Derişim

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Derişim, bir çözeltideki çözünmüş madde miktarını incelemek için kullanılan bir kimya terimidir.

Derişim, birçok şekilde ifade edilebilir. Çözünen madde miktarının belirtilmediği nitel bir ifade şekli olan doymuş, doymamış, aşırı doymuş, seyreltik veya derişik gibi ifadelerin yanında çözünen madde miktarının nicel olarak ifade edildiği kütlece, molce, hacimce ve sayıca derişim ifadeleri kullanılır. Derişim; kütle, hacim, mol gibi özelliklerin çözelti hacmine oranı olarak tanımlanır, bu yüzden ppm, normalite, molarite gibi nicelikler derişim ölçütü değildir. Ancak çözeltileri incelemek için sıkça kullanılır.

Nitel açıklama[değiştir | kaynağı değiştir]

Bardaklardaki çözülmüş madde miktarı soldan sağa gittikçe artar

Derişim incelemelerinde iki çözelti karşılaştırılırken içinde daha çok çözülmüş madde bulunan çözeltiye derişik çözelti, az madde bulunana ise seyreltik çözelti denir.

Nicel gösterimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Derişimi açıklayan dört nicelik vardır:

Kütlece derişim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kütlece derişim , çözünen madde kütlesinin çözelti hacmine oranıdır.:

Birimi kg/m3.

Molce derişim[değiştir | kaynağı değiştir]

Molce derişim , çözünmüş maddenin mol sayısının çözelti hacmine oranıdır:

Birimi mol/m3. Bununla birlikte mol/L (= mol/dm3) de kullanılmakta.

Sayıca derişim[değiştir | kaynağı değiştir]

Sayıca derişim çözünme madde sayısının çözelti hacmine oranıdır:

Birimi 1/m3.

Hacimce derişim[değiştir | kaynağı değiştir]

Hacimce derişim çözünmüş madde hacminin çözelti hacmine oranıdır:

Birimi m3/m3.

İlgili nicelikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Çözeltileri incelemek için birtakım nicelikler daha kullanılır

Normalite[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Normalite

Normalite molce derişimin eşdeğer etkene oranıdır. Eşdeğer etkenin tanımının kesin olmamasından dolayı IUPAC ve NIST normalitenin kullanımını desteklememektedir.

Molarite[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Molalite

Molalite çözünenin mol sayısının çözücü kütlesine oranıdır.

Birimi mol/kg.

Mol kesri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Mol kesri

Mol kesri , çözünenin mol sayısının çözeltideki toplam mol sayısına oranıdır:

Birimi mol/mol. Bununla birlikte çok küçük mol kesirleri için pp gösterimi (ppm, ppb) kullanılmaktadır.

Mol oranı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Mol oranı

Mol oranı , çözünenin mol sayısının , diğer çözünmüş maddeler ve çözücü maddenin mol sayısına oranıdır:

Kütle kesri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Kütle kesri

Kütle kesri , çözünen kütlesinin çözelti kütlesine oranıdır:

Birimi kg/kg. Bununla birlikte, çok küçük kütle kesirleri için pp gösterimi kullanılır.

Kütle oranı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Kütle oranı

Kütle oranı , çözünen kütlesinin diğer çözünenlerin ve çözücü kütlesine oranıdır:

Derişim ve ilgili nicelikler tablosu[değiştir | kaynağı değiştir]

Derişim türü Sembol Tanım SI birimi diğer birim(ler)
kütlece derişim or kg/m3 g/100mL (= g/dL)
molce derişim mol/m3 M (= mol/L)
sayıca derişim 1/m3 1/cm3
hacimce derişim m3/m3
İlgili nicelikler Sembol Tanım SI birimi diğer birim(ler)
normalite mol/m3 N (= mol/L)
molalite mol/kg
mol kesri mol/mol ppm, ppb, ppt
mol oranı mol/mol ppm, ppb, ppt
kütle kesri kg/kg ppm, ppb, ppt
kütle oranı kg/kg ppm, ppb, ppt