Cıva(II) fülminat

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Cıva(II) fülminat
Mercury fulminate.svg
Mercury-fulminate-3D-vdW.png
Mercury-fulminate-xtal-3D-vdW.png
Mercuryfulminate puryfied.jpg
Tanımlayıcılar
CAS numarası 628-86-4
PubChem 11022444
ChEBI 39152
SMILES
InChI
ChemSpider 9197626
Özellikler
Molekül formülü C2N2O2Hg
Molar kütle 284.624 g/mol
Görünüm Gri, Açık kahverengi veya Beyaz kristal katı
Yoğunluk 4.42 g/cm3
Erime noktası

160°C

Kaynama noktası

356.6°C

Çözünürlük (su içinde) az çözünür
Çözünürlük () etanol ve amonyak’da çözünür
Tehlikeler
Ana tehlikeler Çok Zehirli, Şoka Duyarlı Patlayıcı
Belirtilmiş yerler dışında verilmiş olan veriler, standart haldedir. (25 °C, 100 kPa)
Bilgikutusu kaynakları

Cıva(II) fülminat veya Hg(CNO)2 primer patlayıcıdır. Sürtünme ve şoka çok duyarlı olduğundan dolayı özellikle diğer patlayıcıları patlatmak için kullanılan darbeli kapsüller ve patlatma kapsüllerinde bir tetikleyici olarak kullanılır. Cıva(II) siyanat ile formülü aynı olmasına rağmen farklı bir atomsal düzenlenmeye sahiptir; Siyanat ve fülminat anyonları izomerdirler.

İlk olarak 1830 yıllarından sonra küçük bakır kapsüller içerisinde bir ağızotu olarak kullanıldı. Cıva fülminat ağızdan dolma ateşli silahlarda karabarut dolumlarını ateşleme aracı olarak çakmaktaşının hızla yerini aldı. Daha sonra, 19. yüzyıl sonları ve 20. yüzyılda, cıva fülminat ya da potasyum klorat tüfek ve tabanca mermilerindeki merkezi ateşlemeli kapsüllerde yaygın olarak kullanıldı. Korozif olmayan özelliği ile cıva fülminat, potasyum klorattan ayrı bir avantaj sağlasa da metal aksamı zayıflattığı bilinmektedir. Kapsüllerde kullanılan cıva fülminat günümüzde daha verimli kimyasal maddelerle yer değiştirmiştir. Kurşun azotür, kurşun stifnat ve tetrazen türevleri gibi bu maddeler zamanla korozif olmayıp, az zehirli ve daha kararlıdırlar. Ayrıca, savaş zamanında cıva gibi maddenin temin edilmesi güç olacağından dolayı Hg(II) fülminat’ın yerine geçen bu bileşiklerin hiçbirinin üretimi için cıvaya gereksinim duyulmaz.

Üretimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Cıva(II) fülminat nitrik asit içinde cıvanın çözündürülmesiyle elde edilen çözeltiye etanol katılmasıyla üretilir. İlk olarak, Edward Charles Howard tarafından 1800 yılında üretilmiştir.[1] Bu bileşiğin kristal yapısı ancak 2007 yılında belirlenmiştir.[2]

Gümüş fülminat da aynı yolla üretilebilir. Ancak, bu tuz cıva fülminattan daha da kararsızdır; su altında dahi patlayabilir ve kendi ağırlığının altında patladığı için büyük miktarlarda biriktirmenin imkanı yoktur.

Bozunma[değiştir | kaynağı değiştir]

Cıva(II) fülminatın termal bozunması 100°C’den de az sıcaklıklarda başlayabilir, bozunma sıcaklığın artmasıyla çok daha yüksek bir oranda devam eder.[3]

Cıva(II) fülminatın bozumasına ait olası bir tepkime karbon dioksit gazı, azot gazı, ve oldukça kararlı cıva tuzlarının bir birleşimini verir.

4 Hg(CNO)2 → 2 CO2 + N2 + HgO + 3 Hg(OCN)CN
Hg(CNO)2 → 2 CO + N2 + Hg
Hg(CNO)2 → Hg(OCN)2 (siyanat ve / veya izosiyanat)
2 Hg(CNO)2 → 2 CO2 + N2 + Hg + Hg(CN)2 (Cıva(II) siyanür)

Popüler kültürde tanınması[değiştir | kaynağı değiştir]

  • AMC'de yayınlanan Breaking Bad dizi flminin, Sezon 1, Bölüm 6 "Crazy Handful of Nothin" adlı bölümünde, Walter White, Tuco Salamanca'nın mekanında yere bir parça civa fülminat fırlatarak bir patlamaya neden olmaktadır. MythBusters adlı televizyon programının 12 Ağustos 2013 tarihinde yayınlanan bölümünde bu sahnedeki patlama etkisi incelenmiştir.

Yararlanılan kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Edward Howard (1800). "On a New Fulminating Mercury". Philosophical Transactions of the Royal Society of London 90 (1): 204–238. doi:10.1098/rstl.1800.0012. 
  2. ^ W. Beck, J. Evers, M. Göbel, G. Oehlinger and T. M. Klapötke (2007). "The Crystal and Molecular Structure of Mercury Fulminate (Knallquecksilber)". Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie 633 (9): 1417–1422. doi:10.1002/zaac.200700176. 
  3. ^ W. E. Garner & H. R. Hailes (1933). "Thermal decomposition and detonation of mercury fulminate". Proceedings of the Royal Society of London 139 (1–3): 1–40. Bibcode 1933CP....334..128S. doi:10.1098/rspa.1933.0040. http://rspa.royalsocietypublishing.org/content/139/839/576.full.pdf+html. Erişim tarihi: 2013-03-11. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Cıva(II) fülminat ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.