İbn Bibi

İbn Bibi, (tam ismi Nasıreddin Hüseyin bin Muhammed bin Ali er-Ca'feri el-Rugadi veya İbn'el Bibî el-Müneccime) Onüçüncü yüzyıl boyunca Anadolu Selçuklu Devleti tarihi birinci kaynak yazarıdır.

İbn Bibi hakkında pek fazla bilgi olmamakla birlikte onun hakkında bilgiyi yazdığı eserinde bulunur. Babası Mecdeddin Tercüman (Muhammed er-Rugadi) Cürcan (Gorgan)'da bir zaman için yaşamış ve Celaleddin Harzemşah (Jalāl al-Dīn Menguberdī)'ın sahip divanlığını yapmış, daha sonra Selçuklular için idari işlerde çalışmıştır. Annesi, I. Alaeddin Keykubad tarafından Nişabur'dan Konya'ya davet edilen ünlü bir gökbilimcisi El-Bibi el-Müneccimedir. Ailesi İran'da Moğolların egemen olduğu dönemde bir Farslı aydın kimselerdir. İbn Bibi ve ailesi, Selçuklu hanedanının ve devlet adamlarının koruması ve bağışı ile geçinmiştir.

İbn Bibi'nin anı yazıları Farsça yazılmış ve 1192 ile 1280 yılları arasındaki dönemi içerir. III. Gıyaseddin Keyhüsrev için tek bir el yazması metin günümüze kadar ulaşmış ve İstanbul'da Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi'nde Ayasofya Koleksiyonu'nda yer almaktadır.(Ayasofya 2985) Yazarın kısaltılmış bir Farsça uyarlaması sağlığında 1284-85 yıllarında Mukhtaṣar isminde çevrilmiştir. Birkaç el yazması Ankara, Berlin, İstanbul, Leiden, St Petersburg, Moskova, ve Paris'te bulunur.

Eserleri

• el-Evamiru’l-Alaiyye fi’l-Umuri’l-Alaiyye (El-Evāmirü'l-'Alā'iyye fī'l-Umuri'l-'Ala'iyye)

Bu eserinde özellikle savaş ve eğlence meclisleri betimlerinde Şehname'nin üslubu görülür.

İbn Bibi, "Uluğ Keykubâd" ad ve unvanı ile andığı, Sultan I. Alaeddin Keykubad'ın ölümü üzerine acı ve üzüntüsünü anlatmak için, nükteli ve sanatlı sözlerle şöyle aktarmıştır;

“Onun ayrığından şimşeğin ciğeri kebap oldu. Bulutun gözü yaşla doldu. İslâm’ın beli büküldü. Dinin ve devletin damarı kesildi. Dönen felek şaşkınlık içine düştü. Gök matem elbisesi giydi. O günden sonra hükümdarlık düzeninin dizgini, ülke ve memleket işlerinin idaresi, gerileyip bozulmaya başladı.”

Çeviriler

• H.W. Duda, tam metin Almanca çevirisini Die Seltschukengeschichte des Ibn Bībī isminde 1959 yılında Kopenhagen'da
• Mürsel Öztürk, el-Evamiru’l-Alaiyye fi’l-Umuri’l-Alaiyye, Ankara 1996
• A.S. Erzi El-Evāmirü'l-'Alā'iyye fī'l-Umuri'l-'Ala'iyye isminde, Türk Tarih Kurumu Yayınlarından I. Seri, no. 4a (Ankara, 1957) yayınlamışlardır.ayrıca;
• ,,,M. Halil Yinanç, İbn-i Bibi, Selçukname, kitabevi Yay., İstanbul 2007.

"M. Nuri Gençosman (çeviren), F. N. Uzluk (notlandıran), "Anadolu Selçukû Devleti Tarihi (İbn Bİbi'nin Farsça Muhtasar Selçuknâmesinden)", Ankara, 1941, Uzluk Basımevi, 328 ss.

Kaynakça

• H.W. Duda, "Ibn Bībī" Encyclopaedia of Islam, ed. by P. Bearman, et al. (Brill 2007).
• Andrew S. Ehrenkreutz, "Ibn Bībī" Oxford Dictionary of Byzantium (Oxford University Press 1991), v. 2, sayfa 973