Muazzam Turanşah

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Muazzam Turanşah
Eyyûbîler Mısır Sultanlığı
Eyyûbîler Suriye Sultanlığı
AssassinationOfTuranShah.jpg
Muazzam Turanşah'ın suikasta kurban gitmesi
Hüküm süresi Mısır Sultanlığı:1250
Suriye Sultanlığı:1250
Önce gelen Mısır Sultanlığı:Salih Eyyub
Suriye Sultanlığı: Salih Eyyub
Sonra gelen Mısır Sultanlığı:Şecer-üd-Dürr
Suriye Sultanlığı: Nasır Yusuf
Tam adı Muazzam Giyaseddin Turanşah
Doğum tarihi Kahire
Ölüm tarihi 2 Mayis 1250
Hanedan Eyyûbîler Hanedanı
Babası Salih Eyyub

Muazzam Turanșah (Tam ismi: "Muazzam Giyāseddin Turanșah") (d.? - o. 2 Mayıs 1250) 1250 yılında önce çok kısa zaman için Eyyubiler Suriye Sultanı sonra Eyyubiler Mısır Sultanı olarak hükümdarlık yapmış ve bir Memluklu kliğinin komplosu ile suikaste kurban gitmiştir .

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Babası olan Eyyubiler Mısır Sultanı Salih Eyyub oğluna itimadı olmadığı için onu Eyyubilerin merkezi olan Mısır'dan uzaklaştırmak amacıyla ülkesinin kuzey sınırına Elcezire Emiri olarak Hasankeyf'e göndermişti. 1259'da Fransa Kralı IX. Louis'in başında olduğu Yedinci Haçlı Seferi Mısır'a Nil Nehri ağzına Haçlı ordusu ile çıkartma yapıp Dimyat kalesini ellerine geçirdikleri zaman Mısır Sultanı olan babası Salih Eyyub veremden hasta olmakla beraber Eyyubiler direnişini komuta etmek için Mansüre'ye gelmişti. Mısır'da Eyyubilerin Haçlılara direnişinide ve Mısır'ın idaresinde kendine destek ve yardım sağlaması için Salih Eyyub acele olarak oğlu Muazzam Turansah'ı Mısır'a getirmesi için Hasankeyf'e kendisinin kölemeni olan ve Bahri Memlükleri komutanı olan Emir Fariseddin Aktay'i gönderdi. Fariseddin Aktay 6-7 Aralık 1249'da Hasankeyf'e vardı. Bundan birkaç gün sonra Muazzam Turanşah 50 sayıda kendine ait kölemenler birliği ile Hasankeyf'den, Suriye üzerinden Mısır'a gitmek üzere, ayrıldı. [1]

Emir Fariseddin Aktay Hasnkeyf yolunda iken, Mısır'da Mansura'da bulunan Muazzam Turansah'ın babası Sultan Salih Eyyub'un bacağında bir büyük abşe meydana geldi. Mısır hekimleri bu abşenin yayılıp lumune sebep olacağını kabul edip Sultan Salih Eyyup'e bir operasyon uygulayarak bacağını kestiler. Buna rağmen ve belki de bundan dolayı Sultan Salih Eyyub'un sıhhat durumu kötüleşip Sultan 22 Kasım 1249'de hayata gözlerini yumdu. Tam büyük bir savaş sırasında Sultan ve orduların komutanının ölmesi Eyyubiler Mısır ordusuna gayet aksi tesir yapacağı ve bu ordunun moralini ve Haçlılara karşı direniş gücünü kıracağı düşüncesi ile Sultan Salih Eyyub'un ölümü gizlenmeye karar verildi. Mısır ordusunu idare eden küçük sayıda kōlemen memluklu emirlerin yardım ve desteği ile Sultan Salih Eyyub'un dul eşi olan Secer-ud-Durr saray idarecisi Hadim Cemalettin Muhsin ve yasli Memluklu emiris Fahrenddin'in tavsiyeleri ve destegi kkocasının ölümünü gizli tuttu. Devletin ve ordunun idaresini resmen kendi üzerine aldı. Sultan Eyyub tarafından hazırlandığı bildirilen (muhtemellen sahte)bir bildiri ile Elcezire'de bulunan Muazzam Turanşah'ın babasının tek oğlu ve varisi olması dolayısıyla Eyyubiler Mısır Sultani olduğu ve Elcezire'de olduğu için Sultan naipliğine ve Mısır Eyyubiler ordusu komutanlığını yaşlı kolemen Emir Fahreddin'in atandığı belirtildi ve bu belge sadece önemli saray memurlari iel orduda onemli mevkilerde olan Memluklu emirlere bilidiirildi. Bŏylece devlet idaresi ve ordu komutası efektif olarak etrafında bulunan küçük sayıda memluklu emirle grubu elinde geçti. Secer-ud-Dur effektif olarak Mısır Sultanlığını üstlenmiş oldu. [1]

Aralık 1249'da Hasankeyf'ten ayrılan Muazzam Turanşah ve Emir Fariseddin Aktay ve kendilerine refakat eden 50 kisi kadarlık maiyet ile kendine aleyhtar olabilecek diğer Eyyubi Emirleri tarafından yakalanıp tutuklanmamak için Mısır'a giderken anayolları kullanmadılar. Gayet az kullanılan yollardan 4 Ocak 1250'de Şam'n yakınlarında olan Kusayr köyüne geldiler. Etesi gün Muazzam Turanşah bir toren alayı ile Şam'a girdi. Bu şehirde Eyyubiler Suriye Sultanı olduğu ilan edildi. Muazzam Turanşah Şam'da ancak 3 hafta kaldı. Bu sırada bu şehirde bulan askerlere ve şehrin ileri gelenlerine büyük bahşişler ve ihsanlar dagıtarak onların itimadını kazanmaya çalıştı. Ocak sonunda kendi etrafında bulunan nispeten küçük bir maiyet ile Mısır'a gitme amacıyla Şam'dan ayrıldı. 23 Subat 1250'de Mısır ordusunun ordugahı bulunan Mansure'ye ulaştı. .[1]

Muazzam Turansah'ın Mısır'a gelmesi ile eski sultan Salih Eyyub'un olduğu resmen herkese ilan edildi. Muazzam Turansah Eyyubiler Mısır Sultanı ve Haçlılara karşı Mansüre'de bulunan orduların komutanı olarak kabul edildi. Babası Sultan Salih Eyyub ölmeden önce oğluna tavsiye olarak kendi kurmuş olduğu Bahri Memluklüleri ordusu ve emirlerine büyük değer vermesini ve onların verdiği tavsiyelere uymasını söylemişti. Eyyubler Mısır ordusu Mansüre ŏnunde "Farispur Muharebesi]]'nde Yedinci Haçlı Seferi Haçlı ordusuna karşı bûyûk bir galibiyet kazandı. Haçlı ordusu teslim oldu ve komutanı İX. Louis esir düstû. Bu büyük galibiyet Sultan Muazzam Turansah'ın baba nasihatına kulak asmasına neden oldu. Kendinin köle olarak satın alıp yetiştirdiği kölemen memluklulare ve Elcezire'de kendine görev vermişlere anahtar görevler vermeye başladı. Bu arada Sudan'dan getirilmişi siyahi kölelere de önemli mevkiler verdi. Örneğin, bir siyahí hadim edilmiş kölemenini "hükümdarlık sarayı vekilharcı (üstadar)" görevine; bir diğer siyahí hadim kölemenini ise "hûkûmdar muhafzları komutanı "emir candar" görevine getirdi. Bu politikası gayet güçlü olan Bahri Memluklularıni kliğini ondan gocundurdu. [2] Mısır'ı kurtarmış olan üvey annesi Secer-ul-Durr'e hakaretkar tutumlar gösterdi. Onun babasinin bir kölesi olduğu için varıse olan kendinin de bir kölesi olduğunu bildirdi. Sultana Seçer-ül-Durr bundan çok incildi ordunun başındaki Memlüklere bir mektup yazarak onlardan kendini korumalarını istedi. Önemli Memluklular onu şahsen ikaz etmeye çalıştıkları ama MSültan Muazzam'ın çok kere sarhoş oldup laf söz dinlemeyip ve cevap olarak sarhoşça tehditler savurduğu da bildirilmektedir. Sonunda Bahri Memluklular bu gelişmeleri dürdurmaya karar verdiler. Sultan Turansah Muazzam'ın Yedinci Haçlı Seferi gailesini Dimyat kalesini de geri alarak atlatınca kendi aleyhlerine döneceğini düşumnmeye başladılar. Bahri Memluklular arasında çok isim yapmış (sonradan Memluk Sultanı olacak) Baybars kliği sultana suikast yapıp onu öldürmeye karar verdiler.[3]

2 Mayıs 1250'de Farispur Muharebesi'nin hemen akabinde ve esir düşmüş olan Haçlı komutanlar hakkındaki müzakereler sona ermemişken Sultan Turanşah Nil Nehri kenarında kurulu olan hükümdarlık karargah çadırında büyük bir ziyafet verdi. Bu ziyafetin sonunda Emir Baybars küçük bir Memluklu asker grubu ile ziayfet sofrasında bulunan Sultan'a hücum ettiler ve onu kılıç darbeleriyle öldürmeye çalıştılar. Sultan Turansah yaralandı. Bir kılıç darbesi ile elini ikiye bölmüştü. Sultan yaralı olarak Nil Nehri kıyısında bulunan bir kale kulesine kaçtı ve oradan kendini savunmaya başladı. Komplocu grup onu takip etti. İçinde bulunduğu kale kulesini yakmaya koyuldular. Sultan kuleyi saran çok şiddetli alevlerden kaçmak için kuleden inmek zorunda kaldı. Nil Nehrine doğru koşarak kaçmaya başladı. Fakat atılan bir mızrak onu gösünden yaraladı. Sultan gösüne saplanmış mızrağı da sürükleyerek Nil Nehrine girdi. Komploculara Nil Nehri kıyılarındaki korunmma duvarlarına çıkarak ona ok atmaya başladılar. Muazzam Turansah komploculara hayatı bağışlamaları için yalvarmnaya basladi ve hayti bağışlanırsa sultanlıktan feragat etmeyi kabul edeceğini de bildirdi. Komplocularain reisi olan Baybars onu nehir kıyısından oklarla öldürmenin gayet zor olacağını anlayarak nehre indi ve kılıç darbeleri ile Sultan Muazzam Turanşahi öldürdü.[4][3]

Diğer kaynaklara göre komplocularain reisi Emir Baybars değil Emir Fariseddin Akçay'dı ve Sultanın ölümü bu kişi eliyle oldu. Bunlara göre Emir Fariseddin Aktay Sultan Muazzam Turanşah'n cesedinden kalbini kesip almış ve bunu Haçlı komutanı IX. Louis'e bir büyük parasal hediye karşılığı olarak göndermek istediğini bildirmişti; ama IX. Louis bunu kabul etmemişti.[1][3]

Memluklüler devleti dönemi Arap tarihçileri Sultan Muazzam Turanşah'ın sinirlı ve dengesiz bir kişiliği olduğunu, pek akıllı olamayıp zayıf karekterli olduğunu ve yüzünde devamlı bir tiki bulunduğunu bildirirler. Karargahtaki otağında bulunan mumlara kılıcı ile hücum edip onların üstlerini kesip "Bahri Memlukluları ile böyle uğraşacağım" dediği hiklaye edilmektedir. Bunlara ne kadar inanılması gerektiği tartışmalıdır.[3]

Sultan Muazam Turansah'ın babası olan Sultan Salih Eyyub effektif olarak Eyyubiler Mısır, Suriye ve Filistin arazilerinde tek bir Eyyubi hükümdarı olan son Sultan olmuştu. Sultan Muazzam Eyyub ancak kısa bir zaman için (3 hafta) Suriye Sultanı ve yne küçük bir müddet Mısır Sultanı oldu. Mısır'da efektif sultanlık yapan son Eyyubi sultanı idi. Ondan sonra Bahri Memluklu Sultanı Aybeg Eyyubiler Suriye Sultanı Nasır Yusuf'un tehdidini önlemek için ile ortaklaşa sultan olarak Mısır Sultanı tahtına ortalklaşa olarak 6 yasında bir çocuk olan Eşref Musa'yi geçirmiş ama bu çocuk hükümdar bir kukla olmaktan ileri geçmemiştir. Suriye Sultanı tehdidi ortadan kaldırılınca Eşref Musa tahttan indirilip Eyyubiler devletinin Mısır idaresi sona erdirilmiştir.[1] [3]

Önce gelen:
Salih Eyyub
(1245-1249)
Flag of Ayyubid Dynasty.svg
Eyyubiler Suriye Sultanlığı
Muazzam Turanşah
1250
Sonra gelen:
Nasır Yusuf
(1250-1260)
Önce gelen:
Salih Eyyub (1240-1249)
Flag of Ayyubid Dynasty.svg
Eyyubiler Mısır Sultanlığı

1250
Sonra gelen:
Şecer-üd-Dürr
1250

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e Humphreys, R. Stephen, (1977) From Saladın to the Mongols, the Ayyübids of Damascus 1193-1260 Albany: State Üniv of New York İŞBN: 0873952634
  2. ^ İrwin, Robert, (1986) The Middle East in the Middle Ages: The Early Mamluk Sultanate, 1250-1382, Londra:Croom Helm, ISBN: 1597400483
  3. ^ a b c d e Runciman, Steven (çev. Fikret Işıltan) (1992), Haçlı Seferleri Tarihi: III. Cilt Akka Krallığı ve Haçlı Seferleri, Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınları ISBN 975-16-0511-3
  4. ^ Sultan Turansah'ın suikaste gitmesi ayrıntıları günün Haçlılar tarih=i yazarı Joinville'in eserinde yazılmıştır. Jean de Joinville (ing. çev. Wedgwood, Ethel) (1906) The Memoirs of the Lord of Joinville: A New English Version ew York: E.P. Dutton and Co., Bölüm XV

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Runciman, Steven (çev. Fikret Işıltan) (1992), Haçlı Seferleri Tarihi: III. Cilt Akka Krallığı ve Haçlı Seferleri, Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınları ISBN 975-16-0511-3
  • İbn Kesîr, (Tr.Hz: Mehmet Keskin) (2000) Büyük İslam Tarihi - El Bıdaye Ve´n-Nihaye 15 Cilt, İstanbul:Çağrı Yayınları c.13 . PDF
  • Irwin, Robert, (1986) The Middle East in the Middle Ages: The Early Mamluk Sultanate, 1250-1382,, Londra ve Sydney:Croom Helm, ISBN:0709913087 (İngilizce)
  • Humphreys, R.Stephen, (1977), From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus 1193-1260, New York:SUNY Press, ISBN: 0873952634 (İngilizce)