Misket
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Misket, (bilye, cicoz, mile), çocukların oyuncak olarak kullandığı, genellikle kemik, cam veya demirden yapılan küçük, sert, küre biçimindeki toplara denir. Bursa'da cilli olarak adlandırılır. Bilye (İtalyanca: (biglia)“bilya” okunur), misket dışında Ege yöresinde meşe olarakta adlandırılmaktadır.
Eskiden yuvarlak çakıllar ya da meyve çekirdekleri bilye olarak kullanılırken, 18. yüzyılda mermer bilyeler yapıldı. Bilye oyunlarının adı ve kuralları oynandığı ülkeye göre değişiklik gösterir. Türkiye'de renkli cam bilyelere "misket" denir. En çok oynanan bilye oyunları ise “tumba”, “kuyu” ve “Üçgen”dir.
Bilye oyunlarında ortak nokta, bilyeyi yuvarlayarak başka bir bilyeye çarptırmak ve onu kazanmaktır. Bilye, kıvrılan işaret parmağının içine oturtulur ve başparmakla itilerek atılır. "Kaptan Oyunu"nda, bilyeler yerde açılan belirli sayıda çukura önceden saptanmış bir sıraya göre sokulmaya çalışılır. Bunu başaran oyuncu, rakibinin bilyesine atış yapma hakkı kazanır.
Genellikle cam veya demir bilyelerle oynanan oyunlardır. Çok değişik kurallarla oynanan çeşitleri vardır. Başlıcaları:
Konu başlıkları |
[değiştir] Terminoloji
- Dakka (kondik, ellik, gaflik, başlık, Eneke): Atış yapılan misket.
- Kemik: Kemik misket mermerimsi yapıda beyaz ve üzerinde desenler olan miskete denir.
- Baş: Sağ veya solda bulunan en kenardaki miskettir. Vurunca bütün misketler alınır.
- Baş altı: Başın hemen yanındaki miskettir.
- Baş altının altı: Baş altının yanındaki miskettir.
- Öbür: Başın olmadığı diğer kenardaki miskettir.
[değiştir] Takas değerleri
- Cam misket: 1 ünite
- Renkli misket: 2-5 misket
- Mika misket: 2-5 misket
- Demir misket: 5-8 misket
- Dev misket: 10-20 misket (cam, renkli, mika, demir olmasına göre değişir)
- Cüce misket: 2-5 misket (yine çeşidine göre değişir)
- Dakka, başlık, gaflik misket: Yapılan atışlardaki ününe göre değeri değişir
- Su misketi:4-6 misket
[değiştir] Misket oyları
[değiştir] Baş/Başaltı
Misketler sırayla dizilir. Kaçarına oynanıyorsa her oyuncu o sayıda misket koyar sıraya. Daha sonra (tercihen) çocuk argosunda moloz adı verilen büyük misketlerle oyuncular misket sırası hizasından atış yapar ve en uzağa atan oyuncu ilk olmak üzere misket sırasına doğru atış hakkı kazanılır. Atışı son yapacak olan başı belirler, dizinin sağı veya solu. Eğer baş olarak sağ belirlenmişse atışı yapan vurduğu misketin solundaki bütün misketleri alır. Başaltı vurulursa baş hariç geri kalan... Ve bu şekilde herkes sırayla atış yapar. Eğer 'kalan', yani atışlar sonrasında yerde kalacak misketlere razı olan biri çıkmamışsa, yerde kalan misketleri almak üzere öte yandan da aynı kurallar çerçevesinde atışlar tekrarlanır. Misket oyunlarından en yaygınıdır.
[değiştir] Şap
Şap oyunu istediğiniz kadar kişi ile oynanabilir bunu oyunu kuran oyuncu yapabilir.misketler şap denen yuvarlagın içine kaça oynanıyorsa dizilir ve birincilik için duvar kenarına misketleri atarlar kimin misketi daha öndeyse o kişi birinci olur ve sonuncu olan oyuncu şapın kaç oldugunu ve yemenin ne zaman oldugunu belirler.yani şapın kaç oldugu şu demektir:yuvarlagın içine 1 kez girersen oyunu kaybedersin tabiki şap 1 ise bunu az önce dediğim gibi sonuncu olan oyuncu belirler.ve yeme sonlu başlı derse oyundaki oyuncu yerden misket çıkarırsa diğer oyuncuyu vurur ve yerdekiler o oyuncunun olur yeme son derse oyunun içinde misket çıkarsa bile oyunun sonunu beklemelidir ve o zaman yerden misketi son çıkaran oyuncu rakibini vurmaya çalışır vurursa rakibinin yerden çıkardığı misketi alır.birde en başta hiç kimse yerden misket çıkartmadan birbirini vurursa kaynaşma olur yani ebeden yeni baştan atılır miskete.oyunun kuralı budur.
[değiştir] Çukur
Çukur üçgenin 3 boyutlu şekli olarak düşünülebilir. Zor oyundur. Bir yumruk girebilecek büyüklükte bir çukur kazılır (ne fazla ne eksik). Her oyuncu çukura birer misket bırakır. Amaç misket atışlarıyla çukurdan→ misket çıkarmaktır. Misket çıkarabilen oyuncu çukurdan çıkardığı misketi ve çukurdan misket çıkarabilmişse atış yaptığı misketi alabilir. Çıkaramayanınki çukura düşmüşse oraya ait olur. Onu ordan çıkarabilen alır.
[değiştir] Zehir
Bir tür bilye oyunudur. Oyuncu sınırı yoktur fakat genelde 4 kişi oynanır. Yaklaşık 3 cm yarı çapta, 5 adet kuyu kazılır. Ortadakinin ismi genelde zehirdir. Zehire o el için gereken bahis konur. (Örneğin 5 kemik) 6 - 8 metre ileriye bir çizgi çizilir. Bu çizgiye zehir hizasından oyuncular birer bilye atar, çizgiye en yakın oyuncu birinci olur ve ilk kuyudan itibaren zehir etrafındaki 4 kuyuyu dolaşır ve zehire ulaşmaya çalışır.Eğer birinci oyuncu kuyuya giremezse, bu sefer sıra diğer oyunculara geçer. Şayet diğer oyuncu da bir kuyuya girmişse, başka bir oyuncuyu vurma hakkına sahip olur ve vurduğu oyuncu oyundan çıkar, koyduğu bahsi alır. Zehire ilk ulaşan tüm bahisleri toplar.
[değiştir] Karış
Genişçe ve düz bir alanda 2 ya da daha fazla oyuncu ile oynanır. İlk oyuncu mısketini genellikle çok uzak veya çok yakın olmayacak şekilde ileriye doğru atar. Onu takip eden oyuncu, diğer oyuncunun attığı miskete vurmaya veya en azından 1 karış mesafesi kadar yaklaşmaya çalışır. Genelde vurmak amaçtır çünkü eğer vurulamazsa yahut karış mesafesine gelinemezse bir sonraki elde diğer oyuncu yakında bulunan oyuncunun misketini kolaylıkla vurur. Oyun bu şekilde sırayla belirlenen alan içinde misketlerle gezilerek oynanır. Oyun başlamadan ödül miktarı kararlaştırılır. Örneğin vuruş 2 karış 1 mışket gibi. Bu durumda bir oyuncu diğer oyuncunun misketini vurduğunda, vurduğu kişiden 2 mışket alır. Şayet karış açmışsa (kendi karışıyla bir karış mesafeye yaklaşmışsa) 1 mışket alır. Vurma ya da karış açma eyleminden sonra o anda bulunulan noktadan oyun tekrar açılır. Genelde vurulan kişi son açılır. Oyun karışsız da oynanabilir.
