Toprak Mahsulleri Ofisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Toprak Mahsulleri Ofisi
Tmo.png
Kuruluş 1938
Tür Kamu kuruluşu
Merkez Ankara
Yönetim Kurulu Başkanı Mesut KÖSE
Resmî site tmo.gov.tr
Sermayesi 2.050.000.000 TL
Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlük Binası
TMO Silosu
TMO Liman Silosu

Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), 1938 yılında kurulan, sermayesinin tamamı devlete ait, 8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) hükümlerine tabi, tüzel kişiliğe ve faaliyetlerinde özerkliğe sahip, sorumluluğu sermayesi ile sınırlı bir İktisadi Devlet Teşekkülü’dür.

Hukukî dayanağı, 11/12/1984 tarihli ve 18602 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren TMO Ana Statüsüdür. Teşekkül, yukarıda sözü edilen KHK ve TMO Ana Statü hükümleri saklı kalmak üzere özel hukuk hükümlerine tabidir. Denetimi Sayıştay tarafından yapılan ve merkezi Ankara'da olan TMO, T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nın ilgili kuruluşudur. İlgili olduğu Bakanlık, Başbakanlığın teklifi ve Cumhurbaşkanlığı’nın onayı ile değiştirilebilir.

Kurumun Organları; Yönetim Kurulu ve Genel Müdürlük’tür. Merkez ve taşra teşkilatı biçiminde örgütlenen TMO, merkezde Genel Müdürlük, taşra teşkilatında şube müdürlükleri ve bunlara bağlı olarak çalışan ajans amirlikleri şeklinde bir organizasyon yapısına sahiptir. Ayrıca, ülkemizin hemen her yöresinde bulunan tesisli ekipleri ve yoğun alım dönemlerinde faaliyete geçirilen geçici alım merkezleriyle tarım sektörüne yıllardır hizmet vermektedir. Ülkemizin afyon tekelini yürütmekle de görevli olan TMO'nun, Bolvadin'de Afyon Alkaloidleri Fabrikası İşletme Müdürlüğü adında haşhaş kapsülünden morfin ve türevlerini imal eden bir birimi daha bulunmaktadır.

Kurumda hizmetler, memur, sözleşmeli ve işçi statüsündeki personel tarafından yerine getirilmektedir.TMO, ülkemizin her bölgesinde, limanlar ve yoğun üretim alanları dikkate alınarak çeşitli cins ve tonajlarda depolar yaptırmıştır. Mevcut depolama kapasitesi 4 milyon ton civarındadır.

Tarihçesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Birinci Dünya Savaşı sırasında savaşın yaşandığı ülkelerdeki sanayi tesislerinin büyük kısmı yok olmuştur. Savaş sonrasında tarıma yönelmeyi zorunlu kılan bu durum sonucunda tarımsal üretim hızla artmıştır. Özellikle buğday stokları büyüyerek dış piyasada amansız bir rekabet baş göstermiş, 1928 sonrasında birçok ülkede buğday fiyatlarının aşırı düşmesi ile de büyük bir ekonomik kriz gündeme oturmuştur.

Bu gelişme üzerine hükümet 10/07/1932 tarihinde yürürlüğe giren 2056 sayılı kanunla T.C. Ziraat Bankasını buğday alımıyla görevlendirmiştir. Daha sonra, T.C. Ziraat Bankasına, depo ihtiyacının karşılanması için silo ve ambar inşası hakkında çıkarılan 11/06/1933 tarihli ve 2303 sayılı kanunla hububat muhafaza tesisleri kurma görevi de verilmiştir. Ziraat Bankası 1932/1933 yıllarında çoğu Orta Anadolu'da olmak üzere muhtelif alım merkezleri açmıştır.

Bu faaliyetler sonucunda buğday üretimi artmıştır. Bu arada yoğunlaşan İkinci Dünya Savaşı belirtileri, T.C. Ziraat Bankasında Buğday Masası Şefliği adı altında bir birim tarafından yürütülen işlerin, oluşturulacak başka bir kuruluşa devredilmesini zorunlu kılmıştır.

Bu noktadan hareketle, 13/07/1938 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 24/06/1938 tarihli ve 3491 sayılı kanunla iktisadi devlet teşekkülü niteliğinde ve buğday işleri ile iştigal etmek üzere TMO kurulmuş ve 9.620.514 Lira’lık ödenmiş sermaye ile faaliyete geçmiştir. Bu kanunla, TMO’ya; buğday fiyatlarının üreticiler bakımından normalin altına düşmesinin ve tüketici halk aleyhine yükselmesinin engellenmesi, buğday piyasasının korunması ve düzenlenmesi, gerektiğinde buğday ithalatı ve ihracatı yapması, dünya buğday üretimi ve hareketlerini takip etmesi, gerekli görülecek yerlerde un ve ekmek fabrikaları kurması, uyuşturucu maddelerle ilgili devlet tekelini yürütülmesi ve benzeri görevler verilmiştir. TMO’nun bugün limanlar ve yoğun üretim alanları dikkate alınarak imal edilmiş çeşitli cins ve tonajlarda yurt sathında 4 milyon ton civarında kapasiteye sahip kapalı deposu mevcuttur. Bugünkü sermayesi 2.050.000.000 TL olup, tamamı Devlete aittir.

TMO’ya 27 Ekim 1939 tarihinde arpa ve yulaf, 28 Kasım 1940 tarihinde çavdar, 25 Nisan 1941 tarihinde mısır, 13 Ağustos 1941 tarihinde de başta pirinç olmak üzere; bitkisel ve hayvansal yağlar, et ve balık, yonca tohumu ve bakliyat alımı görevleri verilmiştir.

İkinci Dünya Savaşı’nın hüküm sürdüğü yıllarda ve sonrasında TMO, benzin, otomobil lastiği, et kavurması, margarin ve kahve gibi maddelerin tedarik ve dağıtımını yürütmüş, 3 Ağustos 1943'de nohut, akdarı, fasulye, mercimek, bakla ve börülce, 31 Ekim 1947'de susam alımı ile görevlendirilmiştir.

28/08/2006 tarihli ve 2006/10865 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile fındık alımıyla görevlendirilen TMO’nun bu görevi, bu kararın 14/7/2009 tarihli ve 2009/15202 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlükten kaldırılmasıyla sona ermiştir.

Kuruluşundan Bu Yana Görev Yapan Genel Müdürler[değiştir | kaynağı değiştir]

İsim Dönem Not
Hamza Osman Erkan 13.07.1938 - 21.01.1939
Raşit Bigat 22.01.1939 - 10.02.1941
Hulki Alisbah 11.02.1941 - 21.01.1942
Ahsen Bengü 22.01.1942 - 31.12.1943
Cahit Zamangil 01.01.1944 - 30.08.1944
Hamit Koray 31.08.1944 - 12.11.1947
Cemil Parman 13.11.1947 - 31.12.1948
Necati Topçuoğlu 01.01.1949 - 18.08.1950
Mümtaz Pek 19.08.1950 - 22.10.1952
Hulusi Timur 22.10.1952 - 30.03.1954
Hakkı Nuri Melan 31.03.1954 - 30.05.1954 (Vekalet)
Feridun Üstün 31.05.1954 - 03.09.1956
Suat Bolayır 04.09.1956 - 12.08.1960
Necdet Aktaş 13.08.1960 - 16.12.1960 (Vekalet)
Selçuk Akatlı 17.12.1960 - 02.08.1961 (Vekalet)
Tarık Hatusil 03.08.1961 - 30.04.1962
Emin Baysan 01.05.1962 - 01.08.1963 (Vekalet)
Adil Badur 02.09.1963 - 29.05.1964
Kamuran Baydur 29.05.1964 - 31.01.1968
Adem Karaelmas 01.02.1968 - 07.03.1974
Kaya Kuşhan 07.03.1974 - 22.02.1978
Yaver Kabakçı 22.02.1978 - 15.11.1978
Oğuz Ünver 29.11.1978 - 11.01.1979 (Vekalet)
Burhanettin Ahipaşaoğlu 12.01.1979 - 13.12.1979
Kaya Kuşhan 13.12.1979 - 25.05.1981
Halil Çeken 25.05.1981 - 20.12.1984
Ahmet Özgüneş 20.12.1984 - 11.09.1991
Nevzat Arseven 11.09.1991 - 17.03.1993
Timuçin Turan 17.03.1993 - 28.04.1994
Önal Ulutaş 04.05.1994 - 24.06.1996
Alpaslan Pehlivantürk 25.06.1996 - 12.08.1996 (Vekalet)
İsmet Ağan 12.08.1996-10.10.1997
M.Adnan Maraşlı 10.10.1997 - 27.10.1999
Mevlüt Karakaya 27.10.1999 - 10.10.2003
Burhanettin Köroğlu 10.10.2003 - 28.02.2004 (Vekalet)
Mehmet Çağıl 28.02.2004 - 02.04.2004 (Vekalet)
Nebi Çelik 02.04.2004 - 24.01.2005
İsmail Kemaloğlu 24.01.2005 - 15.09.2008
Mesut Köse 22.09.2008 - Devam Ediyor

İşlevleri[değiştir | kaynağı değiştir]

TMO, faaliyetleri sonucunda birtakım makroekonomik işlevleri yerine getirir. Bu temel işlevler fiyatlandırma, stoklama ve ödeme olarak sıralanabilir. Söz konusu işlevler ise alım, satış, dış alım, dış satım, sevk, tesellüm faaliyetleriyle yerine getirilir. Bunlardan sevk ve tesellüm faaliyetleri yıllık stok durumuna göre değişen yoğunlukta kurum içi faaliyetlerdir.

TMO yönetim ve denetim yönünden 233 sayılı KHK ile ek ve değişikliklerine, 3346 sayılı kanun ile 72 sayılı KHK’ye tabidir. Kurumda hizmetler memur, sözleşmeli personel ve işçi statüsündeki çalışanlarca yürütülmektedir.

TMO, ağırlıklı görevi hububat alım – satımı olan bir kuruluştur. Diğer bir deyimle ticari faaliyet gösterir. Hububat alım – satımı faaliyetinin büyüklüğü, büyük ölçüde bu ürünlerin üretimine bağlı olarak değişmektedir. Üretim durumu yanında TMO’nun ödeme şekli ve bu sektörde faaliyette bulunan firmaların ekonomik beklentileri de faaliyet hacmini etkilemektedir.

Etkinlik Alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • İştigal alanına giren ürünlerin alım ve satımı
  • Depolama ve muhafaza
  • İthalat ve ihracat
  • Haşhaş ıslah ve tohumculuk çalışmaları
  • Yasal uyuşturucu madde üretim ve pazarlama
  • Afyon Alkaloidleri Fabrikası İşletme Müdürlüğü faaliyetleri
  • Umumi Mağazacılık
  • Piyasa araştırması
  • Enformasyon hizmetleri
  • Eğitim
  • Araştırma-Geliştirme (Ar-Ge) faaliyetleri
  • Lisanslı Depoculuk

Görevleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Görev alanına giren ürünlerin, her yıl cins, nev’i ve mahallerine göre tespit olunacak fiyatlarla, alım ve satışını yapmak ve gerekli stok tesisi ve muhafaza etmek suretiyle, bu ürünlerin piyasalarında istikrar sağlamak,
  2. Lüzum görülen hallerde, faaliyet konularına giren ürünleri ve mamullerini dış piyasalardan satın almak,
  3. Yurt içinden satın aldığı ürünlerin ve bunların mamullerinin dış piyasalarda sürümünü sağlamak için her türlü işlemi yapmak ve gerekirse bunları yurtdışına satmak,
  4. Buğdayı mahdut nevilere irca etmek (indirgemek) ve ticari maksatlara göre standart tiplere varabilmek amacıyla yetiştirilen buğdayları Gıda, Tarım ve Köyişleri Bakanlığının talebi ve teklifi ve Bakanlar Kurulunun Kararı dahilinde fiyat farkı ile satın almak,
  5. Faaliyet konusuna giren ürünlerin muhafaza, kurutma, temizleme, ilaçlama ve ayırma işleri ve bu mallar üzerine gerektiğinde varand muameleleri yapabilmek üzere inşa edilmiş veya yeniden inşa ve iktisap edilecek olan silo ve müştemilatı ile ambarları işletmek,
  6. Faaliyet konuları ile ilgili her türlü iş ve işlemi yapmak veya yaptırmak,
  7. Gerektiğinde, faaliyet konusuna giren ürünleri, mamulleri ve tohumluğu muhafaza eden ve işleyen tesisler kurmak, satın almak ve işletmek, bu mamullerin alım, muhafaza ve satışını yapmak,
  8. Kurulan tesislerin bakım ve onarımı için gerekli olan yedek parça araç ve makineleri bulundurmak, gerekirse bu amaçla atölyeler kurmak ve imalat yapmak veya bunlar için gerekli makine ve donatımın yurt içinden veya yurt dışından alımını yapmak,
  9. Kurulan tesisler ile mevcut malzeme, makine ve cihazların artık kapasitelerini değerlendirmek,
  10. Faaliyet konuları ile ilgili olmak üzere, yurt içinde ve yurt dışında her türlü alım, satım, nakliyat, imalat, depolama ve muhafaza işleri için şirket ve kooperatifler kurmak veya bu amaçla kurulan ortaklıklara katılmak,
  11. Dünya hububat üretim hareketlerini ve fiyatlarını izlemek, değerlendirmek, faaliyet konuları ile ilgili her türlü yayını yapmak,
  12. Faaliyet konuları ile ilgili olmak üzere yurt içi ve dışında teşkilat ve tesisler kurmak, işletmek, satın almak, satmak, kiraya vermek veya kiralamak, bunlarla ilgili taahhüt ve müşavirlik hizmetlerini yapmak,
  13. İstihdamı geliştirme çalışmaları kapsamında düzenlenen beceri kazandırma programlarının uygulanmasını sağlamak,
  14. Kurulmuş ve kurulacak küçük ve orta büyüklükteki özel kuruluşlara idari ve teknik alanlarda rehberlik yapmak,
  15. Her yıl Bakanlar Kurulunca kararlaştırılan yerlerde, haşhaş ekimi yapacak olanlara izin belgesi vermek, ülkedeki haşhaş ekimi, afyon ve kapsül üretimini kontrol etmek ve Bakanlar Kurulunun tespit edeceği fiyattan bu ürünleri satın almak,
  16. Haşhaş kapsülü, afyon ve tıbbi bitkilerden alkaloidler ve uyuşturucu maddeler ile türevlerini imal edecek fabrikalar ve bunlarla ilgili entegre tesisler kurmak ve kurulmuş olan fabrikaları işletmek,
  17. Uyuşturucu maddelerin yurt içi ve yurt dışı pazarlamasını yapmak, bilimsel ve tıbbi amaçlı uyuşturucuları ithal etmek,
  18. Haşhaş türlerinin, tohum, afyon ve kapsülün ihtiva ettiği morfin ve alkaloidler yönünden ıslahı için araştırmalar yapmak ve araştırma izni verilen diğer kuruluşların bu konuda yapacakları çalışmalara katılmak,
  19. Görev alanındaki ürünlerin piyasasını düzenlemek için, ürünlerin kapalı depolarda muhafazasını sağlamak amacıyla diğer kişi ve kuruluşlar tarafından inşa edilmiş ve/veya inşa edilecek depoları uzun sürelerle kiralamak; bu amaçla yapılacak depolara kiralama garantisi vermek.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]