Muhteşem Devrim

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara


Muhteşem Devrim veya 1688 Devrimi (aynı zamanda İskoçya Kralı VII. James ve İrlanda Kralı II. James olan) İngiltere Kralı II. James'in, bazı İngiltere ileri gelenlerinin daveti üzerine İngiltere'ye ordusu ve donanması ile çıkartma yapan Hollanda cumhurreisi Oranj-Nassau'lu William tarafından tahtından indirilmesi ve William'ın (III. William adıyla) İngiltere Krallığı, İrlanda Krallığı ve İskoçya Krallığı tahtlarına karısı II. Mary ile birlikte ko-monark olarak çıkmalarıdır. İngiltere Parlamentosu bu gelişmeyi meşrulaştırmak için "Haklar Kanunu (Bill of Rights)" adlı bir kanun çıkartmış ve böylelikle İngiltere Krallığı'nın mutlak kral istibdatı ile yönetilmesi kınanıp, terk edilmiş ve İngiltere Krallığı'nın bir meşrutiyet olduğu bu anayasal nitelik taşıyan kanunla teyit edilmiştir.

Kral II. James'den hoşnutsuzluk[değiştir | kaynağı değiştir]

Kral II. James, ağabeyi II. Charles'ın İngiltere Krallığı ve İskoçya Krallığı esnasındaki restorasyonu takiben önemli icraatlerde bulunmuş; ama birçok Protestan İngiliz ve İskoç'u kızdıracak şekilde York Dükü ve veliaht iken 1668'de Katolik Mezhebini kabul etmişti. Ağabeyi, o zaman II. James'in ilk karısından çocukları olan ve sonradan ikisi de kendi yetkileri ile kraliçe olacak Prenses Mary ve Prenses Anne'nin protestan olup, protestan eğitimi ile büyümelerini sağlamıştı. O zaman veliaht olan James, 1677'de kızı Prenses Mary'nin Hollanda cumhur-reisi olan ve Protestan olan ve anne tarafından kuzeni olan Oranj-Nassua'lu William] ile evlenmesini kerhen kabul etmişti. 1683'de kardeşi II. Charles meşru bir varis bırakmadan ölmesi ile İngiltere Krallığı'na II. James, ve İskoçya Krallığı'na VII. James olarak çıktı. O zamanlar iki ülke hukuken ayrı bulunup ayrı parlamentoları bulunmaktaydı; ama tek bir kralları vardı.

II. James'in üç yıl sürecek saltanatı sırasında bir taraftan İngiltere Protestanları ile Katolikleri arasındaki politik çatışmalara diğer taraftan da bir kralın tanrı tarafından verilmiş sınırsız hakları olması prensibi ile İngiltere Parlementosu'nun halk adına kullandığı haklar prensibi arasındaki mücadelelere doğrudan doğruya karıştı. James Katolik olduğu için protestan üyeli Parlamento'da bulunan iki partinin her ikisinden de kendini ayrı bulmaktaydı. Bu partilerden İngiliz Whig partisi İngiliz Anglikan protestanlarının daha çok inananlara kişisel haklar tanıyan ve papazlara fazla inanç ve yetki sağlamayan "aşağı kilise" mensupları ile dolu idi; İngiliz Tory Partisi ise Anglikan kilisesinin papazlarına ve papaz ayinlerine çok önem veren ve inananların bunlara itirazsız inanmasını öngören "yüksek kilise" mensupları idi. 1679'da ve 1681'de daha James veliaht iken "aşağı kilise" mensupları yani Whig Partisi, Katoliklerin hükümdar olmasını önlemek amacıyla "Önleme Tasarısı" adlı kanun tasarılarını Parlamento'ya getirmişlerdi. Ama bu tasarıları Parlamento'dan kanun olarak geçirtememişlerdi. James'in İskoçya Parlamentosu'ndaki destekçileri ise Presbiteryen Protestanların 1581'de "Covenant" adı ile çıkarılmış insan hakları kanunlarından ayrılmalarını istemekte ve İskoç kiliselerinde de aynı İngiliz Anglikan kiliselerindeki gibi hükümdarın "episkopos" haklarını kullanabilmesini savunmakta idiler.[1],[2]

James tahta geldiği zaman İngiltere parlamentosunda "yüksek kilise" inançlı Tory Partisi mensupları çoğunluktaydı. Bunlar yeni kralın kendisinin Katolik olmasına rağmen sırayla arkararkaya varisi iki kızının Protestan olmalarından dolayı fazla endişe etmekteydiler. Fakat II. James'in resmi dine uymayanlara karşı müeyyide uygulanmasını öngören ama genellikle sıkı uygulanmayan kanunların "Test Kanunu" ve çeşitli ceza kanunlarının feshedilesini teklif etmesi bu Tori olan ve Anglikan hristiyanlığının kuruluş temelinde olan bu kanunların feshedilmesini, Anglikan protestan mezhebinin resmi devlet mezhebi olması prensibine karşı gelinmesi olduğunu düşünerek epeyce kuşkulandılar. James bu politikaları ile ne Anglikan ne de Presbteriyen olmayan diğer protestan mezheplerine inananları yanına alacağını düşünmüştü. Katolikler ile bu değişik protestanlar arasında bir koalisyon kurmaya çalışmaktaydı.

Mayi 1686'da James İngiltere merkezi mahkeme sistemine müracaatla İngiltere'de yazılmamış kanunların uygulanması için mutlaka Parlamento Kanunu olarak Parlamento'dan geçmeleri gerekmediği hakkında bir karar aldırmak için yüksek mahkemeye başvurdu. Böylece Parlamento'nun devlet ve hükümet işlerine karışmasını biraz olsun önlemeyi hedef almıştı. Bu müracaat için bir vasıta olan "Godden v. Hadava" adlı dava yüksek mahkeme önüne daha gelmeden bu konuda kendisiyle aynı fikirde olmayan yüksek mahkeme hakimlerini görevlerinden uzaklaştırmaya başladı. Hükümetin "Genel Avukatı (Solicitör General)" olan "Haneage Finch"'i görevinden aldı. Böylece James'in yaptığı müracaat üzerine karar verecek yüksek mahkeme içinde bu müracaata karşı çıkıp aksinde oy verebilecek hakimlerden arınmış oldu. Sonunda yüksek mahkeme kararı 11 hakim hükümdar lehinde ve 1 hakim hükümdar aleyhinde olarak çıktı.[3]

Aynı yıl Anglikan York Piskoposu John Sharp katolik alyehtarı bir vaaz verdiğinde, onun amiri durumunda bulunan Londra Başpiskoposu Henry Compton bunu telin etmedi. Bu nedenle kral olarak Anglikan Kilisesi başkanı olma selahiyeti bulunan James Londra Başpiskoposunun görevinden alınması için emir verdi.[4]

James yüksek öğretimde Anglikanların hiç rakipsiz tedrisat programı ve öğeretim üyesi seçimi tekeline karşı çıktı. Oxford Üniversitesi'nin yarı bağımsız iki önemli koleji (Çhrist Church Koleji ve University Koleji) için Katoliklerin baş idareci/akademik görevlere gelmelerini sağladı. Nisan 1687'de Oxford Üniversitesi'nin yarı bağımsız bir koleji olan Magdelen Koleji'nin bir başkan seçmesi gerekti. Bu seçimde oy verebilecek akademik üyelere James bir Katolik olan Anthony Farmer'i başkan seçmeleri için emir verdi. Fakat seçim yapacak akademik üyeler kolejin kuruluş kurallarına göre Farmer'in uygun bir başkan olamayacağına inanarak John Hough'u başkan seçtiler. Kolejin kuruluş kuralları başkanlık boş ise belirlenmiş bir zaman dönemi içinde seçimlerin yapılmasını gerektirmekteydi. Bu seçimin bir başka baskan namzetinin kral tarafından verilmesi için bu kurallara göre zaman kalmadığını için meşru olduğunu iddia ettiler. James, kral tarafından namzet gösterilmediği için Hough'un başkanlık seçiminin meşru olmadığını bildirdi ve seçmen akademik üyelere Oxford Başpiskoposu'nu başkan seçmelerini emrini gönderdi. James eğer isteğine uyulmazsa koleje diğer dinsel görevleri olan özel bir teftiş komisyonu göndereceğini ve bu komisyonun Kralın istediği gibi Oxford Başpiskoposunu kolej başkanı olarak göreve getireceğini de açıkladı. Bunun üzerine seçmen akademik üyeler Oxford Başpiskoposu'nun kolej başkanı olamasını kabul ettiler. Fakat James bununla da yetinmedi; kendi isteğini yerine getirmeyen seçmen akademik üyelerden hataya düştüklerini ve kraldan bu hatalarını affetmesi için ona sahsi "tövbe isteme mektubu" göndermelerini emretti. Bunu birçok seçmen akademik üye kabul etmedi ve James bunların hepsini görevden ayırıp akademik işlerinden attı. Bu temizlenen akademisyenler yerlerine Katolik olan diğer akademik kişileri Kolej üyesi olarak göreve getirdi.[5]

James devlet idaresine birçok Katolik inançlı kişiler getirmeye başladı. 1687'de James Protestan olmayanlara devlet memuriyeti ve üniversite girişini yasak eden "Test Kanunu" adlı kanunu ve bunlara uuymayanlara ceza getiren ceza kanununu kaldırmak için hazırlığa başladı. Bunu yapmak için, o dönemlerde meşru olan şahsen yeni Parlamento üyelerini seçme yetkilerini kullanıp Parlamentoyu kendinin şahsen seçtiği taraftarları ile doldurmayı düşünmekteydi. James bunu Katoliklerin yanında Anglikan olmayan diğer Protestanların ve hatta "aşağı kilise" Anglikanlarının da kabul edeceklerini ve aksi reaksiyonun sadece "yukarı kilise" mensubu Tory Partisi üyelerinde geleceğini beklemekteydi. Bunun yanında devlet memurluklarını ve diğer devlet idaresi olamayan ama memurların seçiminin devlet tarafından yapılan kurumlerin memurlarını toptan değiştirip yerlerine Katoliklerin seçilmesini öngeren bir plan uygulamaya başladı. Bu uygulamaya Krallık Temsilcilikleri (lietenancy) ile Ağustos'da başlandı; sonra Eylül'da Londra şehri loncalarınıın 1.000'den fazla üyesi üyelikte atıldılar. Ekim'de Londar dışında buluna krallık temsilcilerine James bir emir gönderek buralarda yerel mahkemelerde görev yapaen alt-seviyede yargıçların üç soru sorilmasini ve ancak bu sorulara uygun cevap veren yerel yargıçlara davalara bakma yetkisi verilmesini istedi. Bu sorular: "Test Kanunu ve ceza kanununun değiştirilmesini kabul edecekler mi?"; "Bunları kabul edecek üyelere şahsi destek sağlıyacaklar mı" ve "çıkarılacak bir "Endüljans Bildirisi"'ni kabul edecekler mi". Aralık'ta tüm ülke içinde bulunan yardımcı kraiyet temsilcileri ve "Barış Hakimi" adlı yerel yargıçların görev ve görevlilerin yeniden incelenip değitirmekler yapılacağı ilan edildi. Bunun üzerine 1688'in ilk üç ayında bu üç soru ülkenin her tarafinda bulunan yetkilere soruldu ve bu sorulara uygun olmayan aksi cevap verenler görevlerinde atıldılar. Bu geniş temizlik hareketini kontrol etmek için Kasım'da merkezî bir kontrol edici komite kuruldu. Bu komite Parlamento seçimlerini idare eden şehir ve kasaba belediyelerinde idareyi kontrol altına almak için ve sırf kraliyet isteklerine uygun bir seçim sistemi sağlamak üzere bu yerel idarelere özel ve geniş yetkili idareciler göndermeye başladı. Kraliyet isteklerine kayıtsız şartsız uyacak üyelerden oluşacak bir Parlamento seçmek için bütün bu hazırlıklar tamam oluunca, 24 Ağustos 1688'de James yeni Parlamento seçimleri yapılmasını ilan etti.[6]

Bu arada James devamlı silah altında olan bir ordu da kurmaya gayret etmişti. Bu ordunun komutan ve subayları olarak sadece Katolikleri tayin etmişti.[7] İngiltere Krallığı ordusunun alayları için kışlalar Londra yakınlarında Hounslow'da kurulup Londra şehrinde olacak bir isyan hareketine karşı hazırlanmışlardı. James sadece İngilter Krallığı ile yetinmedi şahsen kralı olduğu İskoçya Krallığı ve İrlanda Krallığı ordularını da Protestan subaylardan arındırmaya ve yerlerine Katolik subaylar görevlendirmeye gayret etti. 1688'de James'in Katolik subayları kontrolü altında üç ordusunda 34.000 asker silah altında bulunmaktaydı.[8]

Parlamento'nun üyeleri James'in bu politikaları aleyhindeydiler ve bir çoğu bunu keyfi krallık için bir giriş olarak kabul etmekteydi. Bunların fikirlerini Parlamento'ya getirmelerini önlemek için, James Parlamento üyelerine hiç danışma yapmadan ve ne zaman geri yeni toplantıya açılacağı belirtmeden Parlamento'yu tatile gönderdi.[9]

Nisan 1688'de James "Endüljans Bildirisi" adlı daha önce hazırlayıp protestolardan korktuğu için yürürlüğe koymadığı bir bildiriyi tekrar yayınladı ve bütün papazlara bunu kiliselerinde kilise ayinlerine iştirak eden halka okumalarını emrini verdi. Anglikan Kilisesi'nin en yüksek dini lideri olan [[{Canterbury Başpiskopusu]] William Sandfort ve diğer önemli 6 piskopos buna itiraz ederek James'e bu politikalarını değiştirmesi için fikirlerini açıkladılar. Bunun üzerine James bu 7 piskoposu "vatan hainliği ile iftira" suçu ile Londra Kulesi'nde tutuklattı. Ama bu 7 piskopos kanun gereği mahkemede yargıç karşısına getirdikleri zaman, bu mahkeme bu suçu işlemediklerinden dolayı onları beraat ettirdi. Londra 'da büyük kalabık bir halk kitlesi beraaat eden piskoposlar lehine gösterilerde bulundular.

Vatan hainliği ile iftira suçundan Londra Kulesi'nde tutuklanan ama beraat eden 7 piskoposun grup portresi

Haziran 1688'de durum daha da ciddileşti. II. James'in katolik ikinci karısı olan Modena'lı Mary'den bir erkek çocuğu doğdu ve İskoç ve İngiliz kralların çok kullandıkları isim olan "[[James Francis Edward Stuart" ismi verildi. Bu doğumdan önce İngiltere Krallığı ve İskoçya Krallığı için veliaht Protestan olarak yetişmiş James'in kızı Mary idi. James'in erkek çocuğu olaması dolayışyla ve bu çocuğun Katolik olrak yetiştirlip eğitilmesine hiçbir kanuni engel olmadığı için yakın bir gelecekte İngiltere Krallığı, İskoçya Krallığı ve İrlanda Krallığı katolik olan bir kral eline geçip Katolik Kontr-Refermasyon rejiminin uygulanması kaçınılmaz olarak görünmeye başladı.[10]

Bazı Protestanlar bu yeni doğuna bebeğin James'in öz oğlu olmadığı dedikodularaini yayamaya başladılar. Bu dedikodulara göre James'in karısı normal doğum yapmamış ve doğan çocuk ölü olarak doğmuştu. Fakat bir erkek ve katolik olarak yetiştirlebilecek velaht isteyen James ve karaisi ve danışmanları çok gizlilikle yeni doğan bir başak çocuk bulmuşlar; bunu bir yatak işitkmak için kullanılan metal kab içinde saraya kraliçenin odasına gizlice getirmeisler ve yeni doğan erkek velaht olarak herkese sonradan sunmuşlardı.[11] II. James'in yeni erkek oğlu olduktan sonra Prenses Mary kızkardeşi Londra'da bulunan kızkardeşi Anne ile yaptığı son mektuplaşmada bu doğumun etrafında ortaya çıkarılan Prostestan dedikodularının doğru olup olmadığını ona sormuştu. Anne'in cevabı ve devamlı olarak yayılan dedikodu Mary'nin bu doğum hakkında olan şüphelerini daha da ciddi hale getrirmsiti. Mary babasının Katolik İngiltere ve İskoçya Kralıkları kurmak için doğumda ölen bir çocuğunu başka diğer bir bebekle değiştirdiğine ve yeni "üvey kardeşi"'nin doğal babası olmadığına kendini iyice inandırmıştı.[12]

Avrupa'da Katolik kilisesinin Kontr-Refermasyon politikalarını nasıl uygulandığını bile birçok ileri gelen İngiliz protestan soyluları ve politikacıları bu durumdan korkarak Protestan olan eski veliaht prenses "Mary" ve kocası yine protestan olan Hollanda cumhur-reisi Oranj-Nassau'lu William'a 1686'da müracaat edip durumu görüşme talebinde bulunmuşlardı.

İngiltere'den yardım isteği ve istilanın organizasyonu[değiştir | kaynağı değiştir]

II. James'in aleyhtarları protestanlar Hollanda cumhur-reisi olan Oranj'li William Henry ve karısı Kraliçe Mary'.nin etrafında toplandılar. Her ikisi de, William anne tarafından ve Mary ise II. James'in birinci kızı olarak, İngiltere Kralı ve İskoçya Kralı olan ve İngiliz İç Savaşı sırasında idam edilmiş I. Charles'in torunu idiler; her ikisi de Protestan idiler ve her ikisi de (Mary 2, sırada ve William 4. sırada) İngiltere Krallığı ve İskoçya krallığı varisi idiler. II. James'in yeni oğlu olunca Mary'nin taht varışlığı sırası birincilikten ikinciliğe düşmüş ve William'ın sırası da aynı şekilde bir sira inmişti. İngiltere Krallığı sarayında II. James oğlu ve Mary ile William veliahtliğini tercih eden iki klik yanında epeyce güçlü olan ve 2. Sunderland Kontu etrafında bulunan, Fransa kraliyet ailesine mensup Katolik olan bir başka prensin valiaht olmasını isteyen üçüncü bir klik de bulunmaktaydı [13]

Oranj'li William kendini Avrupalı protestanların hamisi olarak görmekte idi. Fransa Kralı XVİ. Lousi'nin Fransa'daki protestanlara karşı tolereans gösterilmesini prensip olarak içeren 1598'de çıkartılmai Nantes Emri'ni 1665'de feshetmesine karşı ve Köln ve Ren Palatın'da ortaya çıkan hanedan kavgaları dolayısıyla ve yeni bir Dokuz Yıl Savaşı'ni başlatmak için bağdaşıklar toplama sırasındaydı. Bu bağdaşıklık kendini Katolik ve mutlak istibtdat rejimi koruyucusu olarak gören Fransa Krallığı'na krası kurulmakta idi. İngiltere Krallığı ve İskoçya Krallığı'nda karışıklık çıkması ve özellikle bu karışıklığa neden olan devlet rejiminin Fransa'nın yakın bağdaşığı olması ve Katolik rejimi getirmek ideali olması, protestanların koruyucu rolünü alan William'a bir fırsat olarak görünmekteydi. Bundan sonraki olayların gelişmeleri tartışmalara yol açmaktadır. II. James'e karşı bir komplonun hazırlanması İngiltere'de bulunan ve rejimden hoşnutsuz olan kişiler tarafından mı başlatıldığı yoksa İngıtere ve İskoçya tahtlarına göz diken Mary ve William tarafından mı başlatıldığı bu tartışmanın konusudur.

William İngiltere Krallığı politikalarına bir yıldan uzun bir zamandır karışmaktaydı. James kral olduktan sonra yeğeni ve sonra damadı olan William Oranjlı ile James'in ilişkileri hızlanır şekilde bozulmaya başlamıştı. 1685'de William Oranj'li Hollanda ordusunun İskoç ve İngiliz asıllı paralı olarak tutulan askerlerinden oluşan paralı asker birliklerini Montmouth İsyanı'ni bastırmak için James'in emrine vermişti.[14] Fakat James'in Katolikleri yüksek mevkilere geçirme ve askerlini katolik subaylar emrine vermesi politikası geliştikçe William Oranj'lı kuşkulanmaya başladı. Kasım 1686'da James "test Kanunu" feshedilmesi için William Oranj'liın desteğini istedi. Bunu sağlamak için Quaker mezhebinden olan William Penn'i Lahey'e Hollanda'ya gönderdi ama William Oranj'li bu desteği sağlamaktan kaçındı. Diğer taraftanWilliam Oranj'li Fransa'ya karşı bir protestan bağdaşıkları kurmaktaydı. Şubat 1687'de ve Mayıs 1687'de William Oranj'li "Everhard van Weede Dijkvelt" adli bir elçiyi Londra, İngiltere'ye gönderip Fransız'ların genişleme heveslerine karşı durmak için yardım istedi. James bu William Oranj'linın kurmakta olduğu bağdaşıklık sistemine katılmayı istemedi. Fransız donanmasının gücü çok hızla büyümüştü ve Hollanda donanması'nın bu donanmaya karşı çıkıp galip gelmesi imkansız görünmekteydi. Bunun için İngiltere'nin özellikle İngiliz donanmasının, desteği William Oranj'linın Fransa'ya karşı açmaya hazırlandığı savaş için elzem görünmekteydi. James'in Hollanda ile bağdaşıklık kabul etmemesi William Oranj'li planlarını altüst etmişti.[15] Diğer tarftan James'in Katolikleri koruma ve kayırma politikası İngiltere Krallığı ile Fransa arasında bir gizli antlaşma ortaya çıkarmasından Hollandalılar korkmaktaydı. James, Hollanda elçisini böyle bir ittifakın hiç düşünülmediğine inandırdı. Bu elçi Hollanda'ya geri dönerken birçok Protestan İngiliz ileri geleninden William Oranj'li dan protestanlar lehinde destek isteyen mektuplarını birlikte getirmişti.

Ağustos 1687'de İngiltere kraliçesinin annesinin ölümü için taziye mektupları getiren Kont William Nassau de Züylestein, bu sırada James'in kendine bağlı olarak seçtirdiği yeni parlamento üyelerinin Hollanda'ya karşı reaksiyonlarını yakından görmek ve bazı önemli İngiliz politikacıların fikirlerini de öğrenmek için çabalar gösterdi. Bu arada William'dan İngiliz politikacılarına ve onlardan William'a daha gizli olan mektupları da Manş üzerinden şahsen taşıdı.

Kasım 1687'de William bir yüksek Hollanda idarecisinin İngiltere halkına yazdığı bir "açık mektubu" yayınlattı. Bu mektupda James'in protestanlara yönelik politikaları kınamaktaydı.

1688'de Hollandalıların İngiltere'yi istila etme planlarının yeni bir Katolik varisin doğmasının yakın olması haberi alınca Kasım 1687'de başlarında karar alındığı iddia edilmiştir [16] ama bunu doğruluğu itirazlara yol açmıştır. Fakat iyice bilinmektedir ki Nisan 1688'de İngiltere ve Fransa Manş Denizi'nde yeni bir İngiliz donanma filosunun kurulması için Fransa'nın mali destek sağlaması üzerinde bir antlaşmaya varınca bunu bir bağdaşıklık anlatlaşmına ilk adım olduğunu inanmışlardır. İngiltere'ye bir askeri yaptırımda bulunmak için çok ciddi olarak politik ve mali destek aramaya başlamışlardır.[17]

William ile İngiliz politikacılarai arasında mektuplaşma ilk önce her iki ülkede gerçek adreslere resmi posta sistemi ile iletilmekte idi. Çok geçmeden bu mektuplarda bazan özel şifreli kısımlar veya özel mürekkeplerle yazılmış saklı ve gizli parçalar bulunmaya başladı. Fakat 1688'e doğru İngiltere hükümeti tüm Hollanda-Ingıltere posta servisini durdurmaya başladı. Bazan bu yazışmalar değişik adreslere ticaret gemileri tarafından taşınmaya başlandı. İstilanın hemen başlaması sırasında karşılıklı yazışma gayet önem kazanınca Hollandalılar hızlı yatlar ve özel küryelerle taşıma hizmetleri kullanmaya başladılar ve İngiltere hükümeti bunlardan bazılarıni yakalamayı başardı.[18]

Holanda'nın istilasının yapılması için gerekece gösterilen "Yedi İngiliz İleri Geleninin Yardım İsteği" mektubunun yazarı Romney Kontu

William bir istila için İngiltere'den destek istemesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Williamı Eylül 1688'de İngiltere'yi istila etmeye başlamak için aylarca planlar yaptı. Bu istila için bir gerekçe bulması gerektiğine inanmaktaydı. Nisan 1688'de ileri gelen İngiliz politikacıların Hollanda'adan yardım istemelri için bir mektup yazmaları ve ilan etmeleri gereğini duyduğunu İngilizler duyurdu. William'ın maiyetinde olan bir İngiliz hatıralarında İngiliz Amiralı Edward Russell ile Oranj'li Wiiliam arasınada bu konuda bir konuşmayı hatırladığını hatıralarına yazmıştır. Mayıs ta Anmiral Russell İngiltere'deki krala muhalefet hareketinin hiç beklemeye niyeti olmadığını ve eğer destek gelmezse İngilizlerin kendilerin bir isyanı organize edeceklerini bildirmiştir. Haziran'da William Kont Zuysteui'in krailin yeni doğan erkek çocuğunu ve yeni veliahtını kutalama mesajını Londra'ya götürdüğünde esas görevi William'ın İngiliz destekçileri ile görüşmek olmuştu.[19]

18 Haziran 1688'de bir piskopos ve 6 soyludan oluşan "Yedi Ebedi İngiliz" William'ın istediği "William'ı Davet" mektubunu Hollanda'ya gönderdiler; bu Lahey'e sivil giyinmiş Amiral Arthur Herbert, Torrington Earl'i tarafından 30 Haziran'da eriştirildi. Bu "Yedi Ebedi İngili" Shrewsbury Dükü Charles Talbot, 1. Devonshire Dükü William Cavendish, 1. Leeds Dükü Thomas Osborne (Lord Danby), Scarbourgh Kontu Richard Lumley, Henry Comptoon, Edward Russell ve Hent=ry Sidney'den oluşmaktaydı.

William'ın sırdaşı olan Hans Willem Bentick, 1. Portland Kontu İngiltere'de bir propaganda kampanyası başlattı. Bu kampanyada Willim'in gerçek bir Stuart kralı olduğunu fakat (propaganda broşürlerine göre) genellikle Stuartların kötü alışkınları olan taklitçi Katoliklik, mutlakiyet idaresi ve kadınlara düşkünlükten Allahın nimeti olarak uzak kaldığı belirtmekte idi. Willam için sonradan güya hiç tetiklenmeden ortaya çıkan destek, gerçekte William tarafından detayli olarak planlanıp ve ajanları tarafından çok dikkatle uygulanmasında ortaya çıkmıştı.

Ağustos 'da İngiliz kara ordusu subayları tarafından Willam'a hiç beklenmedik güçlü destek geldiği öğrenildi. Bunun nedeni James'in uyguladığı politika idi. James Ocak 1688'de İngiliz olup kendine tabi olan kişilerin Hollanda orducunda hizmet görmesini yasakladı. James Hollanda Cumhuriyeti'nden Hollanda ordusunda bulunan İskoçya ve İngiliz tebali paralı askerlerden kurulmuş olan askeri alaylari terhis edip ortadan kaldırmasını talep etti. Bu Hollanda tarafından kabul edilmeyince, hiç olmazsa İngiltere'ye geri dönmek isteyen paralı İngiliz ve İskoç askerlerin Hollanda ordusuna verdikleri askeri yeminden serbest bırakılarak isteklerine göre hemen İngiltere'ye geri dönmelerinin sağlanmasını talep etti. William James'in bu isteğini kabul etti. Böylece Hollanda ordusunda bulunan ve Katolik İskoç sulasesini tutan taraflı bir kişi olarak bu orduda bozgunculuk yapabilmaleri olası İngiliz ve İskoç paralı askerleri ordusunu arındırabilecekti. Toplam olarak Hollands ordusuna bağlı 104 subay ve paralı asker bu ordudan ayrılıp İngiltere'ye döndüler. Geri dönen subaylsr İngiltere kara ordusuna alındılar ve bu orduda James'e yakın seçili bir klik oluşturdular. Bu subayların İngiliz ordusu içinde terfilerinin İngiliz ordusunda baştan beri bulunan subaylara tercihan daha çabuk olabilmesi korkusu İngiliz ordusuna baştan beri bağlı bulunan subayları James'den gocundurdu. Bir ordu subayi olan John Churchill, 1. Marlborough Kontu,nun 14 Ağustor'da William'a gönderdiği bir mektupta "Ben Tanrıma ve ülkeme hizmet etmek için şerefimi Haşmetli sizin elinize ve emirlerinize koymaktayım" demektedir. Buna benzer bir tavır Kraliyet Donanması'nda görülmedi. Bazı İngiliz donanma kaptanlarının İngiliz donanmasının Hollanda donanması ile bir çatışmaya girmesini önlemelerinin bu kaptanların şehsen sırf kendi menfaatlerini korumak ve geliştirmek için yaptıkları davranış olduğu kabul edilmektedir. [20]


Askeri ve mali destek[değiştir | kaynağı değiştir]

Ingiltere'nin istilasi icin son kararin alinmasi[değiştir | kaynağı değiştir]

Hollanda'nin Ingiltere'yi istilasi[değiştir | kaynağı değiştir]

Hollanda istilasinin mesrulastirilmasi[değiştir | kaynağı değiştir]

Iskocya Kralligi'nda etkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Haklar Beyanamesi[değiştir | kaynağı değiştir]

İstila mı yoksa devrim mi[değiştir | kaynağı değiştir]

"Muhteşem Devrim" terimi John Hampden (yaşam yılları 1653-1696) tarafından, 1698 güzünde İngiltere Parlamentosunun Lordlar Kamera'nın bir komitesine verdiği bir açıklama sırasında ilk defa kullanılmıştır. [21] ve bu terimin kullanılması günümüzde bile Büyük Britanya Parlamentosu için geleneksel kullanılan terim olduğu kabul edilmektedir.[22].Aynı zamanda birçok kaynakta ve tarih ders kitablarında bu olayalar, hatalı bir kullanışla, "Kansız Devrim" olarak nitelendirilmektedir. Gerçekte "Muhteşem Devrim" sonucu zayiatlara bakılınca birçok İngiliz'in o zaman hatıralarında olan İngiliz İç Savaşı ve 1658'deki Monmouth İsyanı zayiat sonuçlarına nisbetle çok daha azdır ama yine de kan dökülüp insan zayiatı verilmiştir.

İngiliz tarihçilerin genellikle "Muhteşem Devrim" adını verdikler bu olaylar İngilizce akademik tarihlerinde ve tarih okutulan Britanya ve kolonileri okullarında nesilere okutulmuştur. Fakat özellikle bu olayın 300. yıldönümü olan 1989'da birçok İngiliz tarihçisi ve okul tedrisatinda bu çeşit art-hedefli tarihin yerini tartışan eğitimciler bu isme ve bu ismin altında o zamana kadar kabul edilmiş görünen içeriğe itiraz etmeya başladılar.[23] Bu tip itirazda bulunanlar olayların bir "devrim" niteliğinde olmadığını; devrim kriterlerini taşımadığını ve sadece zamanındaki politikacıların anayasa kurallarını değiştirerek bir istibdat rejiminden hukuksal kurallara uyan bir monarşi getirdiklerini ve çok büyük sayıda yabancı ülkeden gelen bir askeri güçle bu değişikliklerin ortaya çıkartıldığını açığa koymuşlardır. Bundan dolayı ölayların "devrim" değil bir "yabancı istilası" öldüğünü ileri sürmüşlerdir.

Gerçekte bu olayları sınıflandırmak zor olmaktadır. Özellikle İngiltere anayasa kurallarının değiştirildiği inkar götürmemektedir. İngiltere Krallığı tahtına gelmeye meşru hakları olan ve tahta bu olaylardan sonra gelen ko-monark II. Mary ve III. William "1688 Taç Giyme Yemini Kanunu" ve "İngiliz Hakları Yasası" ile seçimle gelmiş bir İngiliz Parlamentosu'nun devleti idare etmesi kuralını kabul etmişlerdir. Fakat bu olayların ortaya çıkışında üç aşama olduğu iddia edilmektedir: bir komplonun hazırlamnması; bu komplonun yabancı Hollanda donanma ve ordu güçlerinin kullanılması ile uygulamaya koyulması ve sonunda anayasanın devrimsel şekilde değiştirilmesi. Bu aşamaların hiç olmazsa ilk iki aşamasının bir "istila" nitelikleri taşıdığı ve ancak üçüncü aşamada bir "devrim" oortaya çıkarıldığı kabul edilebilir bir sonucdur.

Bu nedenlerle bu tartışmaya katılanların vardıkları bir "tarafsız" sonuç: Britanyalıların ülkelerine dıştan hiç kimsenin karışamıyacağı hakkında mağrur tutumları ile çok başarılı Hollanda propagandasının birleşip, bu olayların istila olma niteliklerini zayıflatma ve hatta unutturma emeliyle bu olaylara "Muhteşem Devrim" adı verilmiş ve olayların içsel İngiliz politikası icabı ortaya çıktığı empoze edilmiştir. [24]

Kaynakca[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Macauley (1889), say. 385-86
  2. ^ Turner (1948), say. 373
  3. ^ Macaulay (1889) say.368–9
  4. ^ Carpenter (1956) say.96–98
  5. ^ Western (1972) say.201
  6. ^ Jones (1988) say. 132-133, 146
  7. ^ Miller (2000), say.142–143
  8. ^ Miller (2000), say. 142–143
  9. ^ Miller (1) say.146–147
  10. ^ Ashley (1966), say.110–111
  11. ^ Gregg (2001), say.58)
  12. ^ Waller (2002), say. 43–46; Miller (2000), say.186–187
  13. ^ Troost (2001) say.182–183
  14. ^ Troost|2001), p=176
  15. ^ Troost|2001), p=182
  16. ^ Hoak (?) sy. 24
  17. ^ Troost (2001) say.191
  18. ^ Jones (1988) say.223–224
  19. ^ Jones (1988) say.238–239
  20. ^ Rodger 2004, sf. 139.
  21. ^ {harvnb|Schwoerer|2004|p=3}}).
  22. ^ "The Glorious Revolution". www.parliament.uk. http://www.parliament.uk/about/how/guides/factsheets/general/g04/. Erişim tarihi: 3 Şubat 2011. 
  23. ^ See Jardine 2008; Vallance 2007
  24. ^ Jardine(2008) say=27

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ashley, Maurice (1966). The Glorious Revolution of 1688 Londra:. Hodder ve Stoughton. (İngilizce)
  • Carpenter, Edward (1956) The Protestant Bishop. Being the Life of Henry Compton, 1632–1713. Bishop of London, Londra:Longmans, Green and Co (İngilizce)
  • Gregg, Edward (2001) Queen Anne. Yale University Press [1] (İngilizce)
  • Jardine, Lisa (2008), Going Dutch: How England Plundered Holland's Glory. Harper. ISBN 978-0-00-719734-7. (İngilizce)
  • Jones, J. R. (1988), The Revolution of 1688 in England. Londra:Weidenfeld and Nicolson
  • Macaulay, Thomas Babington, (1889) The History of England from the Accession of James the Second. 2 Cilt Londra:Longmans [2] (İngilizce)
  • Miller, John. (2000) James II (3. ed.), Londra: ISBN 0-300-08728-4 (İngilizce)
  • Turner, Francis C. (1948), James II, Londra:Eyre and Spottiswoode. (İngilizce)
  • Waller, Maureen, (2002) Ungrateful Daughters: The Stuart Princesses who Stole Their Father's Crown, Londra:Hodder ve Stoughton, ISBN 0-312-30711-X.
  • Western, J. R. (1972).Monarchy and Revolution. The English State in the 1680s Londra: Blandford Press. (İngilizce)