Kına

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Kına
Lawsonia inermis 0002.jpg
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Plantae (Bitkiler)
Bölüm: Magnoliophyta
(Kapalı tohumlular)
Sınıf: Magnoliopsida
(İki çenekliler)
Takım: Myrtales
Familya: Lythraceae
(Kınagiller)
Cins: Lawsonia
L.
Tür: L. inermis
İkili adı
Lawsonia inermis
L.
Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Kına ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Kına ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.

Kına (Lawsonia inermis), kınagiller (Lythraceae) familyasından bir çiçekli bitki. Bu bitkinin yapraklarının kurutulup öğütülmesiyle hazırlanan boyayıcı maddeye ve bu madde kullanılarak vücut üzerinde oluşturulan geçici şekillere de kına denir. Antik çağdan beri cilt, saç ve tırnakları, ayrıca ipek, yün ve deriyi boyamak için kullanılmaktadır.

Kına, uzun bir çalı veya kısa bir ağaç olarak tasvir edilir. Boyu 1,8 ile 7,6 metre arasında değişir. Tüysüz ve çok dallıdır. Yaprakları eliptiktir ve ortalama boyutları 1,5 – 5 cm x 0,5 – 2 cm'dir. Kına meyveleri 4–8 mm çapında, küçük ve kahverengi kapsüllerdir.

Kına bitkisinin doğal yetişme alanları kuzey Afrika, batı ve güneybatı Asya ve kuzey Avustralasya'da yarı kurak iklim ve tropikal bölgelerdir. 35 - 45 °C arasında yetiştirildiğinde en fazla boya üretilir.

Boyadığı dokuya kızıl renk veren kına tozu ticarette başlıca esmer ve yeşil kına olmak üzere iki tipte bulunur. Yeşil kına saf kına değildir.

Hazırlanışı ve uygulanışı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kırılmamış, normal haldeki kına yaprakları cildi boyamaz. Kurutuulmuş kına yaprakları sıvıyla karıştırılıp bir hamur haline getirildiğinde bazı moleküller yapraktan ayrılarak cildin üst takabasındaki proteinlere yapışır. Bu da hızlı ve geçici bir boya etkisi yaratır.

Genellikle yaprakların kurutulması, öğütülmesi ve elekten geçirilmesi yoluyla elde edilen bir toz halinde satılır. Bu kuru toz, geleneğe göre su, limon suyu, çay veya başka sıvılarla karışıtırılır.

Kına ilk uygulandığında görünen rengi turuncudur ama üç gün içinde kararak kırmızı-kahverengi bir renge dönüşür. Avuiçi ve ayak tabanı en derinin en kalın tabakalarına sahip olduğu için bu bölgelerde kına en koyu rengini alır ve en uzun süreyle kalır. Birkaç günün ardından ölü deri hücrelerinin atılması yoluyla deriden çıkmaya başlar.

Gelenekler ve kullanım alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Erkeklerin sakallarına kına yaklması sünnet olduğu rivayet edilmektedir[1]. Ayrıca kadınların erkeklerden ayrılacak şekilde tırnaklarına kına yakmalarını tavsiye eden hadisler olduğu rivayet edilmektedir[2]

Ticari amaçla paketlenen ve kozmetik saç boyası olarak kullanılabilen kına pek çok ülkede satılmaktadır; Hindistan, Orta Doğu, Avrupa, Avustralya, Kanada ve ABD'de popülerdir.

Gelinler için düzenlenen kına gecesi geleneği Kuzey Afrika, Afrika Boynuzu, güneydoğu Asya, Arap yarımadası, Yakın Doğu ve güney Asya'da popülerdir.

Edebiyatta[değiştir | kaynağı değiştir]

Kına, Divan edebiyatında kırmızı rengi nedeniyle kanlı gözyaşına ve şaraba benzetilmiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Dinimiz İslam, Helal ve Haramlar, Neleri Kullanabiliriz. http://www.dinimizislam.com/detay.asp?Aid=1551 "(Sakallarınızı kınalayın. Çünkü melekler müminin kına sürünmesine sevinir.) [İ. Adiy]"
  2. ^ Dinimiz İslam, Helal ve Haramlar, Neleri Kullanabiliriz. http://www.dinimizislam.com/detay.asp?Aid=1551. "(Kadının elinde kına eseri olmasını hoş görürlerdi.) [Beyheki]"

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]