Stephen Hales

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Stephen Hales
Stephen Hales'in bitkiler üzerinde gerçekleştirmiş olduğu bir deney.

Stephen Hales (d. 17 Eylül 1677 - ö. 4 Ocak 1761) Royal Society üyesi İngiliz fizyolojist, kimyacı ve mucit.

Çalışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Hales eğitim hayatı boyunca hava ve suyun, hayvan ve bitki tedavisindeki etkileri üzerine çalışmalar yapmıştır. Hales hava ve suyun bitki tarafından kök ve yapraklar vasıtasıyla açıkça emildiğini kanıtlamıştır. Aynı zamanda önceden solunmuş havayı tenefüs etmenin zararlarını ortaya koyan Hales bu yolla ilk kez vantilatör denen aletin de icadını gerçekleştirmiştir. Stephen Hales'in bu icadı o dönemde hastane, hapishane ve gemi gibi dar alanlarda taze ve serin hava sıkıntısı çeken insanlar tarafından sıklıkla kullanılmıştır.

Stephen Hales'in pnömatik kimyası hakkında da önemli çalışmaları bulunmaktadır.

Kömürden ya da öteki organik maddelerden yanıcı bir gaz elde edilebileceğini ilk fark eden kişi, İngiliz rahip Stephen Hales'tir. Rahip Hales, 1727 yılında yazdığı "Vegetable Staticks" adlı kitabında, her tarafı kapalı bir kapta ısıtılan kömürün, yanıcı bir gaz bırakacağını belirtti.

John Clayton adlı bir başka İngiliz de, 1684'te aynı buluşu gerçekleştirmiş, fakat bunu ancak 1739'da duyurabilmişti.

Konuyla ilgili ilk başarılı uygulamalar ise, Fransız bilim adamı Philippe Lebon ile İskoçyalı teknisyen William Murdoch tarafından yapıldı. 1801'de Lebon, Paris'te bir evde kömürden elde edilen gazın ısı ve ışık sağlama amacıyla kullanılabileceğini kanıtladı. Üstelik, söz konusu gaz, borular aracılığıyla odadan odaya aktarılacağı için, her yerde kolayca kullanılabilecekti.

Ayrıca Aralık 1733′te İngiliz bilim adamı Stephen Hales bir kısrağın ayağındaki atardamarlardan birini keserek damarın içine bir kazdan aldığı soluk borusunu yerleştirdi ve oldukça esnek olan bu so­luk borusunu dik duran cam boruya bağladı. Atardamardan soluk borusuna akan kan, buradan geçtiği cam boruda belli bir yüksekliğe kadar çıkıyor, ulaş­tığı düzeyde kalp atışlarıyla eş zamanlı olarak küçük iniş çıkışlar yapıyordu. Bu gözlem, kan basıncına yönelik çalış­maların başlangıcı sayılır.