Wojciech Witold Jaruzelski

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Wojciech Witold Jaruzelski
1. Polonya Cumhurbaşkanı
Görev süresi
19 Temmuz 1989 – 21 Aralık 1990
Başbakan Mieczysław Rakowski
Czesław Kiszczak
Tadeusz Mazowiecki
Yerine geldiği Kendisi
Devlet Konseyi Başkanı olarak
Yerine gelen Lech Wałęsa
6. Devlet Konseyi Başkanı
Görev süresi
6 Kasım 1985 – 19 Temmuz 1989
Yerine geldiği Henryk Jabłoński
Yerine gelen Kendisi
Cumhurbaşkanı olarak
Polonya Başbakanı
Görev süresi
11 Şubat 1981 – 6 Kasım 1985
Devlet Başkanı Henryk Jabłoński (Devlet Konseyi Başkanı)
Başbakan Zbigniew Messner
Mieczysław Rakowski
Yerine geldiği Józef Pińkowski
Yerine gelen Zbigniew Messner
6. PUWP Birinci Sekreteri
Görev süresi
18 Ekim 1981 – 29 Temmuz 1989
Yerine geldiği Stanisław Kania
Yerine gelen Mieczysław Rakowski
Kişi bilgileri
Doğum 6 Temmuz 1923 (1923-07-06) (91 yaşında)
Kurów, İkinci Polonya Cumhuriyeti
Partisi Demokratik Sol İttifak (c. 1999–)
Diğer siyasi
bağlantıları
Polonya İşçi Partisi (1944-1948)
Polonya Birleşik İşçi Partisi (1948-1990)
Eşi Barbara Jaruzelska
Çocukları Monica
Mesleği Asker
Dini Yok (Ateizm)
İmzası
Askeri hizmeti
Branşı Polonya Halk Ordusu
Hizmet yılları 1943-1989
Rütbesi Orgeneral
Çatışma/savaşları II. Dünya Savaşı
Ödülleri Virtuti Militari, Polonia Restituta, Valor Haçı

Wojciech Witold Jaruzelski (d. 6 Temmuz 1923 - 25 Mayıs 2014), 1981-1989 arasında devlet başkanı, 1989-1990'da cumhurbaşkanı olan Polonyalı komünist asker, devlet adamı.

Gençliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Varşova'nın banliyölerinden Bielany'deki bir yüksekokulda öğrenim gördü. II. Dünya Savaşı başlayınca ailesiyle birlikte Kızıl Ordu'nun işgal ettiği bölgede kaldı.Tutsak olarak götürüldüğü Kazakistan'daki Karaganda kömür madenlerinde çalıştı. 1943'te SSCB'de oluşturulan Polonya ordusuna katıldı; daha sonra da Almanya'ya karşı yürütülen savaşta görev aldı.

Savaştan sonra[değiştir | kaynağı değiştir]

1972 yılında Fidel Castro ile birlikte

Savaştan sonra Polonya Yüksek Piyade Okulu'nu, sonra da Genelkurmay akademisini parlak derecelerle bitiridi. 1947'de Polonya Birleşik İşçi Partisi'ne (Polska Zjednoczona Partia Robotnicza - PZPR) üye oldu. Ordu ve parti içinde sürekli yükseldi; silahlı kuvvetler merkezi siyasal kurul başkanlığı (1960-1965), savunma bakanı yardımcılığı (1962-1968) ve genelkurmay başkanlığı (1965-1968) yaptı. Mart 1968'de savunma bakanlığına atandı. 1964'te PZPR'nin Merkez Komitesi, 1971'de ise Politbüro üyesi oldu; bu görevlere 1975 ve 1981'de yeniden seçildi.

Solidarność'a karşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Solidarność

Bu dönemde Solidarność olarak da bilinen Dayanışma Sendikasınin gittikçe artan baskısı karşısında parti içinde beliren derin görüş ayrılıkları nedeniyle Merkez Komitesi, partinin parçalanmasını önleyecek ve partiyi içine düştüğü güç durumdan çıkararak eski konumuna kavuşturabilecek tek Politbüro üyesi olarak Jaruzelski'yi göreve getirdi. Böylece Jaruzelski 11 Şubat 1981'de başbakan, 18 Ekim 1981'de de partinin birinci sekreteri seçildi. Savunma bakanlığı görevini de sürdüren Jaruzelski, Dayanışma hareketini bastırmak ve istikrarı sağlamak amacıyla[1] 13 Aralık 1981'de sıkıyönetim ilan etti. Dayanışma önderleriyle siyasi muhalifleri kitle halinde tutuklattı. Temmuz] 1983'te sıkıyönetimi kaldırdıysa da, Polonya hükümeti ve parti içindeki güçlü konumunu sürdürdü. 1985'te başbakanlık görevini bırakarak Devlet Konseyi başkanlığını üstlendi.

Çöküş[değiştir | kaynağı değiştir]

2006 yılında

Jaruzelski, durgunluk içindeki Polonya ekonomisini canlandırmakta siyasal muhalefeti bastırmaktaki kadar başarılı olamadı. 1988'de tutum değiştirdi ve yasadışı ilan edilmiş Dayanışma ile hükümet arasında görüşmelerin başlatılmasını onayladı. Bu görüşmeler Nisan 1989'da, Polonya'nun siyasal sisteminde kapsamlı reformlar yapılmasını, Dayanışma'nın yasallaşmasını, yeniden düzenlenen parlamento için serbest seçimlere gidilmesi ve o güne değin törensel bir konumu olan cumhurbaşkanlığının güçlü yürütme yetkileriyle donatılmasını öngören bir anlaşmayla sonuçlandı. Jaruzelski Temmuz 1989'da parlamento tarafından cumhurbaşkanı seçildi ve PZPR'deki bütün üst düzey görevlerinden çekildi. Aralık 1990'da Lech Walesa'nın cumhurbaşkanı seçilmesiyle, Jaruzelski komünistlerin elindeki son iktidar mevkiini de muhalefete bırakmış oldu. 1991'de ordu hizmetinden de emekliye ayrıldı. 25 Mayıs 2014 tarihinde, 90 yaşında uzun zamandır savaştığı hastalığa yenik düşerek hayata veda etti.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Jaruzelski yıllar sonra verdiği röportajda ülkesini Sovyet işgalinden kurtarmak için sıkıyönetim ilan ettiğini söylemektedir. Konu derinlemesine incelendiğinde çok yönlü bir karmaşık yapı karşıya çıkmaktadır. Buna göre Sovyetler Birliği Polonya'nın Solidarność iktidarına geçmesini kabul edemez olsa da özellikle Sovyet-Afgan Savaşının artan kayıpları ve ekonomik sıkıntılar yüzünden çok kapsamlı bir işgal anlamına gelecek olan Polonya'nın işgalini göze alacak durumda değildir. Bu duruma rağmen Varşova Paktı ülkeleri Polonya sınırında askeri tatbikatlar yapmış ve Jaruzelski'yi sıkıyönetim ilan etmesi için zorlamaya çalışmıştır. Jaruzelski ise olası bir sıkıyönetim ilanında Polonya ordusunun kendisine bağlılığını güvenceye almak istemiş ve buna yönelik hazırlıklar yapmıştır. Jaruzelski, iktidarına yönelik en büyük tehdit olan Solidarność'u ancak bir sıkıyönetim ile etkisiz hale getirebileceğini bilerek gergin ortamı kullanmıştır. Ancak tarihçiler arasında konuyla ilgili hala bir fikir birliği sağlanamamıştır. Rosenberg, Tina, The Haunted Land, Vintage Books, 1995 s.216

Konuyla ilgili yazılan eserler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Rosenberg, Tina, The Haunted Land, Vintage Books, 1995 içinde s.129-149

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Siyasi görevi
Önce gelen:
Józef Pińkowski
Polonya Başbakanı
1981 - 1985
Sonra gelen:
Zbigniew Messner
Önce gelen:
Henryk Jabłoński
Polonya Devlet Konseyi Başkanı
1981 - 1989
Sonra gelen:
Kendisi
Polonya Cumhurbaşkanı olarak
Önce gelen:
Bolesław Bierut
Polonya Cumhurbaşkanı
1989 - 1990
Sonra gelen:
Lech Wałęsa