Giyom Tell (opera)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Giyom Tell
Adamo Didur: Giyom Tell rolünde

Özgün ismi: Guillaume Tell
Müzik: Gioacchino Rosssini
Libretto: Etienne de Jouys ve Hippolyte Bis
Galası: 3 Ağustos 1829
İlk gösterim yeri: Théâtre de l'Académie Royale de Musique, Paris
Oyuncular: *Giyom Tell: bariton
  • Hedwige: Karısı , mezzo-soprano
  • Jemmy: Oğlu, soprano
  • Mathilde: Habsburg'lu bir prenses, soprano
  • Arnold Melcthal: tenör
  • Melcthal, Babası bas
  • Gesler: Uri ve Schwiz kantonlarının Avusturyalı Valisi, bas
  • Walter Furst: bas
  • Ruodi: Balıkçı , tenor
  • Leuthold: Çoban, bas
  • Rodolphe: Gesler'in muhafızları komutanı, tenor
  • Bir avcı: bariton
  • Köylüler, çobanlar, şövalyeler, genç yardımcıları, hanımlar, askerler

Giyom Tell (Fransızca :Guillaume Tell) İtalyan asıllı besteci Gioacchino Rossini tarafından hazırlanmış 4 perdelik bir lirik operadır. Eserin librettosu Fransızca olarak, Frederich Schiller'in ayni Giyom Tell adını taşıyan oyunundan uyarlanarak, Etienne de Jouy ve Hippolyte Bis tarafından yazılmıştır. Opera eserinin prömiyeri 3 Agustos 1829'da Parisde Théâtre de l'Académie Royale de Musique sahnelenmiştir. Bu opera eseri Rosinni'nin son opera eseridir ama kendisi bundan sonra neredeyse kırk yıl daha emekli gibi yaşamıştır.

Eser 14. yüzyılda İsviçreli milli kahraman ve iktidar gücüne karşı baş kaldıran devrimci Giyom Tell'in kısmen mitolojik hayatını ele alır. Bu nedenle politik gruplar tarafindan benimsenmis veya yerilmiştir. Özellikle İtalya birleştirilmeden önce, birçok değişik politik rejim altında İtalyan devletleri bulunmakta iken bunların sansür idareleri bu eserin Italya'da yapımı ve sahnelenmesine büyüuk engeller çıkarmıştır. Örneğin Napoli'deki "Teatro San Carlo"da eser ilk defa 1833de sahnelenmiş ve sonra yaklaşık 50 yıl hiç oynanmamıştır. Venedik'de Teatro La Fenice bu eseri ancak 1856 da ilk defa sahnelemiştir. Diğer taraftan devrimci tutum Viyana'da taraftar bulmuş ve 1830-1907 döneminde Viyana Saray Operasında 422 defa oynanmıştır.

Diğer taraftan bu eserin özel nitelikleri de bu operanın yapımını zorlaştırmakta ve eğer eser yapımı kararı alınmışsa eserin tümüyle sahnelenmesi problem çıkartmaktadır. Eser Fransız opera geleneklerine göre Grand Opera olarak hazırlanmış olup, 4 perdeden oluşmakta ve eğer tümü ile oynanırsa 4 saatlik müzik gerektirmektedir. Bu kadar uzun sürmesi ve bazı rollerin özellikle zor olması şarkıcılar/oyuncular için bu eserin zorluğu üzerinde ün almasına yol açmıştır. Örneğin bu eser gerçekten tenör şarkıcılardan geniş bir ses yayılımı istemektedir. Bu nedenle eğer yapımına karar verilmişse çok kere ağır kesintilerle yapılmaktadır. Diğer taraftan asıl orijinal libretto dili Fransızca olmasına rağmen İtalyanca çevirisi de çok popüler olarak kullanılmaktadır.

Roller[değiştir | kaynağı değiştir]

Gesler ve Giyom Tell
Rol Ses tipi Prömiyede roller, 2 Ağustos 1829
(Orkestra şefi: François Antoine Habeneck)
Giyom Tell bariton Henri-Bernard Dabadie
Hedwige, Karısı mezzo-soprano Mlle Mori
Jemmy, Oğlu soprano Louise-Zulme Dabadie
Mathilde, Habsburg'lu bir prenses soprano Laure Cinti-Damoreau
Arnold Melcthal tenor Adolphe Nourrit
Melcthal, Babası bas Bonel
Gesler, Uri ve Schwiz kantonlarının Avusturyalı Valisi bas Alexandre Prévost
Walter Furst bas [Nicolas Levasseur
Ruodi, Balıkçı tenor Alexis Dupont
Leuthold, Çoban bas Ferdinand Prévôt
Rodolphe, Gesler'in muhafızları komutanı tenor Jean-Étienne Massol
Bir avcı bariton Beltrame Pouilley
Köylüler, çobanlar, şövalyeler, genç yardımcıları, hanımlar, askerler

Konu özeti[değiştir | kaynağı değiştir]

Mekân: İsviçre
Zaman: XIV. yüzyıl

Opera eseri başlamadan önce İsviçrelilerin lideri olan Melcthal'in oğlu olan Arnold, bir Avusturya prensesi olan, Mathilde'yi suda boğulmaktan kurtarmıştır. Birbirine aksi politik taraflarda olmalarına rağmen Arnold ve Mathilde birbirlerine aşık olmuşlardır.

I. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

Lucerne Gölü civarında aylardan Mayıs'tır ve bugün Çoban Festivali yapılmaktadır. Geleneklere göre Melchtal bu festivale katılan bütün çiftleri kutsulamaktadır. Fakat Arnold kendi için bu geleneğin uygulanmasını kabul edememektedir; çünkü Mathilde'ye karşı aşkı ile İsviçre'ye vatan sevgisini birbiriyle bağdaştıramamaktadır.

Duyulan boru sesleri İsviçrelileri nefret ettikleri Avusturyalı vali Gesler'in gelişini ilan etmektedir. Sonra Leuthold gelir ve onu takip eden Gesler'in Avusturyalı askerî birliklerden kaçmaktadır.

Gesler'in askerlerinden biri Lethold'un kızına tecavuz etmeye yeltenir ve Leuthold bu tecavüzkar askeri öldürür. Yakalanmamak için oradan kaçması gerekmektedir ve göl üstünden bir kayıkla kaçmak en uygun yoldur. William Tell ona yardım etmeye hazır olduğunu bildirir. Rodolphe komutasındaki Gesler'in muhafız birliği askerleri gelir. Leuthold, Tell'in yardımı ile göl üzerinden kaçarak onların eline geçmekten kurtulur. Ancak bu kaçışa bir misilleme olarak Gesler'in muhafızları Melchtal'ı tutuklayıp götürürler.

II. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir göle yakın bir vadide Arnold ve Mathilde buluşurlar ve birbirlerine olan aşklarını tekrarlarlar. Tell ve Walter gelirler ve Arnold'a Gesler'in Melchtal'ın idam edilmesi emrini verdiği haberini verirler. Arnold bunun öcünü almaya and içer. Arnold, Tell ve Walter İsviçre'nin ulusal egemenliğini kazanması için uğraşacaklarına birlikte yemin ederler. Bu hedefe varmak için bütün Kantonlarin birleşip birlikte hareket etmesini sağlarlar.

III. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

Altdorf'ta merkezinde pazar yeri. O gün İsviçre'nin Avusturya idaresi altına girişinin yüzüncü yıldönümüdür. Bunu kutlamak için Gesler şapkasını bu alanda yüksek bir direğe koydurmuştur ve İsviçrelilerin bu direğin üzerindeki şapkasını selamlayıp one böylece hürmet göstermeleri emrini verilmiştir. Tell oğlu Jemmy ile pazar meydanına gelir. Şapkaya selam verip hürmet göstermeyi kabul etmez. Gesler Tell'in Lethold'u kurtaran kişi olduğunu tanımıştır ve onu her nasıl şekilde olursa olsun cezalandırmak istemektedir. Tell'e oğlu Jemmy'nin başı üstüne konulan bir elmayı okuyla vurmasını emreder. Bu şekilde Tell'in en ufak hatasının oğlunun hayatına mal olacağını veya hiç olmazsa onu yaralayacağını sanmaktadır. Tell bu emre itaat eder ve oğlunun başındaki elmayı ona hic zarar vermeden vurur. Sonra da Gesler'e dönerek eğer oğluna bir zarar gelseydi Gesler'i şahsen vurmak için bir ikinci oku hazır etmiş olduğunu da ifşa eder. Gesler, Tell'in hemen tutuklanmasını emreder.

IV. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

İsyan eden İsviçrelilerin topladığı ordu gelir ve Avusturyalılar ile muharebeye girişirler. İsviçreliler galip gelirler. Mathilde ve Arnold birbirlerine olan aşkları içinde kendilerini güvenli görerek tekrar birleşirler.

Ünlü aryalar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • "Asile héréditaire" (Arnold)
  • "Sois immobile" (Tell)
  • "Sombre forêt" (Mathilde)

Seçilmiş ses kayıtları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Roller Orkestra sefi
Opera evi ve orkestra
Marka
1956 Dietrich Fischer-Dieskau, Gianni Jaia, Giuseppe Modesti, Ivan Jardi, Jolanda Mancini, Giannella Borelli, Antonio Pirino, Sergio Nicolai, Enrico Campi, Anita Cerquetti, Tommaso Soley, Sergio Liliani Mario Rossi],
RAI, Milano Orkestra ve korosu
Myto 3 MCD 001.216
1965 Giangiacomo Guelfi, Leyla Gencer, Gianni Raimondi, Leyla Bersiani, Annamaria Rota, Enrico Campi, Paolo Washington, Bruno Marangoni, Pietro Bottazzo, Silvano Pagliuca, Mario Guggia Fernando Previtali,
Teatro San Carlo Orkestra ve korosu, Napoli
Great Opera Performances 715-CD 3
1990 Gabriel Bacquier, Montserrat Caballe, Nicolai Gedda, Mady Mesplé, Jocelyne Taillon, Louis Hendrikx, Kolos Kovacs, Gwynne Howell, Charles Burles, Nicholas Christou, Ricardo Cassinelli, Leslie Fyson Lamberto Gardelli,
Ambrosian Opera Korosu; Royal Philharmonic Orkestra
EMI Classics 7 69951 2
1986 Sherrill Milnes, Mirella Freni, Luciano Pavarotti, Della Jones, Elizabeth Connell, Ferruccio Mazzoli, Nicolai Ghiaurov, John Tomlinson, Cesar Antonio Suarez, Richard van Allan, Piero de Palma, John Noble Riccardo Chailly,
Ambrosian Korosu, National Filarmonik Orkestra
Decca Classics 437
1990 Giorgio Zancanaro, Cheryl Studer, Chris Merritt, Giorgio Surjan, Franco de Grandis, Amelia Felle, Luciana d'Intino, Vittorio Terranova, Alberto Noli, Luigi Roni, Ernesto Gavazzi, Ernesto Panariello Riccardo Muti,
Teatro alla Scala Orkestra ve korosu, Milano
Philips 422 391-2

Uvertür[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu opera eseri genellikle bir müziksel konser parçası olarak değişik popüler şekillerde bilinen uvertürü ile çok tanınmıştır. Uvertür 4 kısımdan oluşmakla beraber, bu kısımlar ayrı olmadan içiçe olup birbirinden hiç aralık verilmeden çalınır. Bunlar:

  • "Prelüd": Bu yavaş bir parçadır ve 5 viyolensel ile çalınmaktadır.
  • "Fırtana": Bu tum orkestranın katkısını gerektiren bir dinamik müzik ihtiva eder.
  • "Süt ineklerinin çağrılışı (Ranz des Vaches): Bu kısım yavaş olarak korangle ile çalınır.
  • "Final" - Bu bir (ultra-dinamik) dörtnala atlı süvari akınını hatırlatır. Kornolar ile trumpetlerin yaptıkları girişten sonra bütün orkestranın katkısıyla tamamlanır.

Medya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • William Tell Uvertürü Kısım 3 ("Ranz des vaches") ve Kısım 4. Cesare Sodero bandosu (1914):

Dipnotları[değiştir | kaynağı değiştir]


Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dışsal kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Opera Türkiye Websitesi "G.Rossini (1792–1868) Guillaume Tell" sayfası:[1] (Erişme tarihi: 11.12.2009)
  • Ingilizce Wikipedia "Wiliam Tell (opera)" maddesi: [2] (İngilizce) (Erişme tarihi:3.4.2009)
  • GuillaumeTell librettosu [3] (Fransızca) (Erişme tarihi:3.4.2009)