Gürbüz, Hani

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Gürbüz; Türkçe anlamı güçlü, kuvvetli anlamına gelmektedir. Burada yaşayan halk 11. yüzyıldan beri bu coğrafyada yaşam sürmüş olan ZAZA halkıdır. Zazalar bu bölgeye isim vermemiş çünkü Zazalardan önce bu yerleşim yerine yakın olan bazı ermeni köyleri buraya isim vermiştir. Bu yerleşim yerlerinden biri Cumayik, Kerte'de Ermeniler, arek ve belım mevkide ise Acemler yaşamıştır. Bazı rivayetlere göre bu bölgeye Ermeniler vadi anlamına gelen cewze,cowzı,cevzi ismini vermiştir. Bir diğer rivayet ise Acemler tarafından yamaç anlamına gelen cevze ismini vermiştir.Koordinatlar: 38.379108°′N, 40.362476°′E

Gürbüz
—  Belde  —
Diyarbakır
Koordinatlar: 38°22′45″K 40°21′45″D / 38.379108°N 40.362476°E / 38.379108; 40.362476
Ülke Türkiye
İl Diyarbakır
İlçe Hani
Coğrafi bölge Doğu Anadolu
Yönetim
 - Belediye başkanı Hıfzı Karabulut
Nüfus (2000)[1]
 - Toplam 4,478
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 0412
İl plaka kodu
Posta kodu 21800
İnternet sitesi: []

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Belde tarihi ile alakalı olarak 16. yüzyılın sonları 17. yüzyılın başlarında Topdemir ve Çeliker ailelerinin iran coğrafyasından göç edip bölgeye ilk gelen kabiledir. Bölge halkının ilk yerleşim yeri olarak bu günkü köy mezarlığının altındaki küçük mağaralar ve büyük ağaç kovuklarında yaşamını sürdürmüşlerdir. Hatta bu ağaçlardan birtanesi comi dewe ( köy camisinin ) avlusunda bulunmaktaydı. Köy halkı nüfusları 150 kişinin üstünde olan büyük kabilelere ayırabiliriz Bunlar kim ve nerden geldikleriyle alakalı olarak ; KINO VE HEYDERİ AİLESİ Bingölün genç ilçesine bağlı olan TEYAREK köyünden, FETHON AİLESİ Elazığ'ın PALU ilçesin den,HEYDER-I KEWE (KENDİ İÇİNDE; REMO,GENCİ,ŞEMO,FİLO olarak ayrılmışlar.) Diyarbakır'ın Kulp ilçesine bağlı olan HERTA köyünden HECİ HARUN AİLESİ Net olmamakla beraber ARABİSTAN coğrafyasından ŞADİNO VE TOPDEMİR AİLESİ İran bölgesinden gelmedirler

Dil ve Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Gürbüz Beldesi çevredeki diğer köylere oranla çok gelişmiştir ve bu sayede dışarıya neredeyse hiç göç vermemiştir. Köy halkının çalışkanlığı ve üretkenliliğini sayesinde göçün azalması ve nüfusun hızla artamasına bağlayabiliriz. Nüfusu ilçe nüfusu ile kıyaslanabilir belde nüfusu 5000 ile 5500 arasındadır ve her geçen yıl daha da artmaktadır. Belde Halkı Tamamıyla sünni zaza halkıdır. Konuşulan dil ZAZACA' dır

Camiler ve Kiliseler[değiştir | kaynağı değiştir]

beldede 3 tane cami bulunmaktadır bunlar comi dewe (köy camisi ) comiyo şenık (küçük cami) ve ulu cami bulunmaktadır . Ulu caminin inşaatına 2005 yılında başlayıp inşaatının tamamı 2017 de biteceği tahmin ediliyor.Belde halkının tamamı sünni zaza olduğu için aktif bir kilise bulunmamaktadır. Ancak köy mezarlığının (mezele dewe) arkasında çok eski ve yerin altında olduğu ancak tam yerinin bilinmediği çok eski bir ermeni kilisesi bulunmaktadır.

Sosyal Aktiviteler[değiştir | kaynağı değiştir]

Belde halkının tamamının katıldığı sosyal etkinlikler pek yoktur.son yıllarda kutlu doğum haftasının beldede kutlanması ve köy halkının yoğun ilgisi bu etkinliğin sonraki yıllarda devamını da getirmiştir.

köy halkının ilgi gösterdiği bir diğer etkinlik ise köyden yaklaşık 10 km uzaklıktaki sergen köyünde (mezele gura ) kurtlar mezarlığında kamçı denen oyuna katılmalarıdır. Avcılık ve futbol diğer küçük etkinliklerdir.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Belde halkı geleneklerini yaşatma konusunda istikrarlıdır. Ancak teknolojinin gelişmesiyle birlikte insanlar telefon,bilgisayar , bilardo ve kahveye gitme gibi yeni alışkanlıklar edinmişlerdir. köy halkı düğünlerine önem verip bu geleneklerini istikrarlı bir şekilde devam ettiriyor.Ancak her alanda olduğu gibi düğünlerde de bazı oyunlar yok olmuştur bunlardan KOSE ,ÇEPKİ, MANİ SÖYLEME gibi oyunlar bölge halkı tarafından neredeyse hiç oynanmıyor.

köy halkı tarafından oynanan oyunlar ; cirit oyunu, rewan at yarışı, kamçı,gomi( üç adım oyunun ), lir-î(tenis oyununa benze), hêle (kovalamaca oyunu) , buka ğovla, kaki ( topaç oyunu), hılç-i oyunu ,kayış oyunu, kabe oyunu (kemikle oynanır misket oyununa benzer.), last oyunu , kipi oyunu, darbî oyunu , Mone (güreş) oyunu pincok oyunu (beş taş), domdom oyunu..... şeklinde sıralayabiliriz

Yemeklerimiz: Hemti, Pehtik, hölük-i, köfte,şiliki, âvki, zerbeti, dut yemeği , nonê pıfê , keşkerunê, meyirê, terne, zwngıl, malîzê, a'sire, nonê gılgıl, nonê kurek, hedderma, tırşa vışkı, germi, kerkote, katkat, sorgule, ğışavi, taş ekmeği..

önemli yerler: eyn-i dewê, eyn-i talbo, eyn-i ziyado, çıreyni, bîlım, çırık,eym-i vêli, arek-ı kert-e, nîrab, zelın, şığ ömer (şığ amer)eyn-i kemero, bir-i meydon-i ve köy mezarlığının altındaki mağaralar gezilebilir.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Belde halkının önem verdiği konuların başında eğitim gelmektedir . Bu yüzdendir ki beldemizde Doktor, Polis, uzman ve astsubaylar,çok sayıda sağlıkçı, ve bir sürü öğretmen çıkmıştır. Köy muhtarı sayın Mehmet Gögercin'in yoğun çabaları sayesinde 2014 te Gürbüz çok programlı anadolu lisesi açılmıştır. ine sayın muhtarımızın çabalarıyla köyümüzde modern ve son teknolojinin kullanıldığı bir ilkokul açılmıştır. Bunun yanında eski ilçe kaymakamı Hidayet SARI tarafından gürbüz halk kütüphanesi açılmıştır.Köyde 2 tane aktif anaokulu bulunmaktadır ilki köyün eski ortaokulu ikincisi amalık mevkide bulunan ilkokuldur.beldemizde 3 tane ilk okul bir lise iki ana okulu bulunmakta ilkokul öğrenci sayısı 1600 civarı. lise öğrencileri 280 civarı ana okulu ise 100 civarında öğrenci eğitim görmektedir.ayrıca köyde üç tane yas evi bulunmakta çocuklar bu yas evlerinde dini eğitim görmektedirler.

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Beldemizde deniz veya akarsu bulunmadığından ulaşım yolu sadece kara yoluyla yapılmaktadır. Köy yolları asfaltlı olup mahalle araları eski eski gürbüz belde başkanı sayın Cumali Çiçek tarafından parke edilmiştir.

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

belde sakinleri spor alanında özellikle futbol oynamayı severler ve tam bir futbol aşığıdırlar diyebiliriz öyle ki köyde biri kapalı olmak üzere iki tane halı saha bulunmaktadır. 2003 yılında hani beldesi tarafından oluşturulan futbol turnuvasında gürbüz beldesi birinci olmuştur

Han ve Köşk[değiştir | kaynağı değiştir]

Beldemizde han veya köşk yoktur.Ancak köyün göney kısmında bir kervan yolu geçmiştir dıbnı mevki de bir han bulunmakta köyün güney doğusunda koşkey ğatunı ( hatun köşkü) bulunuyor.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Gürbüz (Cewze), Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin Diyarbakır ilinin kuzey kısmında, El Cezire'nin (Mezopotamya) kuzeyinde yer almaktadır. Doğuda Lice, Kulp ve Muş, batıda Dicle, Ergani, Maden, kuzeyde Arıcak ve Genç, güneyde ise Diyarbakır bulunmaktadır.[13] Yeryüzü şekilleri açısından genelde dağlarla çevrili, ortası hafif çukurlaşmış görünümdedir ve Güneydoğu Torosların kollarıyla çevrilidir. Gürbüz, Diyarbakır il merkezine 60 km, Hani ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Karasal bir iklime sahip bir beldedir. Yazın sıcak ve kurak kışın ise yağışlı geçmektedir. Bitki örtüsü kısa otlar ve meşe ağaçlarıyla kaplı alana denk gelmektedir.

Belediye[değiştir | kaynağı değiştir]

Gürbüz belediyesi 1994 yılında kurulmuştur.

2004 - Hıfzı Karabulut Saadet Partisi %45.01
1999 - Mehmet Tayfur Çiçek Fazilet Partisi
1994 - Fettah Kılıç DYP %43.37
2009 - Cumali Çiçek DP %47

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]