İş güvenliği

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

İş sağlığı ve güvenliği, 'İSG' tüzük ve kanunlarla çalışanların korunmasını sağlamaya yönelik inceleme ve uygulamalar bütünüdür.

İşçilerin iş kazalarına uğramalarını önlemek amacı ile güvenli çalışma ortamını oluşturmak için alınması gereken tedbirler dizisine “İş Güvenliği” denir.[1]
İşçi sağlığı bilimi; Tüm mesleklerde çalışanların sağlıklarını sosyal, psikolojik ve fiziksel olarak en üst seviyede tutmak, çalışma şartlarını ve üretim araçlarını sağlığa uygun hale getirmek, çalışanları zararlı etkilerden koruyarak işin ve işçinin birbirine uyumunu sağlamak üzere kurulmuş bir tıp dalıdır.

İş güvenliğinin önemi[değiştir | kaynağı değiştir]

İşçi Sağlığı ve Güvenliği Temel Prensipler

Hızlı sanayileşme ve teknolojik gelişmeler ile doğru orantılı olarak özellikle iş yerlerinde çalışan kişilerin güvenliği ile ilgili bazı sorunlar da açığa çıkmıştır. Bu sebeple bir takım önlemleri önceden alarak iş yerlerini güvenli hale getirmek gerekmekte olduğundan iş güvenliği oldukça önem kazanmıştır.

İş sağlığı ve güvenliği nedir[değiştir | kaynağı değiştir]

İş sağlığı ve güvenliği; işin yapılması sırasında iş yerindeki fiziki çevre şartları sebebiyle işçilerin maruz kaldıkları sağlık sorunları ve mesleki risklerin ortadan kaldırılması veya azaltılması ile ilgilenen bilim dalıdır. Bir kuruluşun gerçekleştirdiği faaliyetlerden etkilenen tüm insanların (çalışanların, geçici işçilerin, alt yüklenici çalışanlarının, ziyaretçilerin, müşterilerin ve işyerindeki herhangi bir kişinin) sağlığına ve güvenliğine etki eden faktörleri ve koşulları inceleyen bilim dalı olarak tanımlanmaktadır.[2]

  1. İşyerlerinde işin yürütülmesi ile ilgili olarak oluşan tehlikelerden, sağlığa zarar verebilecek şartlardan korunmak ve daha insanî bir iş ortamı meydana getirmek için yapılan metotlu çalışmalar.
  2. Genel anlamda, hem çalışanları korumayı (İş Güvenliği), hem de bütün işletmenin ve üretimin güvenliğini, yani etraftakilerin ve çevrenin korunmasını esas alan tedbirlerin bütünüdür.
  3. İşyerinde çalışan işçilerin sağlığını ve iş güvenliğini sağlamayı, bir başka ifadeyle, işyerinde doğabilecek, iş kazası ve meslek hastalıkları gibi her türlü riske karşı gerekli tedbirleri almayı, bu husustaki şartları yerine getirmeyi, bu hedefleri yerine getirmeye yardımcı olabilecek araç-gereçlerin noksansız bulundurulmasını öngören, genelde bunların uygulanmasından işverenin sorumlu tutulduğu ve/fakat işçilerin de, öngörülen tedbirlerle ilgi olarak usul ve şartlara uymalarını isteyen bir kavramdır.
İş Güvenliği İş verenin görevleri
İş Güvenliği Devletin görevleri

Kanunî Dayanak: İşçileri iş kazaları ve meslek hastalıklarından korumaya yönelik önlemleri almak ve onları bu konuda bilgilendirmek, İş Sağlığı ve Güvenliğinin temelini oluşturmaktadır. 4857 Sayılı İş Kanunu’nun Beşinci Bölüm’ü (m.77-89) İş Sağlığı ve Güvenliği’ne ayrılmıştır. Bu bölümde; iş sağlığı ve güvenliği konusunda işçilerin ve işverenlerin yükümlülükleri, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğine aykırı bir durumun tespiti halinde işyerinin kapatılması veya işin durdurulması, iş sağlığı ve güvenliğinin işyeri seviyesinde örgütlenmesi (iş sağlığı ve güvenliği kurulu, işyeri sağlık birimleri ve işyeri hekimi, iş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik elemanlar, sağlık ve güvenlik işçi temsilcisi), çalışma hayatında kadın ve çocuk işçilerin korunmasına yönelik hükümler düzenlenmektedir.

İSG'nin bilimsel dayanakları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Tıp
  • Ekonomi
  • Hukuk
  • Psikoloji
  • Sosyoloji

İSG'nin Türkiye'de belirlendiği yasalar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu [3]
  • 506 sayılı SGK kanunu
  • Türk Ceza kanunu
  • Borçlar Kanunu
  • Türk Tabipleri birliği kanunu
  • Çevre mevzuatı
  • sendikalar kanunu
  • Türk Ticaret Kanunu

İSG'nin ilgi alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

İş Yeri Bilgi Levhası
İş Yeri Tehlike uyarı işaretleri
İş Yeri Yangın İkaz Levhaları
İş Yeri Zorunlu Hareket Levhası
  • İş sağlığı ve güvenliği konusunda işverenin yükümlülükleri
  • İş sağlığı ve güvenliği konusunda işçilerin yükümlülükleri
  • İş sağlığı ve güvenliği konusunda devletin yükümlülükleri
  • İş sağlığı ve güvenliği kurulları
  • İşyeri sağlık birimleri ve işyeri hekimliği
  • Çalışma hayatında çocuk işçilerin korunması
  • Çalışma hayatında kadın işçilerin korunması

İşçi sağlığını olumsuz yönde etkileyen bazı faktörler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Gereğinden fazla sıcak ve nemli ortamlarda veya kirli havada çalışmak.
  • Yetersiz ışıklandırma.
  • Fazla gürültü.
  • Bedeni, gözü ve(ya) kulağı yoğun olarak yoran işler.
  • Çalışma tempoları.
  • Ara verme imkanlarının az olması.
  • Gece işi veya vardiya işler.
  • Ağır çalışma şartları.
  • İşyeri atmosferinin kötü olması ve iş stresine sebebiyet verebilecek bütün olumsuz etkenler.

Avrupa Birliği Ülkelerde İş Güvenliği[değiştir | kaynağı değiştir]

ESAW (Avrupa İş Kazası İstatistikleri) 1990‘lı yıllarda AB ülkelerinde işyerlerinde gerçekleşen kazalar hakkında karşılaştırılabilir bilgi toplamayı ve bir veri tabanı oluşturmayı amaçlamıştır.[4] Bu amaçla bir anket çalışması gerçekleştirmiş ve bu çalışmanın sonuçlarını bir rapor haline getirerek yayımlamıştır. Burada iş kazalarında ulusal bilgilendirme sistemi üzerine (National Declaration Systems of Accidents at Work) üye ülkelere gönderilen ve doldurmaları istenen sorulara verdikleri cevaplar aktarılmaya çalışılmıştır.

Tüm Avrupa Birliği ülkelerinde ekonomik sektör/branş ayrımı yapılmaksızın bir işyerinde kaza olduğunda bu durum derhal ilgili kuruma bildirilmektedir. Tüm üye ülkeler Hollanda ve Yunanistan hariç iş kazalarıyla ilgili farklı bir sigorta programına sahiptir. Birçok durumda (12 üye ülke) söz konusu program 50 yıldan daha eski bir geçmişe sahiptir. Tüm ülkelerde (Hollanda hariç) işçiler için sigorta zorunludur. İngiltere, İsveç, Lüksemburg, Avusturya ve Portekiz‘de tüm kendi adına çalışanlar (self-employed) için sigorta zorunlu hale getirilmiştir. Almanya, Fransa, Danimarka, İtalya, İspanya ve Finlandiya‘da kendi adına çalışanların sigorta kapsamında olması bazı özel faaliyetler için (başlıca tarım, balıkçılık) zorunludur.

Sigortacılık, kamu sosyal güvenlik sisteminin bir parçası olabilmekte (Hollanda, Fransa, Birleşik Krallık), özel sigortacılık faaliyetleriyle yürütülebilmekte (Finlandiya, Belçika, Portekiz, Danimarka) ya da çok veya az devlet kontrolü altında fayda gütmeyen özel organlarca ( Almanya, ispanya, İtalya, Avusturya, Yunanistan, İsveç, İrlanda, Lüksemburg, İsviçre) sunulan hizmetlerce götürülmektedir. Bazı ülkelerde bu bahsedilen sigortacılık faaliyetleri birlikte de ( örneğin, Finlandiya, Portekiz, Belçika, İspanya, Danimarka, İsviçre) yürütülebilmektedir. Bazı durumlarda Devlet (Belçika, Portekiz, Danimarka) kendi işçileri için sigorta hizmeti sunmaktadır. Serbest piyasa şartlarında özel sigorta şirketleri de faaliyet göstermektedir. Üye ülkeler içerisinde sadece İspanya‘nın fayda gütmeyen organlar içerisinde sigortacılık sisteminin yönetilmesinde rekabeti desteklediği görülmektedir.

İstatistikler[değiştir | kaynağı değiştir]

İş Yeri Zorunlu Hareket Levhası
Türkiye'de İş Kazası Geçirenlerin Yaş ve Eğitim Durumlarına göre İstatistikleri

2010 SGK iş kazaları ve meslek hastalıkları[değiştir | kaynağı değiştir]

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’nun iş kazaları ve meslek hastalıklarına ilişkin 2010 yılı istatistikleri yayımlandı. Sonuçlar yaklaşık 10 milyon çalışana ilişkin verileri kapsıyor. SGK verilerine göre 2010 yılında 62 bin 963 iş kazası yaşandı, 533 meslek hastalığı tespit edildi. Bunların 1.454’ü ölümle sonuçlandı. 2009 yılı sonuçları ile karşılaştırıldığında; meydana gelen iş kazalarında yüzde 2 azalma, meslek hastalığı sayısında yüzde 24 artış olduğu görüldü.

Verilere göre faaliyet grupları bazında sıralama yapıldığında, 2010 yılında en fazla iş kazasının 8 bin 150 kaza ile Kömür ve Linyit Çıkartılması faaliyetinde yaşandığı görüldü. Bunu 6 bin 918 kaza ile Makine ve Teçhizatı Hariç Fabrikasyon Metal Ürünleri İmalatı, 4 bin 621 kaza ile Ana Metal Sanayi izledi.[5]


En fazla iş kazasının yaşandığı iller sıralamasında ilk üç sırayı İstanbul (7 bin 991), İzmir (7 bin 942) ve Bursa (7 bin 580) aldı. Yaşanan iş kazalarının en önemli nedenleri; bir veya birden fazla cismin sıkıştırması, ezmesi, batması ve kesmesi, düşen cisimlerin çarpıp devirmesi, kişilerin düşmesi ve makinelerin sebep olduğu kazalar şeklinde sıralandı. Bu nedenlerle yaşanan kazalar, toplam kazaların yüzde 82’sini oluşturdu.

2010 yılında iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu kaybedilen işgünü sayısı, bir önceki yılın verilerine göre yüzde 4,6 oranında azalma ile 1 milyon 516 bin 24 olarak belirlendi. Bunların yaklaşık 50 bini hastanede yatarak tedavi şeklinde geçirildi.

Verilere göre en çok iş kazası;[6] • Yaş gruplarına göre dağılımda 25-29 yaş grubundakilerde, • İşyerinde çalışan sigortalı sayılarına göre 1-3 arası işçi çalıştırılan işyerlerinde, • İşçinin son işveren nezdindeki çalışma süresine göre 3 ay-1 yıl arası kıdemlilerde, • 2. iş saatinde yaşandı. Meydana gelen iş kazaları sonucu yaşanan geçici iş göremezlik sürelerinin kişi başı ortalama 24 gün olduğu tespit edildi. Bu oran erkeklerde 24, kadınlarda 18 olarak hesaplandı.

Sonuçlara göre ölümlü iş kazası sayısı 2010 yılında da artış gösterdi. 2010 yılında bir önceki yıla göre yüzde 23 artış ile 1.444 kişi iş kazası sonucu yaşamını kaybetti. 2010 yılında iş kazalarında en yüksek ölüm oranı 264 ile “Bina İnşaatı” faaliyet grubunda meydana geldi. Bunu 133 ile Kara Taşıma. ve Boru Hattı Taşımacılığı, 107 ile Bina Dışı Yapıların İnşaatı, 104 ile Özel İnşaat Faaliyetleri izledi.[7]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.guvenligi.com/is-guvenligi-nedir/ 02.03.2012 erişim
  2. ^ SGK İstatikleri SGK İstatikleri 02 Mart 2012‎ 'da erişilmiştir.
  3. ^ SGK mevzuatı SGK mevzuatı 02 Mart 2012‎ 'da erişilmiştir.
  4. ^ "Murat ANDAÇ-İç Denetçi,Şerif OLGUN ÖZEN-İç Denetç: ESAW (2010), — [1]"
  5. ^ 31 Ocak 2012/ "İstatistikler02.03.2012 erişim". http://www.tigiad.org.tr/kaza-istatistikleri.asp 31 Ocak 2012/. 
  6. ^ 20 Şubat 2012/ "İstatistikler02.03.2012 erişim". http://www.isinsani.com/haberler/arastirma/1885-sgk-2010-yili-istatistikleri-yayinlandi-.html 20 Şubat 2012/. 
  7. ^ SGK İstatikleri SGK İstatistikleri 02 Mart 2012‎ 'da
  • Dr. Mahmut Yaman: İSG (2004), — [2]
  • 4857nolu İş Kanunu (2006), — PDF
  • Dr. Muzaffer KOÇ: İş Güvenliği (2005)
  • Tunç Demirbilek: Iş Güvenliği Kültürü (2005), ISBN 9789758654970
  • Ömer Ekmekçi: 4857 Sayılı İş Kanununa Göre| İş Sağlığı ve Güvenliği Konusunda İşyeri Örgütlenmesi (2005), ISBN 9789758654949
  • Murat Demircioğlu: İş Güvenliği Hukuku (2006), ISBN 9789752955516
  • Abdulvahap Yiğit: İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı, ISBN 9789752530256

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]