Yıldızlararası madde

Yıldız oluşumu
Yıldızlararası madde Moleküler bulut Bart damlacığı Karanlık bulutsu Genç yıldız nesnesi Önyıldız T Tauri yıldızı Herbig Ae/Be yıldızları Bulutsu varsayım
Nesne sınıfları
Herbig-Haro nesnesi
Teorik Kavramlar
İlk kütle işlevi Jeans Kararsızlığı Kelvin-Helmholtz mekanizması
Astronomi portalı

iyonize hidrojen dağıtımı

Yıldızlararası madde, galaksilerdeki yıldız sistemleri arasındaki boşlukta yer alan maddelerdir. Uzay boşluğu sanılan yıldızlararası ortamda madde vardır; ancak, bu maddenin yoğunluğu yıldızlardaki yoğunluktan milyonlarca kat daha azdır. Yıldızlararası madde; gaz (iyonlaşmış, atomik veya moleküler), kozmik toz ve kozmik ışınlardan oluşur. Örneğin, 1 cm³'lük yıldızlararası uzayda ortalama olarak bir atom ve 1 km³'lük uzayda ise 25-50 arasında küçük parçacık bulunur; buna karşın, Yer'de, deniz seviyesinde, 1 cm³'lük hacimde milyarlarca molekül bulunmaktadır.

Elemanlar

Yıldızlararası ortamdaki maddenin içeriğine biraz daha ayrıntılı bakıldığında aşağıdaki elemanlardan oluştuğu görülür:

• Soğuk madde, sıcaklığı 10-10 000°K arasında olan ve soğuk madde olarak kabul edilen nötr ya da iyonlaşmış gaz, moleküller ve toz parcacıkları, ışınım gücü yüksek, sıcak yıldızlar, uzaya yaydıkları enerji ile, çevrelerindeki gazın sıcaklığını yükseltirler ve gazı iyonlaştırırlar. Gözlenen iyonlaşmalardan, ortamdaki sıcaklığın 10 000°K civarında olduğu sonucu çıkarılmaktadır. Yıldızlararası ortamda enerjisi veya sıcaklığı daha fazla olan başka madde olduğundan; sıcaklığı 10 000°K'e kadar olan maddeye soğuk madde denilmektedir.
• Enerjisi veya sıcaklığı çok daha yüksek olan ve kozmik ışınlar denilen atom çekirdekleri.
• Bildiğimiz Röntgen ışınları, morötesi ışınlar ve genel olarak elektromanyetik ışınlar.
• Çok yüksek enerjili ve nötrino denilen, Büyük Patlama (Big-Bang) sonucu ortaya çıkan ve yıldızların evrimleri süresinde salınan parçacıklar.
• Manyetik alan.

Yıldızlararası madde

Tablo 1 Samanyolu'nun ISM bileşenlerinin özlelliklerinin bir dökümüdür.

Tablo 1: Yıldızlararası maddenin bileşenleri

Bileşen	Parça Miktarı	Büyüklük (pc)	Sıcaklık (K)	Density (atom/cm³)	hidrojen Durumu	Öncelik Gözlem Tekniği
Moleküler bulut	< 1%	70	10—20	102—106	moleküler	Radyo ve kızılötesi moleküler salınım ve soğurma dizesi
Soğuk nötr madde (CNM)	1—5%	100—300	50—100	20—50	nötr atom	H I 21 cm soğurma dizesi
Ilık nötr madde (WNM)	10—20%	300—400	6000—10000	0.2—0.5	nötr atom	H I 21 cm salma dizesi
Ilık iyonize madde (WIM)	20—50%	1000	8000	0.2—0.5	iyonize	Hα salınım ve atarca dağılımı
H II bölgesi	< 1%	70	8000	102—104	iyonize	Hα salınım ve atarca dağılımı
Taçküre gazı Sıcak iyonize madde (HIM)	30—70%	1000—3000	106—107	10-4—10-2	iyonize (metaller de yüksek iyonize)	X-ışını salma; yüksek iyonize metallerin emme dizeleri , öncelikli morötesi

Ayrıca bakınız

• Yıldızlararası boşluktaki moleküller dizini
• Yıldızlararası dağıtım şeridi
• Işıl çözünüm bölgesi
• Yıldızlararası maser
• Gezegenlerarası madde
• Güneş balonu
• Dış Güneş sistemi
• Dış uzay
• Yıldız sistemi

Kaynaklar

• Bacon, Francis (1626), Sylva 
• Beals, C. S. (1936), "On the interpretation of interstellar lines", Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 96: 661, http://adsabs.harvard.edu/abs/1936MNRAS..96..661B 
• Birkeland, Kristian (1913), "Polar Magnetic Phenomena and Terrella Experiments", The Norwegian Aurora Polaris Expedition, 1902-03, New York: Christiania (Oslo), H. Aschelhoug & Co., ss. 720 
• Boyle, Robert (1674), Excell. Theol. ii. iv.: 178 
• Burke, J. R.; Hollenbach, D.J. (1983), "The gas-grain interaction in the interstellar medium - Thermal accommodation and trapping", Astrophysical Journal 265: 223, doi:10.1086/160667, http://adsabs.harvard.edu/abs/1983ApJ...265..223B 
• Dyson, J. (1997), Physics of the Interstellar Medium, London: Taylor & Francis 
• Field, G. B.; Goldsmith, D. W.; Habing, H. J. (1969), "Cosmic-Ray Heating of the Interstellar Gas", Astrophysical Journal 155: L149, doi:10.1086/180324, http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1969ApJ...155L.149F 
• Ferriere, K. (2001), "The Interstellar Environment of our Galaxy", Reviews of Modern Physics 73 (4): 1031–1066, doi:10.1103/RevModPhys.73.1031, arΧiv:astro-ph/0106359 
• Haffner, L. M.; Reynolds, R. J.; Tufte, S. L.; Madsen (2003), "The Wisconsin Hα Mapper Northern Sky Survey", Astrophysical Journal Supplement 145: 405, doi:10.1086/378850 . The Wisconsin Hα Mapper is funded by the National Science Foundation.
• Heger, Mary Lea (1919), "Stationary Sodium Lines in Spectroscopic Binaries", Publications of the Astronomical Society of the Pacific 31 (184): 304, doi:10.1086/122890, http://adsabs.harvard.edu/abs/1919PASP...31..304H 
• Lequeux, J. The Interstellar Medium. Springer 2005.
• McKee, C. F.; Ostriker, J. P. (1977), "A theory of the interstellar medium - Three components regulated by supernova explosions in an inhomogeneous substrate", Astrophysical Journal 218: 148, doi:10.1086/155667, http://adsabs.harvard.edu/abs/1977ApJ...218..148M 
• Patterson, Robert Hogarth (1862), "Colour in nature and art", Essays in History and Art 10  Reprinted from Blackwood's Magazine.
• Pickering, W. H. (1912), "The Motion of the Solar System relatively to the Interstellar Absorbing Medium", Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 72: 740, http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1912MNRAS..72..740P 
• Spitzer, L. (1978), Physical Processes in the Interstellar Medium, Wiley, ISBN 0471293350 
• Stone, E. C.; Cummings, A. C.; McDonald, F. B.; Heikkila, B. C.; Lal, N.; Webber, W. R. (2005), "Voyager 1 Explores the Termination Shock Region and the Heliosheath Beyond", Science 309: 2017, doi:10.1126/science.1117684 
• Thorndike, S. L. (1930), "Interstellar Matter", Publications of the Astronomical Society of the Pacific 42 (246): 99, doi:10.1086/124007, http://articles.adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0042//0000099.000.html 

Dış bağlantılar

• Freeview Video 'Chemistry of Interstellar Space' William Klemperer, Havard University. A Royal Institution Discourse by the Vega Science Trust.