Yaşayan fosil

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Hamam böceği 350 milyon yıldır var olan bir canlı türüdür.

Yaşayan fosil, kladistikte (canlıların sınıflandırılmasında) tür olarak benzer görünen ya da sadece fosillerde görünen ve geriye başka da yaşayan akrabalar bırakamamış canlı organizmalara tanımlamak için kullanılan gayri resmi bir tanımdır. Bu türler büyük kitlesel yok oluşlardan kurtulmuş ve canlılar sınıflandırmasında genel olarak diğer türlerden daha düşük taksonomik çeşitliliğe sahip olan canlılardır. Olası bir genetik tıkanmadan sonra birçok yeni türler oluşturabilmiş ve başarılı şekilde yayılım göstermiş olan canlı türleri "yaşayan fosil" olarak tanımlanamayacak derecede başarılı oldukları kabul edilir. Bunun yanında "yaşayan fosil" olarak tanımlanan türlerin yapı planları çoğu zaman milyonlarca yıl içinde ancak çok az değişirek günümüze kadar gelmiş oldukları kabul edilir.

Gayri resmi bir tanım olan yaşayan fosil teriminin yanıltıcı tarafı , bu canlıların milyonlarca yıl önce fosilleşmiş olan ön atalarından bugüne kadar hiçbir şekilde evrim geçirmemiş olduklarının ve günümüzde yaşayan örneklerinin fosil bulgulardaki örneklerle tamamen uyuştuğunun sanılmasıdır. Yaşayan fosiller de zorunlu olarak evrimsel değişiklikler geçirmişlerdir. Buna örnek olarak, bulunan Coelacanth balık fosilleri bir zamanlar kıyılarda ve sığ denizlerde yaşayan bir canlı türü iken, günümüzde bu balık sadece derin denizlerde yaşayan ve bu ortama uyum sağlamış bir canlı türüdür. Bunun yanında evrim, pratik olarak sürekli hücresel ve moleküler biyolojik seviyede de baş gösterdiği için fosillerde her zaman bu incelenemez. Bu nedenle "yaşayan fosil" tanımı daha ziyade canlıların morfolojik yapı planları ile ilişkilidir.

Örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Gayri resmi bir tanımlama ile "yaşayan fosil" olarak adlandırılan bazı türlere örnekler:

Bakteriler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Stromatolitler, mavi-yeşil algler olarak bilinen siyanobakteri gibi mikroorganizmaların biyofilmlerinin tortu tanelerinin bir araya gelip yapışması, birikmesi ve donması ile sığ sularda oluşan genişleme eğilimli katmanlı yapılar.

Bitkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Mabed ağaçları bu gezegende çok uzun bir zamandan beri varlar. Bazı türlerinin 2500 yıl kadar yaşadığı bilinmektedir. Nagasaki'ye atılan atom bombası saldırısından kurtulan 6 Mabet ağacı bombanın düştüğü yerden 1-2 km uzaklıkta hala yaşamaya devam etmektedirler.

Mantarlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Neolecta - Askomiçes sınıfından bir mantar cinsi

Hayvanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu terim, Charles Darwin tarafından türetilmiş ve Türlerin Kökeni adlı kitabında Ornithorhynchus’dan(Ornitorenk) ve Lepidosiren’den(Güney Amerika Akciğerlibalığı) bahsedildiğinde ortaya atılmıştır.

« ... Tüm tatlı su havzaları bir araya getirildiğinde dahi, denizler veya karalar ile karşılaştırıldığında çok küçük bir alan oluştururlar; ve, bu nedenle, tatlı su ürünleri arasındaki rekabet, başka yerlerdekilere oranla daha az şiddetlidir. Bu nedenle yeni türlerin oluşması çok daha yavaş olacaktır, ve eski türler de daha yavaş yok olacaktır. Ve, parlak pullu balıkların yedi cinsini, bir zamanlar baskın olan bir takıma ait kalıntıları, bulduğumuz yer tatlı sudur. Ve tatlı su, Ornithorhynchus ve Lepidosiren gibi dünyanın bilinen en anormal türlerine ev sahipliği yapar, ki bu canlılar, fosiller gibi, günümüzde doğal ölçekte oldukça ayrılmış olan bazı takımlara bağlıdırlar. Bu anormal formlar neredeyse yaşayan fosiller olarak dahi adlandırılabilirler; izole edilmiş bir bölgede ikamet ederek, günümüze kadar dayanmış, ve bu nedenle de çok daha az şiddetli bir rekabete maruz kalmışlardır. »

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

İngilizce Vikipedi'deki 14:09, 29 Haziran 2011 tarihli Living fossil maddesi