Besin takviyesi
Besin takviyesi, vitaminler, mineraller, probiyotikler, enzimler, ekstratlar, doğal ürünler, organik gıdalar ve gıda takviyesi gibi ilaç olarak tanımlanmayan ürünlerdir. Diyet veya beslenme takviyeleri ismi de verilen gıda takviyelerinin ardında yatan fikir, yeterli miktarlarda tüketilmeyen besinlerin tedarik edilmesidir. Gıda takviyeleri, günlük hayat ve spor beslenmesi'nde kullanılan, hap, tablet, kapsül, toz, sıvı, şurup vb. formunda sağlanan vücut geliştirme takviyesi, enerji içeceği, protein tozu, enerji barı, protein bar, spor içeceği, yulaf bar, esansiyel yağ asidi, temel amino asit, bitkisel takviyeler, mineraller, prebiyotik, kreatin, protein, karbonhidrat, yağ, multivitaminler, amino asitler, yağ asidi ve diğer maddeler de olabilir. .[1]
Besin desteği (suplemantasyon), bireye yönelik bir uygulamadır. Besin destekleri, vitamin, mineral, posa, aminoasitler, fitokimyasallar, otlar (herbal) ve botanik ürünleri kapsar. Supleman olarak sunulan besin öğelerinin çoğu, günlük diyette doğal olarak bulunmaktadır.[2]
Besin takviyleri endüstrisi 2015 yılında yaklaşık 37 milyar dolar değerindedir[3] ve sadece ABD'de bugün piyasada 50,000'den fazla besin takviyesi ürünü mevcuttur.[4] Amerikan yetişkin topluluğun yaklaşık %50'sinin besin takviyesi tüketmektedir. Multivitaminler en fazla kullanılan ürün grubudur.[5]
Çeşitleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Vitaminler
[değiştir | kaynağı değiştir]Mineraller
[değiştir | kaynağı değiştir]Protein ve Amino Asitler
[değiştir | kaynağı değiştir]Vücut Geliştirme Takviyeleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Esas Yağ Asitleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Doğal Ürünler
[değiştir | kaynağı değiştir]Probiyotikler
[değiştir | kaynağı değiştir]Kullanım Alanları
[değiştir | kaynağı değiştir]Gıda takviyeleri gerek insanlarda gerek hayvanlarda çeşitli fiziksel ihtiyaçlar doğrultusunda kullanılmaktadır.
Hayvanlarda
[değiştir | kaynağı değiştir]Zaman zaman hayvanlarda görülebilen hastalıklarda ilaç tedavisine ek olarak, hayvanın genel sağlık durumunun güçlendirilmesi amacıyla kullanılmaktadır. Ayrıca çiftlik hayvanlarının veriminin artırılmasında, örneğin süt ineklerinde daha fazla süt elde etmek için de kullanılmaktadırlar.[6]
İnsanlarda
[değiştir | kaynağı değiştir]Kanser, AIDS gibi kilo ve kas kaybı yaşanan hastalıklarda[7] ya da doğal bazı mineral ve vitamin eksikliklerinde kullanılsalar da, insanlarda en yaygın kulanım alanı vücut geliştirme sporcularında görülmektedir.
Yan etkileri ve zararları
[değiştir | kaynağı değiştir]Yapılan araştırmalar sonucunda besin takviyelerinin bilinçsiz tüketim sebebiyle ciddi sağlık sorunlarına yol açtığı tespit edilmiştir. Gıda takviyelerinin özellikle sağlığa olan etkileri çok sayıda bilimsel araştırmaya ve medikal camiada büyük tartışmalara konu olmaktadır. Özellikle reklamlarının yapıldığı kadar etkili olmadıkları konusunda ağırlıklı görüşler olmasının yanı sıra, zaman zaman insan sağlığına zarar veren çeşitli tehlikeli maddelerin de bu tür ürünlerde bulunabildiği görülmüştür.[8]
Besin takviyeleri ilaçlarla olan etkileşimleri veya olası yan etkileri sebebiyle mutlaka doktor tavsiyesiyle ve denetiminde kullanılmalıdır.[9]
| Gıda Takviyesi | İlaç | Etkileşim |
|---|---|---|
| A Vitamini | Absiksimab, asenokumarol, dermatan sülfat, dikumarol, heparin, varfarin vs. | Kanamayı artırma riski |
| Asitresin, karob, etretinat vs. | A vitamini toksisitesini artırma | |
| Kolestipol | A vitamini etkisini azaltma | |
| Niasin | Nikotin | Kızarma ve baş dönmesi |
| B12 Vitamini | Askorbik Asit | Vücütta ve serumda siyanokobalaminin faydasını azaltma |
| Aminosalisilik asit, simetidin vs. | Siyanokobalamin emilimini azaltma | |
| K Vitamini | Varfarin | Antikoagülan etkinliğini azaltma |
| Kalsiyum | Aspirin, bizmut sabsitrat, proksetil, doksisiklin, metasiklin, demir vs. | İlaç etkinliğini azaltma |
| Magnezyum | Kalsitriol, dokserkalsiferol | Hipermagnezemi |
| Amikasin, dibekasin, streptomisin, tobramisin vs. | Nöromusküler zayıflık | |
| Dikumarol | Kanamayı artırma riski | |
| Felodipin, isradipin | Tansiyon düşmesi | |
| Demir | Asetohidroksamik asit, sefdinir, sinoksasin, doksisiklin, ofloksin, minosiklin, tetrasiklin, penisilamin vs. | İlaç etkinliğini azaltma |
| Asetohidroksamik asit, kalsiyum, alüminyum fosfat, kolestiramin, sodyum karbonat, doksisiklin, bikarbonat vs. | Demir etkinliğini azaltma | |
| Levotroksin | Tiroit yetmezliği |
| Vitamin ve Mineraller | 4-10 Yaş** | 11 Yaş ve Üzeri |
|---|---|---|
| Vitamin A (RE) (μg) | 500 | 1000 |
| Beta-karoten (mg) | 3.5 | 7 |
| Vitamin D (μg) | 12.5 | 25 |
| Vitamin B1 (tiamin) (mg)* | - | - |
| Vitamin B2 (riboflavin) (mg)* | - | - |
| Vitamin B3 (niasin) (mg NE)*** | 250 | 500 |
| Vitamin B6 (piridoksin) (mg) | 5 | 10 |
| Vitamin C (mg) | 500 | 1000 |
| Folik asit (μg) | 300 | 600 |
| Biotin (μg)* | - | - |
| Selenyum (μg) | 100 | 200 |
| İyot (μg) | 75 | 150 |
| Çinko (mg) | 7.5 | 15 |
| Kalsiyum (mg) | 750 | 1500 |
| Demir (mg) | 8.5 | 17 |
| Fosfor (mg) | 350 | 700 |
| Potasyum (mg) | 750 | 1500 |
| Flor (mg) | 1.75 | 3.5 |
| Sodyum (mg)* | - | - |
| *Limit belirlenmemiştir | ||
| **11 yaş ve üzeri için verilen limitlerin %50'si kabul edilmiştir. | ||
| ***Nikotinik asit içeren takviye edici gıdalar ayrıca değerlendirilir. | ||
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Arşivlenmiş kopya". 22 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020.
- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 13 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Şubat 2020.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 30 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 30 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020.
- ^ [1] 6 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. FDA Resmi sitesinden açıklayıcı bilgi
- ^ [2] 1 Nisan 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Kanserli hastalarda gıda takviyesi kullanımı
- ^ [3] 31 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Bir gıda takviyesinde bulunan zararlı madde ile ilgili USA Today haberi
- ^ http://jfhs.scientificwebjournals.com/tr/download/article-file/408491 22 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ Interactions of some vitamins and minerals with drugs (Yetley, 2007)
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]| Diyet yapma |
| ||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Beslenme |
| ||||||||||||||||||||||||
| Beslenme önerileri | |||||||||||||||||||||||||
 | Tıp ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |