Distorsiyon

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Distorsiyon, bir nesnenin şeklinin değişime uğramasıdır. Dilimize İngilizce'den giren bu sözcük genellikle müzikle ilgili bir terim olarak kullanılmaktadır. Sözcük aslında; çarpıtma, çarpıklık, bükülme, tahrif, deformasyon, değişme, bozulma anlamlarına gelir.

Terim; elektronik, müzik, optik ve haritacılıkta da bozulma durumlarını ifade etmek için yaygın olarak kullanılır. Elektronikte genellikle istenilmeyen bir durum olan distorsiyon müzikte ve fotoğrafçılıkta istemli olarak oluşturulabilmekte ve kullanılabilmektedir.

Müzik terimi olarak distorsiyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Boss DS-1 modeli bir distorsiyon pedalı

Distorsiyon bir müzik aletinin doğal sesinin değiştirilme, çarpıtılma işlemine denir. Yaygın olarak gitar ve elektrogitar için kullanılır. Diğer müzik aletleri ve insan sesi için de çeşitli distorsiyon gereçleri kullanılabilmektedir. Distorsiyonlu gitar sesi rock, heavy metal, blues, pop vb. birçok müzik türünde vazgeçilmez bir unsurdur.

Bir müzik aletinin sesini distorsiyona uğratmak için; genel olarak ayakla kumanda edilen pedal biçiminde yapılmış elektronik aletler, dahilî distorsiyon işlevi gören elektronik devreleri de olan gitar yükselticileri ya da bilgisayar programları kullanılır.

Yapılan müzik tarzına göre sonuçları farklı birçok distorsiyon pedalı bulunmaktadır. Örneğin blues için genellikle yumuşak distorsiyon (veya overdrive) pedalları kullanılırken, metal için çok sert ve sivri ses veren pedallar kullanılır.

Bazı tek gövdeli gitar yükselteçleri dahili distorsiyon efektlerine sahip olabilmektedir. Giriş seviyesinde gitaristler için çoğu zaman yeterli olan bu türler, sınırlı seçenekler sunmaları nedeniyle sahne çalışmaları için yeterli olmayabilirler.

Görüntü bozunumu (distorsiyonu)[değiştir | kaynağı değiştir]

Dışbükey bozulma
İçbükey bozulma

Fotoğraf makinesi objektiflerinde,katot tüplü ekranlarda ve optik elemanlar içeren herhangi görüntüleme sistemlerinde sistem elemanlarının fiziksel hatalarından ve yetersizliklerinden kaynaklanan görüntü bozulmalarıdır.

Fotoğraf makineleri ve video kameralarda kullanılan çok sayıda mercekten oluşan objektiflerde; boyut, ağırlık, malzeme kalitesi vb. fiziksel sınırlamaların bir sonucu olarak ortaya çıkarlar. Bunlar: Dışbükey bozulma (İng: Barrel Distortion-Fıçı Bükülmesi) ve içbükey bozulma (İng: Pincushion Distortion-Yastık Bükülmesi) olarak tanımlanırlar ve açısal bozulmalar olarak adlandırılırlar.

Mercek sistemindeki elemanların görüntü eksenlerinin çakışmamasından kaynaklanan bozulmaya da teğetsel bozulma (İng: Tangent distortion) adı verilir. Teğetsel bozulma da görüntüde geometrik hatalara yol açar.

Arzu edilmeyen durumlarda bu tür bozulmalardan kaçınmak için perspektif düzeltme olanağı veren objektifler kullanılır. Gelişen sayısal görüntüleme teknikleri sayesinde optik bozulmalar bilgisayar programları yardımı ile kolaylıkla düzeltilebilmektedir.

Katot tüplü ekranlardaki görüntü bozulması, düzlem görüntünün sistemin yapısı gereği eğrisel yüzeye yansıtılmasından kaynaklanır. Kaliteli ekranlarda bu bozulmaları engelleyen elektronik devreler bulunur.

Fotoğrafçılıkta çoğu zaman sorun yaratmayan hatta bazen özellikle kullanılan görüntü bozulmaları, haritacılıkta küresel yeryüzü görüntüsünün düzlem üzerine düşürülmesinde ve fotogrametri çalışmalarında denetim altında tutulması gereken önemli bir sorundur.