Avustralya tarihi
Avustralya tarihi, Avustralya yüzölçümünün ve insanlarının, önceki yerli ve sömürge toplumlarının tarihini ifade eder. Avustralya Aborjinlerinin ilk olarak 40.000 ila 60.000 yıl önce Malay Takımadalarından tekneyle Avustralya anakarasına geldiklerine inanılıyor. Kurdukları sanatsal, müziksel ve spiritüel gelenekleri, insanlık tarihinin en uzun süre yaşatılan gelenekleri arasındadır.
Avrupalılar tarafından Avustralya'ya bilinen ilk keşif 1606 yılında Hollandalı denizci Willem Janszoon tarafından gerçekleştirilmiştir. Diğer Hollandalı seyrüseferciler 17. yüzyılda batı ve güney kıyıları keşfedip kıtayı "Yeni Hollanda" olarak adlandırdılar. Deniz salatalığı toplayan Makassarlı trepangcılar 1720 yılından sonra veya muhtemelen daha önce Avustralya'nın kuzey kıyılarını ziyaret ettiler. Diğer Avrupalı kaşiflerin ardından James Cook 1770 yılında Britanya için Avustralya'nın doğu kıyısının haritasını çizdi ve Botany Körfezi, Yeni Güney Galler'de (günümüzde Sidney) bir koloni kurulmasını destekleyen raporuyla geri döndü.
Britanya gemilerinden oluşan İlk Filo, bir ceza kolonisi kurmak amacıyla Ocak 1788'de Botany Körfezi'ne ulaştı. Sonraki yüzyıllarda kıtada diğer Britanya kolonileri kuruldu ve Avrupalı kaşifler kıtanın iç kısımlarını keşfetmeye başladı. Avustralya Yerlileri bu dönemde büyük ölçüde güçsüz kaldı ve sömürgecilerin getirdiği hastalıklar ve çıkan çatışmalar sonucunda sayıca azaldı.
Altına hücum ve tarımsal sanayi beraberinde refah getirdi. 19. yüzyılın ortalarından itibaren altı Britanya kolonilesinde özerk parlamenter demokrasiler kurulmaya başladı. Koloniler 1901 yılında oylanan referandumla federasyonlaşarak tek çatı altında birleşti ve böylece modern Avustralya devleti kuruldu.
Avustralya, her iki dünya savaşında Britayna'nın tarafında savaştı ve II. Dünya Savaşı sırasında Japon İmparatorluğu tarafından tehdit edildikten sonra Amerika Birleşik Devletleri'nin uzun süreli müttefiki oldu. Asya ile ticareti arttı ve savaş sonrası çok kültürlü göç programı ile her kıtadan 6,5 milyondan fazla göçmen aldı. Nüfusu 60 yıl içinde üç katına çıktı ve 2010 yılında yaklaşık 21 milyona ulaştı. 200 farklı ülkeden gelen nüfusu ile dünyanın en büyük 14. ekonomisini temsil etmektedir.
Avustralya'nın Avrupalılarca keşfi
[değiştir | kaynağı değiştir]Avustralya kıtası, Avrupalılar tarafından keşfedilmeden önce Aborjin halkına ev sahipliği yapmaktaydı.[1] Kıtayı ilk kez bir Avrupalı olarak Hollandalı denizci Willem Janszoon keşfetmiştir.[1] Janszoon, Şubat 1606'da Cape York Yarımadası'na ulaşmıştır. Aynı yılın Ekim ayında İspanyol kâşif Luis Vaz de Torres, Torres Boğazı Adaları'na deniz yolculuğu yapmıştır. 17. yüzyılda toplam 29 Hollandalı denizci, kıtanın batı ve güney kıyılarını keşfederek bu yeni topraklara Yeni Hollanda adını vermiştir.[1]
Avrupalı kaşifler, 1770 yılına kadar Avustralya kıyılarında çeşitli keşif faaliyetlerinde bulunmuşlardır. 29 Nisan 1770'te İngiliz denizci Kaptan James Cook, Endeavour adlı gemisiyle Avustralya'nın doğu kıyısındaki Botany Körfezi'ne ulaşmış ve bu bölgenin haritasını çıkarmıştır. Cook, keşifleri sonucunda Avustralya'nın doğu kıyılarını Büyük Britanya adına ilhak etmiş; böylece bölgenin Britanya sömürgesi haline gelmesinde temel bir rol oynamıştır. Botany Körfezi, daha sonra ilk İngiliz yerleşimcilerin varış noktası olmuş ve Ocak 1788'de Kaptan Arthur Phillip komutasındaki İngiliz filosu buraya ulaşmıştır. Kısa süre sonra Port Jackson'a (günümüzde Sidney Limanı) geçilerek Avustralya topraklarındaki ilk kalıcı İngiliz yerleşimi burada kurulmuştur.
18. yüzyılda Büyük Britanya başta olmak üzere, diğer Avrupa devletleri de Avustralya'da yeni sömürge girişimlerinde bulunmuşlardır. Bölgede yaşayan Aborjinler, Avrupalı sömürgecilere karşı koyabilecek askeri veya teknolojik güce sahip değillerdi. Avrupalıların adayı keşfi ve sömürgeleştirmesiyle birlikte Avustralya, hem ekolojik hem de coğrafi yönden büyük değişiklikler yaşamıştır. Bu süreçte pek çok yerli hayvan türü yok olmuş, ormanlık alanlar tahrip edilmiştir. Söz konusu gelişmelerden en çok etkilenenler, geleneksel barınaklarını ve besin kaynaklarını kaybeden Aborjin toplulukları olmuştur.
1778'den 1920'ye kadar uzanan dönemde, yerli Aborjinler ile Avrupalı yerleşimciler arasında çok sayıda çatışma yaşanmıştır. Bu çatışmalarda en az 20.000 Aborjin ile yaklaşık 2.000-2.500 Avrupalı hayatını kaybetmiştir. Avrupalıların keşif ve yerleşim faaliyetleri, Avustralya'nın demografik ve doğal yapısında kalıcı ve köklü değişikliklere yol açmıştır.[2]
Adanın Güney Kısmının Keşfi
[değiştir | kaynağı değiştir]1637 yılında François Thijssen tarafından kazara keşfedildi ve buraya en üst rütbeli yolcusu olan Pieter Nuyts'un (Land van Pieter Nuyts) adını verdi. Pieter Nuyts da Hindistan'ın konsey üyesiydi.
Adanın Kuzey Kısmının Keşfi
[değiştir | kaynağı değiştir]1628 yılında Hollanda Doğu Hint Adaları'nın Genel Valisi olan Pieter de Carpentier tarafından, adanın kuzey tarafına birkaç gemi gönderildi. Bu gemiler, Carpentaria Körfezi'ni keşfederek adaya Carpentier'in ismini verdiler.
Abel Tasman’ın Yolculuğu
[değiştir | kaynağı değiştir]Abel Tasman, 1642 yılında "Van Diemen Toprakları" (Tasmanya) olarak bilinen yere ulaşan ilk Avrupalıdır. Tasmanya ile beraber Yeni Zelanda ve Fiji'yi de görmüştür. 1644 yılında gerçekleştirdiği ikinci yolculuğunda Avustralya'nın kuzey kısmından başlayarak Yeni Gine'ye kadar harita çizmiştir.
Kolonizasyon
[değiştir | kaynağı değiştir]1738'teki Amerikan Kolonisinin kaybıyla Büyük Britanya, Kaptan Arthur Phillip önderliğinde Avustralya'ya yeni bir koloni oluşturmak için birkaç gemi gönderir. Sidney tarafına 26 Ocak 1778'de kamp kurulur ki bu gün ileride Avustralya Günü olarak ilan edilecektir. Phillip daha iyi topraklar bulmak için Parramatta bölgesine birkaç keşif ekibi gönderir. Sonrasında oraya mahkûmları göndererek orada küçük bir kasaba kurdurtur. Bu kasaba ileride koloninin ana ekonomi kaynağı olacaktır. 1803 yılında Büyük Britanya, Tanzanya'yı da koloni haline getirir. 1825 yılında da Avustralya'dan ayrı bir koloni haline gelir. Büyük Britanya, adanın batı kısmında da hak iddia eder. 1836'da Güney Avustralya, 1851'de Victoria, 1859'da Queensland ayrı koloni yerleri olarak ilan edilir. Kuzey alanı 1911'de Güney kısım kaybedildiğinde bulunmuştu. Bu arada Güney Avustralya ise hiçbir zaman koloni olmadı ve her zaman özgür bir yer olarak tanındı. Victoria ve Batı Avustralya da özgür olarak tanınan yerlerdi fakat sonradan mahkûmları kabul ettiler. Adaya son mahkûm gemisi 1848'de geldi.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c Nijman, Jan (2020). Geography: Realms, Regions, and Concepts (20. bas.). Wiley. ISBN 978-1119607410.
- ^ "kids.britannica.com". 6 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2024.
