Yerli, İskilip

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara


Yerli
—  Köy  —
Çorum
Çorum
Ülke Türkiye Türkiye
Coğrafi bölge Karadeniz Bölgesi
İl Çorum
İlçe İskilip
Yüz ölçümü
 - Toplam 45 km2 (17,4 mi2)
Rakım 518 m (1.699 ft)
Nüfus (2000)[1]
 - Toplam 647
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 364
İl plaka kodu 19
Posta kodu 19400
İnternet sitesi: [2]

Yerli, Çorum ilinin İskilip ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

“1530 Tarihinde Çorumlu Livası” adlı harita da Bayat ve bugün de aynı isimleri taşıyan Lapa (Yoncalı), Ovacık (Bu gün Çankırı İli Yapraklı İlçesi Köyü), Eymirşah (Emirşah), Şeyhler (Yenişıhlar), Kunduzlar (Kunduzlu Beldesi), Çerkeş, Evci (Günümüzde İmamoğlu, Sarıkaya, Cevizli ve Taşlık yerleşim yerleri), Ak-Sekü (Akseki), Çay (Çayköy), Pancarlık, Yatıcı (Bugünkü Yatukçu Mahallesi), Tuzcu Divanı (Bugünkü İskilip İlçesine Bağlı Yerliköy), Kalın-pelit (Kalınpelit), Demürci (Demirciler), Kuşu (Yeşilçat), İlegi (İleği), Bel-viran (Belören) yerleşim alanlarının var olduğu kesinlik kazanmaktadır.

Yerli Köy'ün adına, köydeki kullanılışı ile YELLİ KÖY de (Rüzgarlı anlamında) denilmektedir. Bu tanım köyün konumu itibariyle daha doğru olacaktır. Daha sonraları "Yelli Köy" den "Yerli Köy" ismine doğru dönüşüm olmuştur.

Yukarıda da bahsedildiği gibi 500 yıl öncesinde burada Tuzcu Divanı adıyla bir yerleşim bulunduğu görülmektedir.

Köyün tarihini çok daha gerilere götürmek gerçekçi olacaktır.

İnsan yaşamının en önemli maddelerinden biri “TUZ” dur. Yerliköy’de doğal kaynak suyu olarak tuzlu su çıkmakta, bu suyun güneş ısısıyla buharlaşması sonucunda da tuz oluşmaktadır.

Yakın zamana kadar Yerliköy'de TEKEL'e ait Tuz İşletmesi bulunmakta, bu işletmede hatırı sayılır miktarda tuz üretimi yapılmaktaydı. Köyde birbirine olan mesafeleri 300-500 metre arasında değişen üç ayrı yerde "tuz gölleri" vardı. Bu göllerde doğal yoldan suyun buharlaşmasıyla tabanda tuz tortuları oluşur, bazı aralıklarla biriken bu tortular özel küreklerle alınarak kenarlarda depolanırdı. Elde edilen bu "tuz" gibi "tuz" başta Yerliköy olmak üzere çevre köylerin ihtiyacını karşılayacak şekilde düşük bir ücretle halka satılırdı. Yüzlerce yıldır işletilegelen Yerli Köy'deki bu tuz işletmesinin geçmişini kimse bilmemektedir.

İskilip tarihine bakıldığında "İskilip'te gelişen uygarlığı kavrayabilmek için özelde şu maddelerin genel insan uygarlık tarihindeki yerini iyice görmek gerekir; tuz, sirke, şarap, pekmez. Tuz, Roma uygarlığının adına yollar inşa ettiği bir vazgeçilmez uygarlık maddesidir. Adına savaşların yapıldığı, askerlerin maaşlarının tuzla ödendiği, devletlerin gelir için tuzdan vergi aldığını görmek bir vakıadır. İskilip bağlamında Roma'ya bakarsak sırf bu nedenle Pontlarla savaşıp onların yerine kendileri İskilip coğrafyasına egemen olmuşlar ve yollar yapıp bu yollara Mil Taşları dikmişlerdir." denilmektedir.

Burada bahsi geçen "TUZ" İskilip'te yalnızca Yerliköy'de ve Çukurköy'de (İki komşu köy) bulunmaktadır.

İnsanlık tarihi boyunca tuz her zaman önemini korumuş, buna bağlı olarak da, tarih boyunca ismi ne olursa olsun, Yerli Köy her zaman bir yerleşim yeri olmuştur.

Köyün kuzey kesiminde "Ören Yeri" diye bir yerde bina temel kalıntıları vardır. Ayrıca köyün karşısında Yamaç denilen bir tepede de çok sayıda bina temel kalıntıları bariz bir şekilde görülmektedir. Burada bir uçtan bir ucu 3 km olan; Sarayburun’dan Aculü’ye, Aculü’den Ören Yeri’ne, Ören Yeri’nden Mezarlığa, Mezarlıktan Sarayburun’a kadar büyükçe bir şehir bulunduğu bilinmektedir. Bahsi geçen bu şehrin ismiyle ilgili bir veri henüz yoktur. Yamaçta son zamanlara kadar kullanılan, “Acı Kuyu” denilen bir kuyu da (Sarnıç) vardı. Saray Burun denilen yerde bu şehrin yöneticilerine ait bir saray olduğu söylenmektedir. Buradan geçen Tekke Çayı'nın oyduğu çay yatağında harman tuğlasıyla örülmüş duvar kalıntıları vardır. Ayrıca Hititlere ait mezarlar bulunmaktadır.


Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün gelenek, görenek ve yemekleri genel İskilip kültürü ile bazı farklılıklar göstermektedir.

KÖYDE KULLANILAN, AMA UNUTULMAYA YÜZ TUTMUŞ BAZI ÖZTÜRKÇE KELİMELER:


AMBAR : Hububat deposu,

ANADUT : Tarım aracı,

BARDAK : Çam ağacından oyulmuş 7-8 litrelik su kabı, seneğin küçüğü. "Eski çamlar bardak oldu" deyimi buradan gelmektedir. Şimdi ise bardak su bardağı-çay bardağı olarak algılanmaktadır. Su içmek için kullanılan bu günkü bardak yerine "TAS" kullanılmaktaydı,

BATMAN : Yaklaşık 20 Litrelik sıvı ölçü birimi,

BILDIR : Geçen sene,

BİBİ : Uzaktan kadın akraba,

BİZ : Delik delmeye yarayan alet,

BÖRÜ : Zehirli bir örümcek türü,

BUNDAN KEYLİ : Bundan sonra,

CILGA : Patika-keçi yolu,

ÇALHAMA : 1- Caminin yanındaki çeşme,

ÇALHAMA : 2- Yoğurtla ayran arası kıvamdaki yoğurt,

ÇEBİŞ : 1 Yaşındaki erkek keçi,

ÇOR : Hastalık,

DİRGEN : Tarım aracı,

DÖVEN : Düven,

DÜVE : 1 Yaşındaki dişi inek yavrusu,

ECİ : Abla, EMMİ : Amca,

EVLEK : Ekin ekerken ayrılan bölüm,

FİRİK : Kızarıp olgunlaşmaya başlayan buğday başaklarının ateşte kavrularak yenmesi,

GOBEL : Erkek çocuğu,

HABE : Heybe,

HARAL : Büyük kıl çuval,

HELKE : Su kabı,

İBRİK : Abdest almaya yarayan su kabı,

İRİLİK : Samanın irisinin konulduğu yer,

KARAVUK : Baharda toplanarak yenilen ot,

KAŞIKLIK : Kaşık konulan askılı tahta kap,

KENDİGELEN : Yere dökülen tahılın ertesi yıl kendiliğinden bitmesi,

KIR : Yazı-yaban,

KOSTAK : Forslu olan,

KÖMÜŞ : Manda,

KÖYNEK : Atlet yerine kullanılan iç çamaşırı,

KÜLÜK : Balyoz,

LEĞEN : Abdest alırken suyun döküldüğü kap,

MALAMA : Savrulmaya hazır samanla tane karışımı yığın,

MALAMAT : Rezil,

MAŞALAMA : Bahçede sebze ekmek için ayrılan küçük bölümler,

NODUL : Ucunda çivi olan sopa,

ÖNLÜK : Kadınların ev işi yaparken önlerine taktıkları bez,

ÖVENDERE : Nodul,

PÜRTÜK : Küçük parça,

SABAN : Çift sürmeye yarayan tarım aleti,

SAHAN : Tabak,

SAHANLIK : Tabak konulan yer,

SENEK : Çam ağacının kütüğünden oyulan, tarlalara su içmek için götürülen, yaklaşık 20 litrelik su kabı,

SİNSİN : Ateş yakılarak oynanan oyun,

ŞİREVİT : Üzümlerin pekmez yapmak için doldurulduğu, çıkan şıraların alt yanındaki bir delikten boşaltıldığı ağaçtan yapılma V harfi şeklinde olan 2,5 metre uzunluğunda, 1 metre genişliğine ve 80 cm yüksekliğinde at arabası veya kağnı ile taşımaya uygun, üstü açık olan depo,

ŞİŞEK : Kısır koyun,

TEKECEN : Baharda toplanarak yenilen ot,

TEMEK : Ahırdaki küçük pencere,

TINAZ : Saman yığını,

TOKLU : 1 yaşındaki koyun yavrusu,

TÜNEK : Tavukların tünediği yer,

ÜLEŞ : Pay,

YABA : Harman savurmaya yarayan tarım aleti,

YEMLİK : 1- Baharda toplanarak yenilen ot,

YEMLİK : 2- Hayvanların yem yediği oluk,


KÖYÜN BAŞLICA AİLELERİ: ABDIRAMANLAR, KEÇECİLER, KARADOĞANLAR, BABAYİĞİTLER, ALİKALAR, KÖSELER, KARAVELİLER, KARACAOMARLAR, KELÜSSÜKLER, LAPALILAR, KARADAYILAR, HACIHALİLLER...


Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Çorum iline 72 km, İskilip ilçesine 27 km, Bayat'a 15 km, Ankara'ya 178 km uzaklıktadır.

Köyün ekilebilir tarım alanı 32.000 dönümdür. İskilip İlçesi'nde tarım alanı en büyük üç köyden (Yerliköy, Kaya Ağzı, Çukurköy) biridir. Doğusunda Çukurköy, Güneyinde Suylan, Batısında Saray Köyü, Kuzeyinde Pancarlık, Dorukseki, Çayköy Hacıbayram, Kuzey Doğusunda Kayaağzı köyleri ile sınırlıdır. Köyün arazisinin bir kısmı Kızılırmak kenarındadır. Burada pamuk yetişecek kadar verimli bir arazi vardır. Sadece buradaki arazide sera ürünleri yetiştirilse köyü besleyecek verimlilikte olmasına rağmen ne yazık ki burası değerlendirilememektedir. Burada pirinç üretimi de yapılmaktadır.

Nefes Dede aynı zamanda bir türbe adıdır. Köyün mezarlığının üstünde Arap Dede ve Acı Gülü (Aculü) denilen yerde de birer türbe vardır. Bu üç türbenin aynı kardeşler olduğu söylenmektedir. Köy mezarlığının hemen üst kısmında Esat Efendi ve kardeşi İpek Efendi'nin de türbesi vardır. Haziran aylarında İpek Efendi'nin vefat yıldönümünde "İpek Efendi'yi Anma Etkinlikleri" düzenlenmektedir. Bu durum son yıllarda geleneksel hale gelmiştir.

Otluk Kırı denilen mevki önceleri mera olarak kullanılırken son dönemde ağaçlandırma çalışmasına başlanmıştır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün iklimi, İç Anadolu karasal iklimi etki alanı içerisindedir.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerli Köy de diğer tüm Anadolu köyleri gibi göç vermektedir.

Yıllara göre köy nüfus verileri
2007
2000 647
1997 688

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün ekonomisi tarıma dayalıdır.

Muhtarlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerleşim yerinin köy tüzel kişiliği alması ile birlikte köyün tüzel kişiliğini temsil etmesi için köy muhtarlık seçimleri de yapılmaktadır.

Seçildikleri yıllara göre köy muhtarları: 2009 Fehmi Sert, 2014 Hasan Göktaş

Seçim Yılı Muhtar
2004 Cafer Şen
1999 CAFER ŞEN
1994 EMİN KARADOĞAN
1989 Emin KARADOĞAN
1984 Burhan ZOBU

Altyapı bilgileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyde ilköğretim okulu vardır. Köyün içme suyu şebekesi vardır ancak kanalizasyon şebekesi yoktur. PTT şubesi yoktur ancak PTT acentesi vardır. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]


http://www.facebook.com/yerlikoy?ref=tn_tnmn#!/yerlikoy