Bileşik zamanlı fiil

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Bileşik zamanlı fiiller sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Örnekler
  • gel+ecek+ti+m
  • git+meli+y+miş
  • oku+yor+sa+m

Bileşik zamanlı fiiller, Türkçede herhangi bir haber ya da dilek kipine "-di", "-miş" veya "-se" ek-fiilleri eklenerek oluşturulan fiiller. Bileşik zamanlı fiiller üçe ayrılır:

  1. Hikâye bileşik zamanı: Basit zamanlı fiilere -di eki getirilerek yaptırılır. Örnek: Sabahları kahvaltı yapardı.
  2. Rivayet bileşik zamanı: Basit zamanlı fiilere -miş eki getirilerek yapılır. Örnek: Yarın bize gelecekmiş.
  3. Şart bileşik çekimi: Basit zamanlı fiilere -se eki getirilerek yapılır. Örnek: Yarın bize gelecekse hazırlık yapalım.

Hikâye bileşik zamanı[değiştir | kaynağı değiştir]

Haber ya da dilek kiplerinden birine -di eki getirilerek yapılır:

  • -mişti
  • -rdi
  • -yordu
  • -meliydi
  • -seydi
sil er di m
fiil geniş zaman eki hikâye eki kişi eki

Öğrenilen (miş’li) geçmiş zamanın hikâyesi: sil-miş-ti-m

Şimdiki zamanın hikâyesi: sil-iyor-du-m

Gelecek zamanın hikâyesi: sil-ecek-ti-m

Gereklilik kipi hikâyesi: sil-meli-y-di-m

Not: Türkçe dilbilgisinde -di’li geçmiş zamanın ve emir kipinin hikâye bileşik zamanı yoktur. Bununla birlikte "sildiydim" örneğindeki gibi bir kullanıma çeşitli yörelerde rastlanılır.

Rivâyet bileşik zamanı[değiştir | kaynağı değiştir]

Haber ya da dilek kiplerinden birine -miş eki getirilerek yapılır. Bu ek, ünlü uyumuna göre değişerek -mış, -muş, -müş olabilir.

sil er miş im
fiil geniş zaman eki rivayet eki kişi eki

Öğrenilen (miş’li) geçmiş zamanın rivayeti: sil-miş-miş-im

Şimdiki zamanın rivayeti: sil-iyor-muş-um

Gelecek zamanın rivayeti: sil-ecek-miş-im

Gereklilik kipi rivayeti: sil-meli-y-miş-im

Not: Di’li geçmiş zamanın ve emir kipinin rivayet bileşik zamanı yoktur.

Şart bileşik çekimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Haber kipi fiillerine -se eki getirilerek yapılır. Bu ek ünlü uyumuna göre -sa olabilir. Şart bileşik zamanı, eylemin yapılışını başka bir eylemin yapılışına şart koşar. Örnek: Yarın bize gelirsen sevinirim.

gel ir se n
fiil geniş zaman eki şart eki kişi eki

Geniş zamanın şartı: bak-a-r-sa-n

Şimdiki zamanın şartı: sil-iyor-sa-m

Öğrenilen (miş’li) geçmiş zamanın şartı: sil-miş-se-m

Di'li geçmiş zamanın şartı: sil-di-y-se

Gelecek zamanın şartı: sil-ecek-se-m

Not: Gereklilik kipi hariç dilek kiplerinin şart bileşik zamanı yoktur. Hikâye ve rivayet bileşik zamanlarına ek-fiilin -se biçimi eklenirse “katmerli bileşik zaman” oluşur. Örnekler: sil -iyor -du -ysa -m, sil -ecek -miş -se –m

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]