Henrik Dam

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Carl Peter Henrik Dam
Henrik Dam nobel.jpg
Doğum 21 Şubat 1895(1895-02-21)
Kopenhag, Danimarka
Ölüm 17 Nisan 1976 (81 yaşında)
Kopenhag, Danimarka
Vatandaşlığı Danimarka
Milliyeti Danimarka
Dalı Fizyoloji
Biyokimya
Çalıştığı yerler Kopenhag Üniversitesi, Rochester Üniversitesi
Önemli başarıları Edward Adelbert Doisy ile K vitamini
Aldığı ödüller Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü (1943)

Carl Peter Henrik Dam (21 Şubat 1895, Kopenhag), Danimarkalı bilim insanıdır. 1943 yılıda Edward Adelbert Doisy ile birlikte K vitamini keşiflerinden dolayı Nobel Fizik ödülünü kazanmıştır.


Eğitimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Eczacı Emil Dam ve öğretmen Emilie Peterson'ın çocuğu olan Dam, 1920 yılında Kopenhag, Politeknik Enstitüsü'nden mezun oldu aynı sene Kopenhag Üniversitesi'nde Ziraat ve Hayvancılık Eczası bölümü asistanı oldu. 1923 de aynı üniversitenin Fizyoloji laboratuvarında biyokimya dalında asistanlık yaptı. Sonraki yıl Inger Olsen ile evlendi. 1925'te F. Pregl ile Graz, Avusturya' da çalışmalar yaptı.

Kariyeri[değiştir | kaynağı değiştir]

1928'de Kopenhag Üniversitesi' nde Biyokimya öğretim profesörü oldu. Zaman zaman yurt dışına çıkıp araştırmalar yapsa da 1941'e kadar bu görevine devam etti. Nogle Undersøgelser over Sterinernes Biologiske Betydning (Bazı sterollerin biyokimyadaki önemi) teziyle Kopenhag Üniversitesi'nde Doktora ünvanını 1934'de aldı.

Dami metabolizma ve steroller üzerindeki çalışmalarını Rudolph Schoenheimer Laboratuvarı Freiburg-Almanya' da 1932-1933 yılları arasında ve sonra 1935'te P. Karrer ile Zurih'te devam ettirdi. Kopenhag' da tavukların sterol metabolizmaları üzerinde çalışırken K vitaminini keşfetti. İleriki zamanlarda K vitaminin hayvanlarda ve bitkilerde biyolojik fonksiyonu ve oluşumu, yanı sıra beşeri eczacılıkta uygulanabilirliği, kimyasal ve fiziksel nitelikleri, arındırma ve izolasyon etkisi, üzerinde çalışmaya başladı. Bu araştırmasının son aşamalarını P. Karrer ile yaptı.

K vitamini ve Nobel Fizyoloji-Kimya Ödülü[değiştir | kaynağı değiştir]

K vitamini araştırmalarında denek hayvanlarında E vitamininden yoksun belli oranda yağ alımına bağlı olarak adipoz dokusunun artan kılcal geçirgenliği ve renklenme gibi bazı yeni semptomlar gözlemledi. Nisan-1940 da Danimarka'nın Alman askerleri tarafından işgalinden önce planlanmış olan, Amerikan İskandinav Vakfı konferans turu için 1940-1941' de Kanada Ve ABD'ye gitti. 1941 yılında Rochester Üniversitesi, New York, ABD de Woods Hole Deniz Biyolojisi Laboratuvarında araştırma yapmaya başladı. 1942-1945 yılları arasında aynı üniversitede ve Rockefeller Enstitüsünde araştırma dalında en yüksek kıdemle ödüllendirildi.

1939' da Dam ve Amerikalı bağımsız kimyager olan Edward Adelbert Doisy , ikisi de alfalfadaki K vitamini ayırdılar. Bu keşiflerinden dolayı 1943' de Dam ve Doisy 1943 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü nü paylaştılar.[1]

Diğer başarıları[değiştir | kaynağı değiştir]

1946 yılında Danimarka'ya döndükten sonra, ana araştırma konuları K vitamini, E vitamini, yağ, kolesterol ve son yıllarda safra-taşı oluşumu ile ilgili beslenme çalışmalar yaptı. 1956-1962 yılları arasında Danimarka Fat Araştırma Enstitüsü Biyokimya Bölümü lideri oldu. Özellikle biyokimyasal steroller, K ve E vitaminiyle ilgili biyokimyasal sorunlar üzerine yayımladığı ya da yayında işbirliği yaptığı yaklaşık 315 makale var.

Profesör Dam, 1947 de Teknik Bilimler Danimarka Akademisi; 1948 Danimarka Kraliyet Fen Edebiyat Akademisi; 1951 Académie Royale de Medicine; 1953 Royal Society [2], Edinburgh onursal üyesi oldu. 1954 yılında , Beslenme Bilimleri Birliği Ortak Onursal Başkanı oldu ve 1961 yılında Beslenme Alman Derneği Sorumlu Üyesi oldu. Alman Yağ Araştırmaları Derneği tarafından Norman Madalyası ödülü aldı.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]