Dikenli karıncayiyengiller

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Dikenli karıncayiyengiller
Kısa gagalı karıncayiyen (Tachyglossus aculeatus)
Kısa gagalı karıncayiyen (Tachyglossus aculeatus)
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Animalia (Hayvanlar)
Şube: Chordata (Kordalılar)
Sınıf: Mammalia (Memeliler)
Alt sınıf: Protheria (İlkel memeliler)
Takım: Monotremata
(Tek delikliler)
Familya: Tachyglossidae (Dikenli karıncayiyengiller)
Gill 1872
Cinsler
Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Dikenli karıncayiyengiller ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Dikenli karıncayiyengiller ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.
Bir dikenli karıncayiyen yeri kazarken.
John Gould'un Mammals of Australia (1849-1861) adlı kitabında bir kısa gagalı karıncayiyen çizimi
Dosya:Ameisenigel Unterseite-drawing.jpg
Bir dişinin alttan görünüşü

Dikenli karıncayiyengiller (Latince: Tachyglossidae) yumurtlayan bir memeli familyası. Ekidne olarak da bilinir. Ornitorenk ile birlikte tek delikliler takımını oluştururlar. Familya 2 cinse bölünen 4 türden oluşmaktadır: Kısa gagalı karıncayiyen (Tachyglossus) ve 3 türe bölünen Uzun gagalı karıncayiyen (Zaglossus) cinsi. Yayılımları sadece Avustralya ile Yeni Gineye kısıtlıdır.

Özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Dikenli karıncayiyenler ilk bakışta bir kirpiye benzeselerde kirpiler ile yakın akrabalıkları yoktur. Dikenleri 6 cm uzunluğa ulaşır ve içleri boştur. Renkleri kahverengi veya sarımsı olur. Bazılarının kılları okadar uzundur ki, dikenleri kılların arasında görünmez. Soğuk bölgelerde yaşayanların kılları uzun, sıcak iklimde yaşayanların ise kısa olur.

Kısa gagalı karıncayiyen 35-53 cm uzunluğa ve 2,5-7 kg ağırlığa, Uzun gagalı karıncayiyen ise 45-77 cm uzunluğa ve 16 kg ağırlığa ulaşır.

Tüm tek deliklilerde olduğu gibi dikenli karıncayiyenlerde de cinsel organ, idrar çıkış yolu ve bağırsak çıkışı tek bir delikte birleşir.

Türden türe 31° ila 33 °C olan vucut ısısı diğer memelilerde olduğundan düşüktür.

Beslenme[değiştir | kaynağı değiştir]

Dikenli karincayiyenler etoburdur. Çok küçük bir ağızları olduğu için avları da karınca veya solucan gibi küçük hayvanlardan oluşur.

Üreme[değiştir | kaynağı değiştir]

Üreme zamanları haziran ile ağustos ayları arasındadır. Bu zamanda davranışları da tamamen değişir. Normalde yalnız yaşayan dikenli karincayiyenler kervanlar oluşturup peşpeşe gezmeye başlarlar. En önde yürüyen hayvan bir dişidir ve onu sayıları ona kadar varabilen erkek hayvan takip eder. Bu bazen günler veya hatta haftalarca sürebilir. Bu süre içersinde erkek hayvanlar ağırlıklarının %25ìni kaybedebilir. Dişi hayvan çiftleşmeye hazır olduğu zaman sımsıkı yere tutunur. Erkek hayvanlar dişinin etrafında yeri kazarak ona yaklaşmaya çalışır ve birbirlerini dişiden uzaklaştırmaya çalışırlar. Sonunda en azimli erkek dişi ile çiftleşir. Erkek ve dişi sonra tekrar ayrı yollarına giderler. Dişiler senede sırf bir kez çiftleşirken erkek hayvanlar derhal diğer bir dişinin peşinde oluşmuş başka bir kervan bulup katılırlar.

Dişi çiftleştikten 3-4 hafta sonra genelde bir, nadir olarak bazen 2 ya da 3 yumurta yumurtlar. Bu yumurtalar bir üzüm büyüklüğünde, krem rengi ve yumuşak olur. Dişi yumurtladıktan sonra hemen yumurtayı kuluçka kesesine koyar ve orada 10 gün muhafaza eder. 10 gün sonra dünyaya gelen yavru yaklaşık 15 milimetre büyüklüğünde ve tamamen çıplaktır. Dişinin kuluçka kesesinin içinde de memeleri vardır. Yavru hayvan yaklaşık 8 hafta bu kesede yaşar ve sonra dikenleri büyümeye başladığı için keseyi terk etmesi gerekir. 7 ay sonra süt emmeyi bırakır ve doğuşundan bir yıl sonra annesini terk eder.

Dikenli karincayiyenlerin doğada 20 yaşına kadar varabildikleri bilinmektedir. Hayvanat bahçesinde 50 yaşına kadar ulaşmış olanları da vardır.

Ayrıca REM uykusuna giremeyen tek memelidirler

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Dikenli karıncayiyengiller ve yakın akrabaları olan ornitorenkler yumurtlamalarına rağmen memelilere sayılırlar. Çünkü memeliler üreme yöntemleri ile değil evrimsel akrabalıkları ile sınıflandırılırlar.

Bütün diğer memeliler ile ortak paylaştıkları özelliklerinin bazıları, yavrularını süt ile emzirmeleri, üç adet kulak kemikcikleri ve postları olması. En ilkel memeliler de büyük olasılıkla tek delikliler gibi yumurtlayarak üremiş olduklarına rağmen etenelilerin veya keselilerin ataları tek delikliler değildir ve bu taksonların ortaya çıkmalarından sonra gelişmişlerdir. Diğer memelilerden farklı olarak yumurtlama özelliklerini muhafaza etmişlerdir.

Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • M. L. Augee: Echidnas of Australia and New Guinea. University of New South Wales (UNSW) Press, Kensington 1997. ISBN 0-86840-046-7
  • Bernhard Grzimek: Grzimeks Tierleben. Bd 10. Säugetiere 1. Bechtermünz, Augsburg 2000. ISBN 3-8289-1603-1
  • John A. Long. u.a.: Prehistoric Mammals of Australia and New Guinea. Johns Hopkins University Press, Baltimore 2003. ISBN 0-8018-7223-5
  • Nowak, Ronald: Walker’s Mammals of the World. Johns Hopkins University Press, Baltimore 1999. ISBN 0-8018-5789-9
  • Peggy Rismiller: The Echidna. Australia's Enigma. Hugh Lauter Levin Associates, 1999. ISBN 0-88363-788-X

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Vikisözlük'te Ameisenigel ile ilgili tanım bulabilirsiniz