Don Carlos

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Bu madde ismi Giuseppe Verdi tarafından bestelenmiş olan operanın, asıl Fransızca metinine uygun olarak, ismiDon Carlos olarak verilmiştir. Eğer sonraki İtalyanca ceviri verziyonu sahnelenirse operanın ismi Italyanca'ya uygun olarak Don Carlo olması gerekir.
Don Carlos
Don Carlo afişi
Özgün ismi: Don Carlo': Fransızca orijinal verziyon
Don Carlos İtalyanca çeviri verziyon
Müzik: Giuseppe Verdi
Libretto: "Camille du Locle" ve "Joseph Méry"
Galası: 11 Mart 1867
İlk gösterim yeri: Théâtre Impérial de l’Opéra, Paris, Fransa
Oyuncular: *Filip II, (Filippo): İspanya Kralı, bas
  • Don Carlos (Don Carlo): İspanya veliahtı,tenor
  • Rodrigue (Rodrigo): Posa Markizi, bariton
  • Engezisyon Mahkemesi Başkanı. bas
  • Valois'li Elisabeth: soprano
  • Eboli Prensesi: mezzo-soprano
  • Bir keşiş: bas
  • Thibault (Tebaldo): Elisabeth'in genç hizmetlisi, soprano
  • Semadan bir ses: soprano
  • Lerma Kontu : tenor
  • Kraliyet ulağı:tenor
  • Aremberg Kontesi: Konuşma yok
  • Flandra mebusları, engezisyoncular, İspanya Sarayı saraylı erkek ve hanımları, halk, genç hizmetliler, Muhafız askerler, Keşişler, Askerler - koro

Don Carlos İtalyan besteci Guiseppe Verdi tarafından, "Camille du Locle" ve "Joseph Mery"'nin hazırladıkları Fransızca libereto kullanılarak bestelenen 5-perdelik bir grand operadır. Liberetto Friedrich Schiller tarafından Almanca yazılan "Don Carlos, Infant von Spanien" dramatik oyunundan uyarlanmıştır. Operanin ilk prömiyeri 11 Mart,1867de Paris, Fransa'da Théâtre Impérial de l’Opéra sahnelenmiştir. Ondan sonraki yirmi yılda operaya ekler ve değişiklikler yapılarak birkaç verziyonu geliştirilmiş ve böylece opera evi idarecileri, yapımcılari ve orkestra şefleri için hangi verziyonu seçecekleri hakkında bir seçim imkânı ortaya çıkmıştır. Verdi'nin opera eserleri arasında başka hiçbirinin bu kadar çok çeşit verziyonu bulunmamaktadır. Bu opeara eserinin özel baleyi ve ilk sahnelenmeden önceki kesintileri de içine alan tüm uzunluktaki verziyonu 4 saat süreli müzik gerektirmektedir ve bu şekliyle bu eser Verdi'nin en uzun opera eseri olmaktadır. [1]

Operanın ana konusu İspanya veliahti olan Carlos, Asturias Prensi'nin (d. 1545- ö. 1568) hayatında Valois'lı Elisabethe nişanlanmışken "1551-1559 İtalya Savaşı"'ni sona erdiren ve Habsburg Hanedanı ile Valois Hanedanını birleştirmek hedefi olan barış anlaşması sonucunda nişanlısının babası İspanya Kralı ve Kutsal Roma Germen İmparatoru II. Felipe ile evlendirilmesi gereği ile ortaya çıkan siyasal, ve psikolojik tezatları incelemektedir.

Revizyonlar ve İtalyanca'ya çeviri[değiştir | kaynağı değiştir]

Prömiyerden önceki provalarda kesintiler ve ilk yayınlanan verziyon[değiştir | kaynağı değiştir]

1866da Verdi operayı besteleyip bitirdikten sonra, ama daha bale için müziği bestelemeden önce, eserinde bazı kesintiler yapmak gereğini duydu, çünkü bu eser çok uzun olmaktaydı. [1]Bu ilk kesintiler şöyle özetlenebilir:

  • IV. Perde 1. Sahnede Elisabeth ve Eboli'nin ikilisi;
  • IV. Perde 2. Sahnede Posa'nın ölümünden sonra Carlos ve Kral'ın bir ikilisi;
  • Aynı sahnede bulunan isyan olayı sırasında Elisabeth ve Eboli arasındaki karşılıklı konuşma.

Bale muzigi bestelendikten sonra 1867deki provalar sırasında anlaşıldı ki o andaki uzunlukta opera temsil edilirse operanın bitişi ancak gece yarısından sonraya gelecektir; böylece Paris opera seyircisi Paris varoşlarına giden tren seferlerini kaçıracaklardı. Bunun için tekrar yeni kesintiler yapılması gerekti. Verdi'nin kabul ettiği bu kesintiler şunlardı:[1]

  • I. Perde'ye girişte oduncular ve karılarının korosu ve Elisabeth'in ilk defa sahnede görünüşü için müzik;
  • II. Perde 1. Sahnede Posa için kısa bir giriş solosu ("J'étais en Flandres");
  • II. Perde 2. Sahnenin sonundaki Kral ve Posa arasındaki konuşmanın bir kısmı.

Operanın promiyeri ile birlikte basılan libretto verziyonu Verdi'nin kurguladığı bütün orijinal müziksel pasajları ve baleyi de kapsamakta, fakat yukarıda adı verilen kesintileri ihtiva etmektedir.

Sonraki izinli ve izinsiz Paris kesintileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Prömiyer sahnelendikten sonra Paris'ten ayrılmadan Verdi Paris opera otoritelerine eğer gerekli görürlerse IV. Perde'nin 2. Sahnesini Posa'nın ölümüne kadar elimine etmelerine (yani isyan sahnesinin elimine edilmesine) izin vermiştir. Bunu yanında, Paris Opera otoriteleri verilen diğer temsillerde, Paris'ten ayrılmış olan Verdi'ye hic haber bile vermeden, eserden bazı diğer kesintiler de yapmışlardır.[1]

İtalyanca'ya birinci çeviri[değiştir | kaynağı değiştir]

Don Carlos librettosunun İtalyanca'ya çevirisinin ilk hazırlıkları "Achille de Lauzières" tarafından 1866 sonbaharında başlanmıştı. Verdi, o zaman hala "Don Carlos" adı ile anılan operanın, aynı Paris Operası'nda sahnelendiği gibi 5 perdeden oluşmasını ve bir bale kısmını da kapsamasında ısrar etmekteydi.[1] Bu 5-perdelik İtalyanca çeviri hiç kesintisiz olarak 4 Haziran 1867de Londra'da (şimdi Royal Opera House olarak anılan) Covent Garden Krallık İtalyan Opera Evi'nde ("Michael Costa"'nin orkestra şefliği altında) sunuldu. Yine hiç kesintisiz 5-perdelik ilk İtalyanca çevirinin aynı yıl 27 Ekimde İtalya'da Bologna "Teatro Communale"de prömiyeri yapıldı.

Müziğin ve metinin sonraki revizyonları[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu eserin 1871de başarısız olan Napolideki yapımından sonra, Verdi 1872-73 yılı icinde eserin sahnelenmesi için bu şehri ziyaret etmeye ikna edildi. Bu ziyaretinde eserde iki daha değişiklik yaptı: [1]

  • Posa ve Kral'ın birlikte bulunduğu II. Perde 2. Sahneye daha önce yapmış olduğu kesintileri ("Antonio Ghislanzoni" nin şiirlerini) tekrar ekledi ve notalarda da değişiklikler yaptı.
  • V. Perde'de bulunan Carlos ve Elisabeth ikilisini elimine etti.

Don Carlos' un ölceğini ve kapsamını değiştirme fikri 1875de Verdi tarafından ortaya atıldı. Bu kismen daha önceki yapımlarda elde edilen tecrübeler hakkında gelen haberlere bağlıydı' Örneğin Costa yapımında I. Perde ve bale kısmı temsil edilmemiş ve eserin diğer kısımlarında da kesintiler yapılmıştı. Nisan 1882de Verdi Paris'e gelmiş iken değişiklikler yapmaya hazir bulunuyordu. Zaten daha önce Verdi'nin bestelemiş oldugu Macbeth, Kaderin gücü (Forza del destino) ve Aida eserlerini Fransızca'ya tercüme eden "Charles Louis-Etienne Nutter" ve "du Locle"un çalışmalarini bilmekteydi. Verdi Paris'de iken üçü bir araya gelerek ve 9 ay birlikte uğraş vererek Don Carlos eserinin Fransızca metninde ve eserin muziksel bestesinde çok büyük değişikler yaparak sanki yeni 4 perdelik bir Don Carlos operası ortaya çıkardılar (1882 Verziyonu). Özellikle I. Perde ve bale parçası tamamiyle dışarıda bırakıldı. Bu çalışma Mart 1883de bitirildi.[1]

İtalyanca'ya çevirisi revizyonları[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu yeni Fransizca revizyonun metni, de Lauzieres'in 1866 çevirisi esas alınarak, "Angelo Zamardini" tarafından İtalyanca'ya cevirildi. Bu yeni İtalyanca verziyon için eserin ismi Don Calo olarak kabul edildi. Bu revizyonlu İtalyanca eserin prömiyer sahnelenmesi 10 Ocak 1884 de Milanao'da La Scala tiyatrosunda yapıldı.

Verdi eserinin ilk verziyonundaki I. Perde'yi elimine etmeye razı olmuşken, sonradan fikrini degistirmiş olduğu sanılmaktadır. Çünkü 29 Aralik 1886da Modenada sahneye konulan Don Carlo yeni revize edilmiş 4-perdelik verziyonun metnini kullanmakla beraber, daha önceki elimine edilmiş olan eski I. Perde'deki şarkılar kısım da başa eklenmiştir ve buna Verdi izin vermiştir. Bu son verziyon genellikle Verdi eserlerinin editörü olan "Guilo Ricordi" tarafından "balesiz 5 perdelik yeni edisyon" adı altında basılıp yayınlanmıştır.[1]

Sonraki sahnelenme tarihçesi[değiştir | kaynağı değiştir]

20. yüzyılın ilk yarısında Don Carlos/Don Carlo operası çok nadir olarak sahnelenmiştir. Fakat İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, özellikle 1883 'Milano' verziyonu şeklinde, muntazaman olarak dünya opera evlerinde sahnelenmiştir. Bu verziyon birçok kere de ses kaydına alınıp, birkaç değişik yapımın diskleri hala satılmaktadır.

Sonra da orijinal 5-perdelik Fransizca verziyonunun sahnelenmesi ve ses kayıtlarının satışları başlamıştır. 1970de Placido Domingo'nun basroldeki Teatro de Scala bu trende yol açıcı olmuştur. Bunu takip eden önemli yapımlar arasında 1996'da Paris'de Théâtre du Châteletdeki yapımı ve bunun audio ve DVD kayıtları, 2003 de San Francisco'da yapımı, 2006da Viyana'da Staatsoper yapımı ve aynı yıl Barcelona'da Liceu yapımı sayılabilir.

Roller[değiştir | kaynağı değiştir]

Rol Ses tipi Prömiyerde roller
11 Mart 1867[1]
(Orkestra şefi: Hainl)
Revize verziyon
Prömiyerde roller
10 Ocak 1884[1]
(Orkestra şefi: - )
Filip II, (Filippo) İspanya Kralı bas Louis-Henri Obin Alessandro Silvestri
Don Carlos (Don Carlo), İspanya veliahtı tenor A. Morère Francesco Tamagno
Rodrigue (Rodrigo), Posa Markisi bariton Jean-Baptiste Faure Paolo Lhérie
Engezisyon Mahkemesi Başkanı bas David Francesco Navarini
Valois'li Elisabeth soprano Marie-Constance Sass Abigaille Bruschi-Chiatti
Eboli Prensesi mezzo-soprano Pauline Gueymard-Lauters Giuseppina Pasqua
Bir keşiş bas Armand Castelmary Leopoldo Cromberg
Thibault (Tebaldo), Elisabeth'in genç hizmetlisi soprano Leonia Leveilly Amelia Garten
Semadan bir ses soprano
Lerma Kontu tenor Gaspard Angelo Fiorentini
Kraliyet ulağı tenor Mermant Angelo Fiorentini
Aremberg Kontesi Konuşma yok Dominique
Flandra mebusları, engezisyoncular, İspanya Sarayı saraylı erkek ve hanımları, halk, genç hizmetliler, Muhafız askerler, Keşişler, Askerler - koro

Konu özeti[değiştir | kaynağı değiştir]

[Bu konu özeti Paris Opera Evi için bestenlenen ve 1866da bitirilen asıl 5-perdelik verziyon içindir. Diğer verziyonlarda yapılan önemli değişiklikler satır içine girmiş parantezler şeklinde gösterilmiştir. Aryalar ve diğer şarkıların isimleri Fransızca ve İtalyanca verilmiştir.]

I. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

[1883 revizyonunda bu perde elimine edilmiştir]

Fransa'da Fontainebleau ormanında kış

Bir prelüd ve odun kesen işçilerin ve karılarının korosu duyulur. Hayatın zorluğundan ve bunun İspanya ile savaş dolayısıyla daha da kötüleştiğinden şikayet etmektedirler. Fransa Kralının kızı Elizabeth maiyetindekiler ile birlikte gelir. Buradaki bulunan ahaliye, hemen yakınlarda yapacağı evlilikten bahseder ve hemen orada ayrılır.

Bu Paris prömiyerinden önce operadan kesilip atılmıştır. Bunun yerine çok kısa bir sahne olarak Elizabeth'in sahnede bir ucundan diğerine geçerek odunculara bir kese para vermesi konulmuştur.

Carlos saklandığı yerden çıkarak Elisabeth'i gördüğünü ve ona aşık olduğunu açıklar.(Arya: Je l'ai vue / Io la vidi - "Onu gordum.") Elisabeth tekrar geldiğinde once Lerma Kontu'nun başkanı olduğu bir heyette delegeymis gibi hareket eder; fakat sonra kim olduğunu açıklar ve ona karşı olan aşk hislerini bildirir; Elisabeth'de bu aşka karşılık verdiğini söyler.(İkili:De quels transports poignants et doux / Di quale amor, di quanto ardor - "Ne aşk, ne çok heves.").Bir top sesi duyulur; İspanya ve Fransa arasında barış anlaşmasının yürürlüğe girdiğini açıklamaktadır. Thibaut gelip Elisabeth'e anlaşmaya göre evleneceği kişinin veliaht Carlos değil İspanya Kralı II. Filip'in kendisi olduğunu bildirir. Lerma ve etrafindakiler bunun doğru oldugunu teyit ederler. Elisabeth'in barış anlaşmasını bozmamak için bu barış şartına razı olması gerekir. İspanya'ya gitmek üzere ayrılır. Carlos harap olmuştur.


II. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

[1883 revizyonunda bu I. Perde olmuştur.]

1. Sahne: İspanya'da Sain-Just Manastırı (İspanyolca: (San Jerónimo de Yuste)


Keşişler ölmüş olan İmparator Sarlkent'in ruhunun rahat etmesi icin dua etmektedirler. Onun torunu olan Carlos girer, sevmiş olduğu kadının babası ile evlenmesi gerektiği için büyük bir üzüntü içindedir.

[1883 revizyonunda, daha önce elimine edilmiş I. Perde'de bulunan ("Je l'ai vue" / "Io la vidi" - Onu gördüm) aryasını söyler.]

Eski ölmüş imparatora çok benzeyen bir keşiş gelip ona Tanrı'ya inanırsa sonunda büyük bir huzura kavuşacağını söyliyerek onu teselli etmeyi başarır. Arkadaşı olan Posa Markizi Rodrique harp alanı olan Flandra ülkesinden yeni gelmiştir. (Arya: J'étais en Flandres - "Ben Flandra'daydım.")

[Bu kısım prömiyerden önce yapılan provalardan sonra elimine edilmistir]

Posa Flandra'da savaşdan çok zarar görmüş olan halka veliahttan yardım istemeye gelmiştir. Posa Carlos'a İspanya'dan ayrılıp Flandra'ya gitmesini tavsiye edebileceğini söyler. İki adam birbirleriyle sonsuza kadar arkadaş olacaklarına and içerler. İkili: Dieu, tu semas dans nos âmes / Dio, che nell'alma infondere - "Tanri, ).

Kral Filip de yeni karısı ile birlikte babası İmparator Şarlkent'in mezarını ziyarete gelmiştir. Don Carlos'un içi kan ağlamaktadır.


2. Sahne: Saint-Just Manastırı yakınlarında bir bahçe


Prenses Eboli, bir Emevi Arap Kralı ve sonradan ihmal ettiği karısı olduğgu anlaşılan pece giymis bir guzel hakkinda Pece Sarkısı'nı ("Au palais des fées" / "Nel giardin del bello") soyler. Elisabeth girer. Posa Fransa'dan getirdigi bir mektubu (ve gizlice Don Carlos'dan bir pusulayi) Elizabeth'e verir. Paso'nun Elisabeth'e Veliahti gormesini sikica tenbih etmesi uzerine onu tek basina gormeye razi olur. (Arya: "L'Infant Carlos, notre espérance" / "Carlo ch'è sol il nostro amore" - Sena askindan Veliaht Carlos). Ayni zaman, Prenses Eboli Carlos'un kendisini sevebilecegini beklemektedir.

Carlos ve Elizsabeth yalniz bulustuklari zaman Carlos Elisabeth'e babasinin kendisini Flandra'ya gondermesini istemesini soyler. Elizabeth de bunu kabul eder. Carlos ona olan askindan tekrar bahis acar ama Elisabeth artik uvey anne ve cocugu durumunda olduklari icin bu aski rededer. Veliaht ayrildihtan sonra Kral Filip gelip Kraliceyi yalniz bulur ve onu yalniz birakan nedimesi olan Aremberg Kontesi'nin Fransa'ya donmesine emir verir. Elisabeth Kontes'e Fransa'ya selamlarini goturmesini ister ve hic olmazsa sevdigi ulkesine geri gidecegi icin bu emirden kirilmamasi gerektigini soyler.Aria: ("Oh ma chère compagne" / "Non pianger, mia compagna" - "Benim sevgili ulkem"). Kral Posa ile gorusur; onun Flandralilara acimasi icin yalvarmalarini dinlemez fakat ona olan sahsi inancini bildirir ama Engezisyon Mahkemesiu Basi'nindan kormasi gerektigi de ogut verir.

[Bu ikili Verdi tarafından üç defa revize edilmiştir.]

III. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

[1883 revizyonunda bu II. Perde]

1. Sahne: Madrid'de Kraliçe'nin bahçesinde akşam üstü

Elizabeth yorgundur ve ertesi gün yapılacak Kralın taç giyme töreninde kendini iyi hissetmek için istirahat etmek istemektedir. Fakat o akşam icin bir maskeli balo hazırlanmıştır. İstirahat edebilmek için kendi maskesini Eboli Prensesi ile maskesini değiştirir ve bu surette kendisi balodan ayrılabilecek ve kimse onun yokluğundan haberdar olmayacaktir.

[1883 revizyonunda bu sahne elimine edilmiştir]
[[[Lucien Petipa]] tarafından keografisi yapılan La Peregina adlı bale bu noktada prömiyer sahnelenmesinde oynanmıştır.]

Don Carlos girer. Bahçede bir rendavuya gelme hakkında imzasız bir pusula almıştır. Bunun Elisabeth'den geldiğini sanmaktadır; halbuki pusulayı gönderen Eboli Prensesidir. Randevuya kraliçenin maskesiyle gelen Eboli Don Carlos'un kendisini kraliçe sandığını anlar. Don Carlos onun Kraliçe'ye aşkından haberdar olmasından korkmaya başlar. Posa da geldiği zaman Eboli Carlos ve Elsabeth'in gizli aşklarını krala ifşa etmek tehdidinde bulunur. Posa bunu üüzerine Eboli'yi öldürmek ister fakat arkadaşını bundan vaz geçirir. Eboli intikamcı hislerle oradan ayrılır. Posa Carlos'a eğer çok hassas siyasî evrakları varsa onları kendisi saklayabileceğini söyler ve Carlos bunu kabul edince birbirlerine olan sonsuz arkadaşlık duygularını tekrarlarlar.


2. Sahne: Valladolid Katedrali onunde


Halk Kral ve Kraliçe'nin o günüu taç giyme töreni icin eğlencelere başlamışlardır. Sokaklarda yapılan resmi yürüyüş için başı keşişler refakat ettiği Engezisyon'un ölum mahkumları çekmektedir. Sonra Kral ve maiyeti gelir. Kral halka bir nutuk verir. Bu sırada Don Carlos bir grup Flandra'lı temsilci ile kralın önüne gelir ve Flandralılar kraldan ülkelerine istiklal vermesini isterler. Halk ve saray mensupları bunu uygun bulurlar. Fakat Engezisyoncu keşişlerden destek alan Kral Flandra temsilcilerinin tutuklanmasını emreder. Carlos krala karşı kılıcını çeker. Kralın onun silahsızlandırma emirlerini, Posa ortaya çıkıncaya kadar, kimse dinlemez. Posa Carlos'u kılıcını teslim etmeye ikna eder. Bu nedenle kral Posa'ya düklük payesi verir. Engezisyon keşişleri mahkumlarını idamı için onları meydanda hazırlanmış odun yığınları üzerine koyup yakıp öldürme (oto-de-fe) törene başlarlar. Alevler onları sarmaya başlayinca burada idam edilenlerin ruhlarının huzura kavuşacağı hakkında bir uhrevi ses gökten duyulur.


IV. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

[1183 revizyonunda bu III. Perde olmustur.]

1. Sahne: Kral Filip'in Madrid'deki calisma odasi


Tek basina dalgin olan kral Elisabeth'in kendini hicbir zaman sevmediginden; yuksek mevki dolayisiyla sonsuzluga kadar daima uyanik olmasi gerektiginden ve dogru durust uykuyu ancak Escorial manastirindaki mezarina goturuldugu zaman bulabileceginden yakinmaktadir. (Arya: "Elle ne m'aime pas" / "Ella giammai m'amò" - "O beni sevmiyor.") Doksan yasinda olan ve gozleri gormez olan Engezisyon Mahkemesi Baskani'nin odaya oldugu yuksek sesle ilan edilir. Kral ona eger veliahti olan oglunu idam ettirirse kilisenin bir itirazi olup olmayacagini sorar. Engezisyon Baskani buna Hiristiyan'larin tanrini oglu oldugunu kabul ettikleri Isa'nin ayni tanrinin emri ile carmiha gerilip olduruldugu yanitini verir. Kralin baska bir konu uzerinde konusmayacagini anlayan Engezisyon Baskani Posa'ya karsi sikayeti oldugunu; onun cok buyuk bir sucu oldugunu yani bir dinsel reformcu oldugunu; bu sucun Carlos'un sucundan da buyuk oldugunu soyler ve gereken cezayi gormesini ister. Kral buna protesto edince eger Kral bit uygun karar vermezse Engezisyon'un Krali bile muhakeme edebilecegini ima eder. Engezisyon Makheme baskani ayrilir. Filip kralin bile kilise liderlerini isteklerine karsi hic bir gucu olmadigindan sikayet eder.

Elisabeth gelir. Mucevherat sandukasinin calinmis oldugundan korkulu oldugunu bildirir. Fakat bu sanduka kralin eline gecmistir. Kral icinde Don Carlos'un bir portresi oldugundan supheye dusmustur ve bunun nedenini sorar. Elisabeth bunun hicbir kotu manasi olmadigini soyler. Fakat kral onu ogluyla ihanet etmekle suclayinca Elizabeth bayginlik gecirir. Ona bakmak icin Eboli ve Posa girerler ve bir dortlu sarkiya baslanir. ("Maudit soit le soupçon infâme" / "Ah, si maledetto, sospetto fatale"). Kral karisini haksiz olarak ahlaksizlikla itham ettigini anlar. Posa birseyler yapmak icin karar alir ve Eboli Elizabeth'i yanlis olarak ihbar ettigi icin pismanlik duyar. Elisabeth ayilir ama cok mutsuz ve umutsuz oldugunu ifade eder.

[Bu dörtlü 1883de Verdi tarafından revize edilmiştir]

Iki kadin kralin huzurundan birlikte ayrilirlar. Eboli, Carlos'u kendisi sevdigi icin, mucevherat sandukasini kendisinin calip Krala verdigini itiraf eder.

[Burada onceden bulunan "J'ai tout compris" ikilisi promiyerden once Verdi tarafindan elimine edilmistir.]

Eboli'nin itirafi bununla da bitmez. Carlos'u sevdigini fakat ondan hic bir uygun yan bulamadigini bildirir. Bundan baska, Kral evlenmeden once onun metresi oldugunu da aciklar. Elisabeth ona ya surgune gitmesini ya da bir manastrira girmesini tavsiye ettigini bildirir ve oradan ayrilir. Yalniz kalan Eboli guzelligini kendine vermis oldugu olumcul kendini begenmislikten sikayet etmeye koyulur. Surgune gitmek yerine bir manastira cekilmeyi tercih eder. Oradan Carlos'u Engezisyon cezalarindan kurtarmaya gayret etmeye karar verir. (Arya: "O don fatal" / "O don fatale").


2. Sahne: Bir Hapishane


Don Carlos hapishanede tutukludur. Posa gelir ve Carlos'un kurtuldugunu ama Carlos'un kendine verdigi hassas siyasi evrakin dosyalari icinde bulundugu icin kendi hayatini kaybedecegini aciklar. (Arya, 1.kisim: "C'est mon jour suprème" / "Per me giunto è il di supreme"). Posa ve Carlos'dan habersiz olarak iki kisi girer; birisi Engezisyon Mahkemesi hakimi cubbeleri iledir; digeri ise bir asker olup bir flinta tufek tasimaktadir. Tufekli asker Posa'ya ates acip onu olumscul yaralar ve iki kisi ortadan kaybolurlar. Son nefesinde Posa Carlos'a Elisabeth'in ertesi gun kendisiyle bulusmak icin Saint-Just'e gelecegini ve eger arkadasi Flandra'yi kurtaramayi basarip daha mutlu bir Ispanya ulkesi uzerinde hukumdar olursa mesut olarak olecegini bilidir. (Arya, 2.kisim: "Ah, je meurs, l'âme joyeuse" / "Io morrò, ma lieto in core" - "Oluyorum ama mesut olabilecegim.") Posa oldukten sonra Filip gelir; oglunu serbest birakmayi teklif eder. Ama Carlos onun teklifini kabaca rededer.

[Burada Kral ve Carlos'un birlikte soyledikleri bir ikili kesilmistir. Ancak bu parca sonradan Verdi'nin besteledigi Requiem dini ilahisinde Lacrimosa bolumu icin kullanilmistir.]

Kilise canlari calmaya baslar. Eboli, Elisabeth ve Engezisyon Baskani gelirler. Toplanan halk krali tehdit edip Carlos'u serbest birakmasini istemektedir. Bu karisiklik icinde Eboli Carlos'la kacmayi basarir. Engezisyon Mahkemsi Baskani hallki diz cokup dua etmeye cagirir ve boylece halkin kizgisini ortadan kaldirmaya ve duseni korumaya muvaffak olur.

[Promiyerden sonra revizyon edilmis bazi verziyonlarda bu Perde Posa'nin olumu ile son vermektedir. Fakat 1883'deki son revizyonunda Verdi halkin isyan sahnesini daha kisaltip esere tekrar koydu. Verdi'ye gore bu halk isyani gosterilmezse Eboli'nin nasil Carlos'u kurtarma emeline kavusabildigi biraz kapali kalabilmektedir.


V. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

[Bu Perde 1883 revizyonunda IV. Perde olmuştur.]

Ayışığında Saint_Just Manastırı


Elizabeth Sarlkent'in lathi onunde diz coker. Kaderin kendine cizdigi yolu bulmak icin Flandra'ya gitmekte olan Don Carlos'a her turlu destegi saglamayi kendine hedef etmistir. Fakat Elizabeth kendi icin sadece olumun cozum olacagina inanmistir.(Arya: Toi qui sous le néant / Tu che le vanità). Carlos ayrilmadan gelir ve birbirlerine son bir daha elvada ederler. (Ikili: Au revoir dans un monde où la vie est meilleure / Ma lassù ci vedremo in un mondo migliore).

[Bu ikili Verdi iki defa revizyondan gecirilmistir]

Filip ve Engezisyon Mahkeme Baskani girerler. Kral iki kurban bulunmakta oldugunu aciklar ve Engezisyon Baskani da Engezisyon'un gereken vazifeyi yapacagini teyit eder. Cok kisa bir mahkeme celsesi yapilir.

[Bu 1883 revizyonunda elimine edilmistir]

Carlos, Tanri'ya haykirarak, kendinin Engezisyon muhafizlarinda korumak icin kilicini ceker. Tam bu sirada Sarlkent'in lathinden bir Kesis ortaya cikar ve Carlos'u manastir disinda bir guvenceli yere gorurup onu Engezisyon elinden kurtarir. Filip ve Engezisyon Mahkeme Baskani bu kesisin gercekten Sarlkent olduguna inanirlar.


Kullanılan çalgılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Seçilmiş ses kayıtları[değiştir | kaynağı değiştir]

Don Carlos (Fransizca orijinal verziyon)[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Roller
(Don Carlos, Elisabeth, Eboli, Rodrigue, Philip) [2]
Orkestra sefi,
Opera evi ve Orckestra
Marka Verziyon
1972 André Turp
Edith Tremplay
Michelle Vilma
Robert Savoie
Joseph Rouleau
John Matheson,
BBC Sarkicilari,
BBC Konser Orchestrasi
Audio CD: Opera Rara,
orijinal 1973 BBC radyo yayini
5 perde
1983 Plácido Domingo
[Katia Ricciarelli
Lucia Valentini Terrani
Leo Nucci
Ruggero Raimondi
Claudio Abbado,
La Scala Orkestra ve korosu
Audio CD: Deutsche Grammophon
ASIN: B000001G68
5 Perde
1996 Roberto Alagna
Karita Mattila
Waltraud Meier
Thomas Hampson
José van Dam
Antonio Pappano,
Theatre du Chatelet Orckestra ave korosu
DVD: Kultur Video
ASIN: B00008DDRK
5 Perde

Don Carlo (İtalyanca Çeviri verziyonu)[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Roller
(Carlo, Elisabetta, Eboli, Rodrigo, Filippo)
Orkestra sefi,
Opera Evi ve Orkestra
Marka Verziyon
1958 Jon Vickers
Gré Brouwenstijn
Fedora Barbieri
Tito Gobbi
Boris Christoff
Carlo Maria Giulini,
Londra Kraliyet Opera Evi,
Covent Garden Koro ve Orkestrasi
Audio CD: BBC Legends
ASIN: B000CHYH3C
Don Carlos - 5-Perde
(1867 I. Perde; 1886 4-Perde verziyonu II. ve V. Perde)[3]
1965 Carlo Bergonzi
Renata Tebaldi
Grace Bumbry
Dietrich Fischer-Dieskau
Nicolai Ghiaurov
Georg Solti,
Londra Kraliyet Opera Evi,
Covent Garden Koro ve Orkestrasi
Audio CD: DECCA
ASIN: B00000E3OE
Don Carlo – 5 Perde
(1886 kisaltilmamai verziyon)
1970 Plácido Domingo
Montserrat Caballé
Shirley Verrett
Sherrill Milnes
Ruggero Raimondi
Carlo Maria Giulini,
Londra Kraliyet Opera Evi]],
Covent Garden Korosu ve Orkestrasi
Audio CD: EMI Classics
ASIN: B00004VVZP
Don Carlos – 5 Perde
(1867, I. Perde ; 1886 kisaltilamamis 4-Perde verziyonu version, II. ve V. Perde)[4]
1984 Plácido Domingo
Mirella Freni
Grace Bumbry
Louis Quilico
Nicolai Ghiaurov
James Levine,
Metropolitan Opera Orchestra and Chorus
(prodduktor John Dexter
DVD: Deutsche Grammopho]
Kat: 00440 073 4085
Don Carlo – 3 Acts with extended scenes.
(Kisaltilmamis 5-Perdelik verziyonun Met tarfinda 3-Perde olarak sunumu)[5]
1986 José Carreras
Fiamma Izzo D'Amico
Agnes Baltsa
Piero Cappuccilli
Ferruccio Furlanetto
Herbert von Karajan,
Salzburg Festival,
Berliner Philharmoniker
DVD: Sony
ASIN: B00007CVRJ
Don Carlo - 4 Perde
1994 Luciano Pavarotti
Daniela Dessi
Luciana D'Intino
Paolo Coni
Samuel Ramey
Riccardo Muti,
La Scala Orkestra ve korosu
DVD: EMI Classics
ASIN: B00020HEPW
Don Carlo - 4 Perde

Not: Kat": ses kayit sirketinin kendi katalog numarasi; "ASIN" : amazon.com urun referans sayisi.

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g h i j Budden, say. 23-25
  2. ^ Characters' names as appearing on the Kultur DVD
  3. ^ Royal Opera House, London, Covent Garden Books: Opera 12, yay. 1960, 1958 yapiminin tum tekrarlamalari icin hazirlanan program brosurlerinden
  4. ^ Andrew Porter, Don Carlo, 1971 tarihli ses kayit diski ile birlikte verilen brosurden
  5. ^ 1984de 3-Perde olarak Met sunumunun ayrimi ve konu ozeti

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]