Mavi Kart

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Mavi Kart (Türkiye Cumhuriyeti) - 5901 sayılı kanunun 28 inci maddesi kapsamındaki kişiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Mavi Kart, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesi uyarınca Türkiye Cumhuriyeti Devleti İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünce, doğumla Türk vatandaşı olup ta çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığından ayrılan kişilere ve 3 üncü dereceye kadar olan altsoylarına verilen resmi bir belgedir[1]. Bu belge tüm kamu kurum ve kuruluşlarında 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesinin 7 inci fıkrasının açık amir hükmü uyarınca resmi bir kimlik belgesi olarakta kullanılabilmektedir. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesi uyarınca, Mavi Kart hamili kişiler, bu madde de belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanabilirler. Bu kişilere yabancılar için öngörülen kısıtlayıcı hükümler kamu düzeni ve milli güvenliğe ilişkin çok özel istisnalar dışında uygulanamaz.[2] Bu kişiler vatandaşlıktan çıktıktan sonra salt bir yabancı olarak değerlendirilmedikleri, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan bir Türk vatandaşı gibi yararlandıkları için yabancılar kütüğüne kaydedilmezler. Bu kişilerin MERNİS veri tabanındaki nüfus kayıtları Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numaraları değiştirilmeksizin aile kütüklerinden taşınarak, özel bir kütük olan ve Kimlik Paylaşım Sistemi (KPS) üzerinden de sorgulanabilen Mavi Kartlılar Kütüğüne aktarılır. Mavi Kart hamili kişiler Türk vatandaşlarına tanınan tüm haklardan aynen yararlanırlar. Ancak, bu kişilerin Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanabilmelerine rağmen, seçme ve seçilme hakkı (oy kullanma hakkı), askerlik yapma yükümlülüğü, muafen araç ve ev eşyası ithal etme hakkı ve bir kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi olarak asli ve sürekli kamu hizmeti görevlerinde bulunma hakkına hukuken sahip olamamaları kendilerine tanınan bu haklara tahdidi olarak belirlenmiş kanuni istisnaları teşkil eder. Her ne kadar bu kişiler yurda kesin dönüş yapan Türk vatandaşlarına tanınan muafen ev eşyası ve araç ithal etme hakkına sahip olamasalar da, geçici ithalat rejimi kapsamında vergisiz geçici araç ithal edebilme hakkına (Yabancı Taşıtlar Giriş Karnesi - Mavi Karne) ve böylece Türkiye'de yurtdışında aldıkları araçlarına Türk plaka taktırıp kullanabilme hakkına sahiptirler. [3] Ayrıca Mavi Kart hamili kişiler asli ve sürekli bir kamu görevlisi olamasalar da, bir Türk vatandaşı gibi kamu kurum ve kuruluşlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalıştırılabilirler. Bu kapsamda, Mavi Kart hamili kişilerin, Avukatlık[4], Noterlik, Doktorluk gibi meslekleri bir kadroya ve kamu hukuku rejimine tabi bir asli ve sürekli bir kamu hizmeti gerektiren meslekler olmamaları sebebiyle icra etmelerinde herhangi hukuki bir engel şu an için bulunmamaktadır[5] [6] Her ne kadar kanun koyucu 5901 sayılı kanunun 28 inci maddesinde Mavi Kart hamili olan kişileri diğer yabancılara kıyasen hemen hemen tahdidi olarak sayılan birkaç istisna dışında Türk vatandaşlarına tanınan bütün haklardan yararlandırsa da, bir yandan aslen Türk olmayan Türk Soylu kişilerin ve KKTC vatandaşlarının kamu hizmetlerine girebilmelerini istisnai bir hak olarak kabul etmesi ve buna karşılık bu hakkı Anayasanın 66 ıncı maddesi ve yine Türk Vatandaşlığı Kanununun 6 ıncı maddesi uyarınca Türk vatandaşlığını doğum itibariyle kazanmış ve aslen Türk olan Mavi Kart hamillerine tanımamış olması ve üstelik açık bir şekilde yasaklamış olması doktrinde de isabetli bir düzenleme olarak değerlendirilmemektedir.[7] Oy kullanma hakkına ilişkin kanun koyucunun iradesi kanuni sınırlama ile belli olsa da, basında bazı devlet adamları Mavi Kartlıların seçme ve seçilme hakkına ilişkin ilerleyen dönemlerde bir çözüm bulunabileceğine ve bulunması gerektiğine işaret etmişlerdir[8][9]. Yine bu kişiler yurtdışında Türk vatandaşı olarak geçirdikleri süreleri borçlanarak 3201 sayılı kanun kapsamında emekli de olabilirler. Fakat vatandaşlığın kaybından sonra geçen süreler emeklilik süresi hesabına katılmamaktadır. [10] Ayrıca bu kişilerin Vatandaşın iade edilmezliği ilkesinden yararlanıp yararlanamayacakları da tartışmalıdır.[11]

Yabancı uyruklulara uygulanan yükümlülüklerden ve kanuni kısıtlamalardan muafiyet[değiştir | kaynağı değiştir]

Mavi Kartlılar, Türkiye’ye girişte vize alma zorunluluğu, geçerli bir ikamet iznine ve çalışma iznine sahip olma gibi yükümlülüklerden, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaları nedeniyle muaftırlar. Yabancılar için uygulanan mezkûr düzenlemeler Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesindeki açık hüküm ve Başbakanlığın 2005 yılındaki 2005/6 sayılı Genelgesi gereğince Mavi Kartlılara tatbik olunamaz. Zira 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesi, “bu madde de belirtilen istisnalar dışında” ifadesini kullanarak, Mavi Kartlı kişilerin yararlanamayacağı hakların Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesinde tahdidi olduğunu ve bu nedenle başka hiçbir şekilde sınırlanamayacağını ifade etmiştir. Yine 5901 sayılı Türk vatandaşlığı Kanunun 28 inci maddesinin 10 uncu fıkrası “Kamu kurum ve kuruluşları, bu madde hükümlerinin uygulanması amacıyla her türlü tedbiri alır ve gerekli düzenlemeleri yapar.” emredici hükmünü de içermektedir. Kanun maddesinin lafzından da anlaşılacağı üzere 28 inci madde dışında diğer kanunlara veya yönetmeliklere dayandırılarak getirilen her türlü kısıtlamalar, yabancılar için düzenlemeler ya da istisnalar Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesinin açık amir hükmüne aykırılık teşkil edeceğinden, Mavi Kartlıların haklarını etkilemesi ve sınırlaması mümkün olmayacaktır. Zira Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesi belirttiği istisnalar dışında Mavi Kartlıların Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanacaklarını hüküm altına almıştır. Tüm bunlara rağmen, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunumuzun 12 inci maddesinin 1 inci fıkrasının ç bendi ile 20 inci maddesinin 1 inci fıkrasının f bendi, herhangi bir karışıklığa mahal vermemek amacıyla, Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci maddesi kapsamında olduğu anlaşılanları açık bir şekilde vize ve ikamet izni alma zorunluluğundan muaf tutmuştur. Yine, yabancıların çalışma izinlerine ilişkin kanunumuzun 2 inci fıkrası, Mavi Kartlı kişileri açık bir şekilde çalışma izni alma zorunluluğundan da muaf tutmuştur. Ayrıca Mavi Kartla ilgili olarak uygulamada (banka, sgk, tapu, ptt, noter gibi kurumlarda işlem yaptırılamadığında) karşılaşılan sorunlara ilişkin olarak Başbakanlığa bağlı Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı’na +90 312 218 4050[12] nolu telefon numarasından başvurulması gerekmektedir.[13]

Tarihçe ve Amacı[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Hukukunda çifte vatandaşlığa haiz olan kişilerin vatandaşlıklarından birinin Türk vatandaşlığı olması durumunda, bu kişilerin Türkiye’de bulundukları süre içerisinde ve yapacakları her türlü resmi işlemlerde Türk vatandaşlığı esas alınır. Ancak bu kişilerin yurtdışında aynı zamanda vatandaşlık bağı ile bağlı oldukları diğer devlete karşı hak ve yükümlülükleri saklı kalmaktadır. Durum böyle olunca, birçok Türk vatandaşı yurtdışında daha iyi yaşam şartlarına kavuşmak, ekonomik, sosyal ve siyasal haklardan yararlanmak amacı ile aynı zamanda başka devletlerin vatandaşlığına da geçmek istemektedirler. Buna karşın Avrupa’daki bazı önemli ülkeler Türk vatandaşlarının Türkiye ile olan mevcut vatandaşlık bağlarını kesmeksizin aynı zamanda kendi vatandaşlıklarını kazanmalarını önlemek amacıyla çifte vatandaşlık yasağı getirmişler ve bu kişileri Türk vatandaşlığından çıkmamanın ve Türk vatandaşlığına tekrar geçmenin sonradan kazanılan mevcut yabancı vatandaşlığın kanun gereğince otomatikman kaybedilmesi ve bu kişilerin sınır dışı edilmesi gibi çok ağır bir yaptırıma tabi tutmuşlardır. Her ne kadar, Türk yetkilileri yabancı ülke vatandaşlığına geçildikten sonra, yeniden Türk vatandaşlığına geçenlerin bilgilerinin yabancı ülkelere verilmediğini bir çok oturumda ve basın açıklamalarında belirtmesine rağmen, Almanya, Avusturya gibi ülkeler kendi vatandaşlığına aldığı kişilerin eski T.C. kimlik numaralarını sorgulamak ve pasaport veya kimlik çıkartma veya uzatma gibi işlemlerde eski Türk vatandaşı olan vatandaşlarından yine de Türk nüfus müdürlüklerine ya da konsolosluklarına gidip vukuatlı nüfus kayıt örneği getirmesini istemekte ve bu belgelere istinaden bu kişilerin Türkiye'deki vatandaşlık statüsünün aktif olup olmadığını, yeniden vatandaşlığa geçip geçmediklerini, nüfus kayıtlarının kapalı olup olmadığını, T.C. Kimlik numaraları ile kontrol etmek suretiyle tespit etmeye çalışmaktadır. Bu durumdan da en çok etkilenen kişiler ise, Almanya ve Avusturya vatandaşlığına geçen Türkler olmuştur. Durum böyle olunca, bazı nedenlerle ve yurtdışındaki ülkelerin dayatması ile Türk vatandaşlığından çıkma izni alarak çıkmak zorunda kalan kişilerin nüfus kütüklerindeki kayıtları kapatılarak yabancı muamelesine tabi tutulmakta, dolayısı ile ancak Türk kanunlarının yabancılara tanıdığı haklardan yararlanabilmekte idiler. Bu nedenle de vatandaşlarımız Türkiye’de kazanmış oldukları müktesep haklarını yitirmekteydiler. Bu nedenleri göz önünde bulunduran kanun koyucu 1995 yılında 403 sayılı Türk vatandaşlık Kanununda yapılan çok spesifik bir düzenleme ile hukuken çifte vatandaş olmayan ya da olamayan doğumla Türk vatandaşı olup ta çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişilere çok özel haklar tanınmıştır. İlk çıktığında pembe kart olarak adlandırılan ve söz konusu maddede belirtilen haklardan faydalanabileceklerini gösteren bu kart, daha sonra resmi şekilde Mavi Kart olarak tanımlanmış ve nitekim 2012, 2014 ve 2015 yıllarında yapılan son yasal düzenlemelerle hukuken çifte vatandaş olmayan ya da olamayan doğumla Türk vatandaşlığını kazanmış olup ta çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenlere ve bunların 3 üncü dereceye kadar olan altsoylarına neredeyse çifte vatandaşlığa eşdeğer bir statü kazandırmıştır. Doktrinde bu statüye imtiyazlı yabancılık statüsü denilse de, birçok siyasetçi Mavi Kart hamili kişiler için vatandaş ifadesi kullanmış, nitekim yabancı basın yayın organlarında bu statüye Türkler için çifte vatandaşlığın light versiyonu tanımlamalarında bulunan kişilerde olmuştur.

Mavi Kart (Avrupa Birliği)[değiştir | kaynağı değiştir]

Mavi Kart veya Mavi Avrupalı İşçi Kartı (İngilizce: Blue Card), Avrupalı olmayanlar için Avrupa Birliği genelinde (Danimarka, Birleşik Krallık ve İrlanda dışında) çalışma ve oturum izni sağlayan kart.

Mavi Kart, ABD'deki Yeşil Karttan ilham alınarak ortaya çıkarılmıştır. AB bayrağının zemin renginin mavi olması nedeniyle mavi kart adını almıştır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa Komisyonu tarafından sunulan öneri, AB dışındakilere 2 yıllık çalışma ve yaşama izni verilmesini, ardından bu iznin uzatılması istemiydi. Mavi Kart, 23 Ekim 2007'de Strazburg'da basın mensuplarına tanıtılmıştır. Sunumda AB'nin gelecekte yaşayacağı eğitimli iş gücü kaybına dikkat çekildi. Ayrıca göçmenlik koşullarındaki zorluklar ve Avrupa'daki göçmenlere karşı farklı ülkelerdeki uçurumlardan bahsedildi. Güney Afrika Cumhuriyeti Sağlık Bakanı bu kartın zaten az olan eğitimli kişi sayısını daha da azaltacağını belirtmiştir.[kaynak belirtilmeli] Bazı Afrikalı yazarlar bunu sömürgeciliğin yeni bir biçimi olarak gördüklerini açıkladılar.

Koşullar[değiştir | kaynağı değiştir]

Mavi kart baṣvurusu iҫin aṣaḡıdaki koṣullar geҫerlidir: Kiṣinin Avrupa kimliḡine sahip olmaması, en az yüksekokul seviyesi gereksinimlerini karṣılaması ve Avrupa Birliḡi'nde kurulan bir kuruluṣta iṣ sӧzleṣmesi sahibi olması gerekmektedir.[14]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü". http://www.nvi.gov.tr/Sik_Sorulan_Sorular,Sorular.html?pageindex=18. 
  2. ^ RG. 25766, 25.03.2005, T.C. Başbakanlık 2005/6 sayılı Mavi Kart Genelgesi. 
  3. ^ "R.G. 23970, 20.02.2000, Geçici İthalat Rejimi Kapsamında Tam Muafiyet Uygulanmak Yoluyla". 
  4. ^ "Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü". http://www.higm.adalet.gov.tr/sayfalar/avukatliksss.html. 
  5. ^ Aygül, Musa. Türk Vatandaşlığını Çıkma İzni Alarak Kaybeden Kişilerin Kamu Görevine Girme Yasağı Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Fakültesi Dergisi, C. 14, Sayı 1, 2010 (2010 bas.). Ankara. s. S. 56. 
  6. ^ "T.C. İçişleri Bakanlığı N.V.İ, Mavi Kart". http://www.nvi.gov.tr/Sik_Sorulan_Sorular,Sorular.html?pageindex=18. 
  7. ^ Tütüncübaşı, Uğur (2013). “Türk Vatandaşlığından Çıkma ve 6304 Sayılı Kanun Kapsamında Türk Vatandaşlığından Çıkanların Hakları (Yeni “Mavi Kart” Uygulaması)”, içinde: Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. İzmir. s. S. 186. 
  8. ^ Elcivan, Temel. "Mavi kartlılar oy kullanamayacak, Doğan Haber Ajansı". http://www.dha.com.tr/mavi-kartlilar-oykullanamayacak_. 
  9. ^ Tanal, Mahmut. "Atatürk Havaalanı'nda Dış Hatlarda Yaşanan Sorunlara, Pasaportunun Süresi Biten Vatandaşların Durumuna Ve Mavi Kart Sahibi Türk Vatandaşlarının Sorunlarına İlişkin 93. Birleşimdeki 27/05/2014 tarihli açıklaması". http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/. 
  10. ^ R.G. 29116, 11.09.2014. 
  11. ^ Ulutaş, Ahmet (2011). Suçluların Geri Verilmesinde Vatandaşlığın Rolü ve Türk Vatandaşlığı Kanununun 28 inci Maddesinin Geri Verme Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi, içinde: Ankara Barosu Dergisi 2011/ 4. Ankara. s. S. 201-207.. 
  12. ^ "Yurtdışı Türkler ve Akraba Toplulukları Başkanlığı, Yurtdışı Vatandaşlar Daire Başkanlığı". http://ytb.gov.tr/yurtdisi_vatandaslar_db.php. 
  13. ^ "T.C. İçişleri Bakanlığı NVİ, Mavi Kart". http://www.nvi.gov.tr/Sik_Sorulan_Sorular,Sorular.html?pageindex=18. Erişim tarihi: 24.06.2015. 
  14. ^ "Mavi kart arka plan bilgileri.". http://apply.eu/de/Blaue-Karte-EU/. Erişim tarihi: 24.08.2012. 

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]