Yıldızlararası madde

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
iyonize hidrojen dağıtımı

Yıldızlararası madde, galaksilerdeki yıldız sistemleri arasındaki boşlukta yer alan maddelerdir. Uzay boşluğu sanılan yıldızlararası ortamda madde vardır; ancak, bu maddenin yoğunluğu yıldızlardaki yoğunluktan milyonlarca kat daha azdır. Yıldızlararası madde; gaz (iyonlaşmış, atomik veya moleküler), kozmik toz ve kozmik ışınlardan oluşur. Örneğin, 1 cm3'lük yıldızlararası uzayda ortalama olarak bir atom ve 1 km3'lük uzayda ise 25-50 arasında küçük parçacık bulunur; buna karşın, Yer'de, deniz seviyesinde, 1 cm3'lük hacimde milyarlarca molekül bulunmaktadır.

Elemanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıldızlararası ortamdaki maddenin içeriğine biraz daha ayrıntılı bakıldığında aşağıdaki elemanlardan oluştuğu görülür:

  • Soğuk madde, sıcaklığı 10-10 000°K arasında olan ve soğuk madde olarak kabul edilen nötr ya da iyonlaşmış gaz, moleküller ve toz parcacıkları, ışınım gücü yüksek, sıcak yıldızlar, uzaya yaydıkları enerji ile, çevrelerindeki gazın sıcaklığını yükseltirler ve gazı iyonlaştırırlar. Gözlenen iyonlaşmalardan, ortamdaki sıcaklığın 10 000°K civarında olduğu sonucu çıkarılmaktadır. Yıldızlararası ortamda enerjisi veya sıcaklığı daha fazla olan başka madde olduğundan; sıcaklığı 10 000°K'e kadar olan maddeye soğuk madde denilmektedir.
  • Enerjisi veya sıcaklığı çok daha yüksek olan ve kozmik ışınlar denilen atom çekirdekleri.
  • Bildiğimiz Röntgen ışınları, morötesi ışınlar ve genel olarak elektromanyetik ışınlar.
  • Çok yüksek enerjili ve nötrino denilen, Büyük Patlama (Big-Bang) sonucu ortaya çıkan ve yıldızların evrimleri süresinde salınan parçacıklar.
  • Manyetik alan.

Yıldızlararası madde[değiştir | kaynağı değiştir]

Tablo 1 Samanyolu'nun ISM bileşenlerinin özlelliklerinin bir dökümüdür.

Tablo 1: Yıldızlararası maddenin bileşenleri[1]
Bileşen Parça
Miktarı
Büyüklük
(pc)
Sıcaklık
(K)
Density
(atom/cm³)
hidrojen Durumu Öncelik Gözlem Tekniği
Moleküler bulut < 1% 70 10—20 102—106 moleküler Radyo ve kızılötesi moleküler salınım ve soğurma dizesi
Soğuk nötr madde (CNM) 1—5% 100—300 50—100 20—50 nötr atom H I 21 cm soğurma dizesi
Ilık nötr madde (WNM) 10—20% 300—400 6000—10000 0.2—0.5 nötr atom H I 21 cm salma dizesi
Ilık iyonize madde (WIM) 20—50% 1000 8000 0.2—0.5 iyonize salınım ve atarca dağılımı
H II bölgesi < 1% 70 8000 102—104 iyonize salınım ve atarca dağılımı
Taçküre gazı
Sıcak iyonize madde (HIM)
30—70% 1000—3000 106—107 10-4—10-2 iyonize
(metaller de yüksek iyonize)
X-ışını salma; yüksek iyonize metallerin emme dizeleri , öncelikli morötesi

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Based on Table 1 of Ferriere (2001), with additional details from the text of the same paper.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]