Kerkede

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Kerkede
Terengganu roselle.jpg
Hibiscus sabdariffa plant.jpg
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Plantae (Bitkiler)
Şube: Magnoliophyta
Sınıf: Magnoliopsida
Takım: Malvales
Familya: Malvaceae
Cins: Hibiscus
Tür: H. sabdariffa
İkili adı
Hibiscus sabdariffa
L.
Diğer adları
Kara bamya, hibisküs
Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Kerkede ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Kerkede ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.

Kerkede (Hibiscus sabdariffa), ebegümecigiller (Malvaceae) familyasından bitki türü.

Yayılımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kerkede, olasılıkla Batı Afrika kökenli bir bitki olup, Batı Hint Adaları'nda 16. yüzyılın başlarından beri kaydedilen bu bitkinin 17. yüzyıla gelindiğinde Asya'da da yetiştirilmekte olduğu bilinmektedir. Flemenk-Doğu Hint Adaları'nda (günümüzde Endonezya) bitkinin devlet teşvikiyle yaygın ziraatine 1920lerde şeker çuvalı imalatında kullanılmak üzere elyaf elde edilmek için başlanmıştır.

Tanımlama[değiştir | kaynağı değiştir]

Kerkede, çok yıllık bir bitki olmasına rağmen yıllık hasatla tohumdan üretilir. Killi, geçirgen toprakları ve aslen tropik iklimleri tercih eder. Büyüme evresinde, ortalama 2,5 desimetrelik aylık yağış ister. Sap ve yaprak rengi koyu yeşille kızılımtırak arasında değişir, yaprakları üç ila beş boğumlu, 8 ila 15 santimetre uzunluğundadır; çiçekleri kremsi beyaz ya da soluk sarı renkte olup 8 ila 10 santimetre çapındadır. Çanak dibinde 1,5-2 santimetre çapında, çanak ucunda 3-3,5 santimetre çap kesbeden çiçek dış örtüsü, her birinin dibinde koyu kırmızı bir leke bulunan etli çanak yapraklardan oluşur.

Varyeteleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Liflik kerkede[değiştir | kaynağı değiştir]

Liflik kerkede (Hibiscus sabdariffa var. altissima) : Elyafı için üretimi yapılır. Tohumları sık ekilir, az dallanan, 3 ilâ 5 metre yüksekliğe ulaşan ağaççıklar verirler. Tomurcuklanma başladığında kesilen saplar, havuzlamaya tabi tutulup döğülerek ya da kabukları soyularak lifleri çıkarılır. Bazı bölgelerde havuzlama süresi, yalnız kabuğu ve kabuğa yapışık lifleri işleyereyek çabuklaştırılmaktadır. 1-1,5 metre boyundaki lif telleri, bireysel lif hücrelerinden oluşur. Lifleri sak elyafı grubundandır. Kerkede elyafı parlaktır, rengi kremsi beyazdan gümüşi beyaza değişir; orta kuvvette bir liftir. Genellikle jüt lifleriyle harmanlanarak çuval bezi ve sicim yapımında kullanılır. Hindistan, Java ve Filipinler önde gelen kerkede elyafı üreticileridir.

Yiyimlik kerkede[değiştir | kaynağı değiştir]

Yiyimlik kerkede (Hibiscus sabdariffa var. sabdariffa): Yenebilir çiçek dış örtüleri (calix) için yetiştirilir. Tohumları daha aralık ekilir, daha kısa ve çok dallı olurlar. Çiçekler, dış çanak dolgun ve etli hâle gelince toplanır. Çanak yaprak ihracatında Çin ve Tayland global ihracat hacminin büyük bölümünü elinde tutmaktadır.

Besin olarak kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kerkede çayı

Çoğu tropik iklim bölgesinde, Hibiscus sabdariffa var. altissima'nın kırmızı, ekşimtırak çiçek çanakları yerel içecek, salça, reçel, konserve ve baharatlı turşu yapımında kullanılır; yaprak ve bitki sapları salata ya da pişmiş sebze olarak tüketilir ve acılı yemekleri baharatlandırmaya yarar. Afrika'da yağlı tohumları yenir; Sahara altı tarihi Sudan bölgesinde bitki çayı olarak tüketilir. Batı ülkelerinde bitki çayı olarak tüketilmesi yakın zamanda yaygınlaşmıştır.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]