Bilinen geçmiş zaman

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Bilinen geçmiş zaman, yakın ya da uzak geçmiş zamanda gerçekleşmiş, tamamlanmış olaylar için kullanılır ve kesinlik bildirir.

Bilinen geçmiş zaman ya da -di'li geçmiş zaman; Türkçede fiil sonuna "-di" ekinin ses uyumlarına uyacak şekilde eklenmesi ile oluşturulan geçmiş zaman yapısı. Ayrıca görülen geçmiş zaman ve hikâye geçmiş zaman olarak da bilinir. -di eki; -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu veya -tü şekillerinden birini alabilir. -di ekinden sonra -varsa- ilgili şahıs eki gelir.

Bilinen geçmiş zaman kipi, Türkçedeki 5 haber kipinden biridir. Uzak ya da yakın geçmişte yapılan ve tamamlanan işleri kesinliğe bağlayarak anlatır. Tipik bir olumlu basit cümle kuruluşu şu şekildedir:

Ben izledim. Biz izledik.
Sen izledin. Siz izlediniz.
O izledi. Onlar izlediler.

İsim cümleleri de ek-fiil alarak bilinen geçmiş zamanı ifade edebilirler:

  • Bugün hava çok güzeldi.
  • Şimdiye kadar izlediğim en korkunç filmdi.

Çağdaş Türkçede giderek seyrekleşmekle birlikte -di eki, ("idi" şeklinde) ayrı olarak da kullanılabilir. Bu durumdayken küçük ve büyük ses uyumlarına uyması zorunlu değildir:

  • Hükümdar halkın sorunlarına karşı çok duyarlı idi. (Bileşik yazılsaydı ses uyumlarına uyarak "duyarlıydı" şekline dönüşürdü.)
  • Çorba çok lezzetli idi.

Olumsuzluk[değiştir | kaynağı değiştir]

Fiil cümlelerinde olumsuz hâli, -di ekinden önce -me olumsuzluk ekinin eklenmesi ile sağlanır. -me eki de -di eki gibi ses uyumlarına uyar:

  • Bugün evden çıkmadım.

İsim cümlelerinde olumsuz hâli değil koşacı ile oluşturulur:

  • Kardeşim evde değildi.

Soru hâli[değiştir | kaynağı değiştir]

Soru hâli, fiilden sonra (boşluk bırakarak) olumsuzluk eki "mi"nin ses uyumlarına uyacak şekilde eklenmesiyle veya soru sözcükleri ile sağlanır:

  • Haberleri duydun mu?
  • Eve kaçta geldin?

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]