küçük ise glasi eğimi de o kadar az olur.[1]
Yapı ve litolojik özellikleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Glasiler, az dirençli veya dirençsiz kayalar içerisinde oluşurlar.[2] İber Yarımadası'nda en çok Portekiz'de marnlar ve ezilmiş kalkerler, Türkiye'nin Akdeniz kıyı kuşağında ise, altere olmuş killi şistler, kumlu ve bitümlü şistler, kumtaşları içerisinde gerçekleşmişlerdir.
Glasiler az dirençli kayaçlar içerisinde oluştuklarına göre, önce bölgenin böyle bir özellik göstermesi gerekir. Glasiler daha çok kil, marn, bol diaklazlı veya ezilmiş kalker ile çimentolaşmamış konglomera, kumtaşı, ayrıca killi şist ve derin bir şekilde fiziksel kimyasal parçalanmaya uğramış diğer kayaçlar içerisinde ortaya çıkmış olmalıdırlar. Glasilerin gerçekleşmelerindeki diğer bir şart ise, gerideki dağlık kütle ile glasi arasında bir seviye farkı olmasıdır.
İklim özellikleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Glasilerin oluşumlarında rol oynayan önemli etkenlerden biri de yağışların düzensiz olması, kurak bir devrede baş gösteren ve sellenmeye neden olan ani sağanak yağışların var olmasıdır.
Türkiye'de glasi terimi
[değiştir | kaynağı değiştir]Glasi terimi; Türkiye'nin bazı yörelerinde, özellikle Afyonkarahisar çevresinde, "az eğimli bayır, iniş dağ eteği" anlamına gelen senir sözcüğü ile yaklaşık olarak ifade edilmektedir (Senirkent). Eğin sözcüğü ise (şimdiki Kemaliye ilçesinin eski adı) yine aynı anlamda kullanılmaktadır.[1]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b ARDOS M., Türkiye'de Kuaterner Jeomorfolojisi, Çantay Kitabevi, İstanbul, 1996, s.58.
- ^ Ford, Derek; Williams, Paul (2007). *Karst Hydrogeology and Geomorphology*. Chichester: Wiley. ISBN 9780470849965.