Şeyhömer, Gülnar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Şeyhömer sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Şeyhömer
—  Mahalle  —
Türkiye'de bulunduğu yer
Türkiye'de bulunduğu yer
Mersin İli Siyasi Haritası
Mersin İli Siyasi Haritası
Ülke  Türkiye
İl Mersin
İlçe Gülnar
Coğrafi bölge Akdeniz Bölgesi
Zaman dilimi UDAZD (UTC+03.00)
İl alan kodu 0597
İl plaka kodu
Posta kodu 33700
İnternet sitesi: [2]

Şeyhömer, Mersin ili, Gülnar ilçesine bağlı bir mahalledir.

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Mahallede, 1927 yılından bu yana ilkokul vardır[1] ancak sadece 5. sınıfa kadar eğitim verilmekte, 5. sınıftan sonra taşımalı eğitim yapılmaktadır. Köy okulunun bahçesi aynı zamanda düğün alanı olarak da kullanılmaktadır. Mahallede içme suyu şebekesi mevcuttur, ancak kanalizasyon şebekesi mevcut değildir. Mahallede sağlık evi bulunmakla birlikte, faaliyette değildir. Mahallede elektrik, telefon ve internet vardır. Köy, ilçe merkezi Gülnar'a 11 km uzaklıkta olup, yolu asfalttır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Şeyhömer Köyü Akdeniz'e 20 km uzaklıkta bulunmasına rağmen, deniz seviyesinden yaklaşık 1000 metre yüksekte olması nedeniyle, "yayla" olarak tabir edilen, yazın serin, kışın ise soğuk bir iklime sahiptir. Kış aylarında köye kar yağmaktadır.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Şeyhömer Köyü tarım ve hayvancılıkla geçinen bir mahalledir.

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

1) Şehömer'de ve esasen tüm Gilindire ve Gülnar yöresinde kullanılan Türkçe, Resmi Türkçeye yakın bir Türkçedir. Ancak dilde Anadolu'nun birçok yerinde de görülen G-K ve D-T ses geçişleri ve Resmi Türkçede olmayan bazı gramer yapıları mevcuttur.

Resmi Türkçe Gilindire-Şeyhömer-Gülnar Türkçesi
Kafa Gafa
Kar Gar
Kabak Gabak
Kelebek Gelebek
Kız Gız
Kara Gara
Koyun Goyun
Keçi Geçi
Teke Deke
Tuz Duz
Tatlı Datlı
Tilki Dilki
Taş Daş
Dana Tana
Dolu (yağış) Tolu (yağış)

2) Türkçede R ve L harfleriyle başlayan kelimeler genelde yabancı kökenli olduğundan, R ve L harfleri ile başlayan kelimlerin önüne sesli harf getirerek, kelimeyi "Türkçeleştirmek" yaygındır.

Resmi Türkçe Gilindire-Şeyhömer-Gülnar Türkçesi
Ramazan Iramazan
Rakı Irakı
Recep İrecep / Erecep
Lahana İlahana
Limon İlimon
Rahmetli Irahmetli
Rezil İrezil / Erezil

3) Yöre Türkçesinde, Resmi Türkçedeki "Küçük Sesli Uyumu düzensizlikleri" bulunmayıp, Küçük Sesli Uyumuna, istisnasız olarak uyulmaktadır.

Küçük sesli uyumu kuralına göre, "a" hecesi ile başlayan kelimelerde, sonrakı hecelerin a ile veya ı ile devam etmesi gerekmekte, "a-a" veya "a-ı" sıralaması olması gerekmektedir. Ancak bu kurala Resmi Türkçede her zaman uyulmazken, yöre Türkçesinde istisnasız olarak uyulmaktadır. Örneğin Resmi Türkçede "altın", "sarı", "balık" gibi kelimelerde küçük ünlü uyumuna tamamen uyulurken, "kavun", "davul" gibi kelimelerde uyulmamaktadır. Ancak yöre Türkçesinde tüm kelimelerde küçük sesli uyumuna riayet edilmektedir.

Resmi Türkçe Gilindire-Şeyhömer-Gülnar Türkçesi
Altın Altın
Sarı Sarı
Kavun Gavın
Karpuz Garpız
Davul Davıl
Barut Barıt
Namlu Namlı
Havuz Havız

Küçük Ünlü Uyumu (kelimelerde a-ı, e-i, o-u, ö-ü şeklinde hece sıralaması), mahallenin adının telaffuzunu da etkilemiş olup, yazılı dilde "Şeyhömer" olan mahallenin ismi, bizzat köylüler tarafından bile "Şohmur" veya "Şômur" (o harfi uzunca telaffuz ediliyor) şeklinde söylenmektedir.

4) Yöre Türkçesi'nde, Resmi Türkçede artık kullanılmayan, "yardımcı fiil" kullanımı da yaygındır.

Örneğin "-git (yöre ağzında "-gét" olarak söylenmektedir, e ile i arası bir ses, "déde" kelimenindeki ilk é gibi)" fiili yardımcı fiil olarak kullanılmakta, eyleme kesinlik kazandırmaktadır.

'Geç-gét (durmadan geç)'

'Yap-gét (yap, bitir)'

'Gel-gét (gel hemen)'

Bu gramer yapısına alışık olmayanlar, özellikler "Gelgét" sözünü duyunca gülümsemekte, geleyim mi, gideyim mi diye espri yapmaktadırlar.

Yörede ayrıca, Anadolunun birçok yöresinde ve özellikle Ege şivelerinde rastlanan, ayrıca Resmi Kazakça'da yaşayan "şimdiki zaman yardımcı fiili" olan "-batır" ve "-dur" da sıklıkla kullanılmaktadır. (Parantez içindeki "p" harfi, B-P benzeşmesinden ve bu iki harfin arka arkaya gelmesinden dolayı çoğunlukla telaffuz edilmemektedir)

'Oturu(p)-batır. (Oturuyor)'

'Oturup-durur. (Uzun süredir Oturuyor)'

'Görü(p)-batır. (Görüyor)'

'Görüp-durur. (Uzun süredir Görüyor)'

'Yéyi(p)-batır. (Yiyor)'

'Yéyip-durur. (Uzun süredir Yiyor)'

'Ağlayı(p)-batır. (Ağlıyor)'

Ağlayıp-durur. (Uzun süredir Ağlıyor) (Burda "ağlamak" ve "ağlamayı sonlandırmak - durmak" kastedilmemekte, "ağlamanın uzun süredir devam ettiği" belirtilmektedir)

Resmi Türkçede bulunmasına rağmen, artık neredeyse hiç kullanılmayan "-yazmak" yardımcı fiili de yöre Türkçesinde sık kullanılan bir yapıdır. Bu yardımcı fiilin özelliği sadece olumsuzluk ifade eden fiillerle (düşmek, dövmek, ölmek, öldürmek, kesmek, kırmak, yıkmak, yırtmak vs.) birlikte, birşeyin gerçekleşmemesinden duyulan memnuniyeti ifade etmek için kullanılmasıdır.

'Düşe-yazdım. (Nerdeyse düşecektim, düşme noktasına geldim, ama düşmedim)'

'Öle-yazdım. (Neredeyse ölecektim, ölme noktasına geldim, ama ölmedim)'

'Kese-yazdım. (Neredeyse kesecektim, kesme noktasına geldim, ama kesmedim)'

'Kıra-yazdım. (Nerdeyse kıracaktım, kırma noktasına geldim, ama kırmadım)'

'Yıka-yazdım. (Nerdeyse yıkacaktım, yıkma noktasına geldim, ama yıkmadım)'

Yırta-yazdım. (Neredeyse yırtacaktım, yırtma noktasına geldim, ama yırtmadım)

5) Resmi Türkçede kullanılmayan "peltek N/n" sesi, Anadolu'nun ve Orta Asya'nın birçok yerinde olduğu gibi Şeyhömer Türkçesinde de yoğun olarak kullanılmaktadır.

Örneğin, Resmi Türkeçe'de, "Geleceğini bilmiyordum" ifadesinde GİZLİ nesnenin kim olduğunu anlamak mümkün değilken, ("SENİN Geleceğini bilmiyordum" mu, yoksa "ONUN Geleceğini bilmiyordum" mu?), yöre Türkçesinde bu ifade nesneye göre farklı telaffuz edildiğinden, gizli nesnenin kim olduğu net olarak anlaşılmaktadır.

Diğer Türkçe alfabelerindeki gibi, peltek N/n sesi için, Ñ/ñ harfini kullanalım.

Geleceğiñi bilmiyordum. (Gizli nesne SENİN'dir)

Geleceğini bilmiyordum. (Gizli nesne ONUN'dur)

Gelecek miñ? (GELECEK MİSİN?)

Uyandıñ mı? (UYANDIN MI?)

6) Şeyhömer Türkçesini Gülnar'ın diğer köylerinden ayıran bir özellik ise, cümlelerin son kelimesinin vurgulanmasıdır. Vurgulama işi, cümlenin son sesli harfinin biraz daha uzatılmasıyla gerçekleştirilmektedir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ [1] T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Şeyhömer Köyü İlkokulu